ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಯಾವಿಷ್ಪನ್ದಜನ್ತೋಯಂ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ಪೃಥುಭಿಃ ಕರೈಃ। ಶೀಕರಂ ಸಮ್ಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತಿ ನೀಹಾರ ಇತಿ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೧.

ಅದರ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಗಲವಾದ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಹಿಮದ ಹನಿಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ನೀಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಕ್ಷಿಣೇನ ಗಿರಿರ್ಯೋಽಸೌ ಹೇಮಕೂಟ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ಉದಗ್ ಹಿಮವತಃ ಶೈಲಾದುತ್ತರಸ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ। ಪುಣ್ಡ್ರಂ ನಾಮ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ನಗರಂ ತತ್ರ ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೫೧.

ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಕೂಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಹಿಮವತ್ತಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪುಂಡ್ರ ಎಂಬ ನಗರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತಂ ವರ್ಷಂ ಯತ್ತುಷಾರಸಮುದ್ಭವಮ್ । ತತಸ್ತದಾವಹೋ ವಾಯುರ್ಹಿಮಶೈಲಾತ್ ಸಮುದ್ವಹನ್। ಆನಯತ್ಯಾತ್ಮಯೋಗೇನ ಸಿಞ್ಚಮಾನೋ ಮಹಾಗಿರಿಮ್ ।। ೫೧.

ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯು ಹಿಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು. ಆ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಗಾಳಿ ಹಿಮಪರ್ವತದಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತು, ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಸಿಂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಮವನ್ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಶೇಷಂ ತತಃ ಪರಮ್। ಇಹಾಭ್ಯೇತಿ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದಪರಾನ್ತವಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೫೧.

ಹಿಮವತ್ತನ್ನು ದಾಟಿ ಉಳಿದ ಮಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಘಾವಾಪ್ಯಾಯತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ । ಸೂರ್ಯ ಏವ ತು ವೃಷ್ಟಿನಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸೂರ್ಯನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಧ್ರುವೇಣಾ ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಧ್ರುವೇಣಾವೇಷ್ಟಿತೋ ವಾಯುರ್ವೃಷ್ಟಿಂ ಸಂಹರತೇ ಪುನಃ ।। ೫೧.

ಧ್ರುವನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಆ ಎರಡು ಮೂಲಕ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವನಿಂದ ವಾಯುವೂ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆ ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಹಾನ್ನಿಃಸೃತ್ಯ ಸೂರ್ಯಾತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನೇ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲೇ । ವಾರಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಿಶತ್ಯರ್ಕಂ ಧ್ರುವೇಣ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್ ।। ೫೧.

ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಧ್ರುವನಿಂದ ಸುತ್ತಿದ ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತಃ ಸೂರ್ಯರಥಸ್ಯಾಥ ಸನ್ನಿವೇಶಂ ನಿಬೋಧತ। ಸಂಸ್ಥಿತೈನೈಕಚಕ್ರೇಣ ಪಞ್ಚಾರೇಣ ತ್ರಿನಾಭಿನಾ ।। ೫೧.

ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳು: ಅದು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ, ಐದು ಅರಗಳು, ಮೂರು ನಾಭಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಭಗವಾನ್ ಪರ್ವಣಾ ತು ಮಹೌಜಸಾ। ನಷ್ಟವರ್ತ್ಮಾನ್ಧಕಾರೇಣ ಷಟ್‌ಪ್ರಕಾರೈಕನೇಮಿನಾ। ಚಕ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಪ್ರಸರ್ಪ್ಪತಿ ।। ೫೧.

ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯಾದ ಭಗವಂತ ಸೂರ್ಯನು ಬಂಗಾರದ ಅಕ್ಷದಿಂದ, ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಹಾದಿಯಿಂದ, ಆರು ವಿಧದ ಒಂದೇ ನೇಮಿಯಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ದಶ ಯೋಜನಸಾಹಸ್ರೋ ವಿಸ್ತಾರಾಯಾಮತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ದ್ವಿಗುಣೋಽಸ್ಯ ರಥೋಪಸ್ಥಾದೀಷಾದಣ್ಡಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೫೧.

ಆ ರಥದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಅಗಲ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ವೇದಿಕೆ, ಅಕ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ, ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ.

ಸ ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸೃಷ್ಟೋ ರಥೋ ಹ್ಯರ್ಥವಶೇನ ತು। ಅಸಙ್ಗಃ ಕಾಞ್ಚನೋ ದಿವ್ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಪರಮಗೈರ್ಹಯೈಃ ।। ೫೧.

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಆ ರಥವು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ, ಬಂಗಾರದ, ದೈವಿಕವಾದದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಛನ್ದೋಭಿರ್ವಾಜಿರೂಪೈಸ್ತು ಯತಃ ಶುಕ್ರಸ್ತತಃ ಸ್ಥಿತಃ। ವರುಣಸ್ಯನ್ದನಸ್ತೇಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸದೃಶಸ್ತು ಸಃ। ತೇ ನಾಽಸೌ ಸರ್ಪತಿವ್ಯೋಮ್ನಿ ಭಾಸ್ವತಾ ತು ದಿವಾಕರಃ ।। ೫೧.

ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿರುವವು, ಶುಕ್ರನು ಮುಂಚೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ವರుణನ ರಥವೂ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹೀಗೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಥೇಮಾನಿ ತು ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ರಥಸ್ಯ ತು। ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾವಯವೈಃ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ಯಥಾ ಕ್ರಮಮ್ ।। ೫೧.

ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ಅಂಗಗಳು ಯಾವುವೋ ಅವು, ಅವು ವರ್ಷದ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ಅಹಸ್ತು ನಾಭಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಏಕಚಕ್ರಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ। ಆರಾಃ ಪಞ್ಚರ್ತ್ತವಸ್ತಸ್ಯ ನೇಮಿಃ ಷಢೃತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ದಿನವೇ ಸೂರ್ಯನ ನಾಭಿ, ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಐದು ಋತುಗಳು ಅದರ ಅರಗಳು, ಆರು ಋತುಗಳು ಅದರ ನೇಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಥನೀಡಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯಬ್ದಸ್ತ್ವಯನೇ ಕೂಬರಾವುಭೌ । ಮುಹೂರ್ತಾ ಬನ್ಧುರಾಸ್ತಸ್ಯ ಶಮ್ಯಾ ತಸ್ಯ ಕಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ವರ್ಷವೇ ರಥದ ದೇಹ, ಆಯನಗಳು ಎರಡು ಅಕ್ಷಗಳು; ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಅದರ ಬಂಧಗಳು, ಶಮಿಗಳು ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ಕಾಷ್ಠಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಘೋಣಾ ಈಷಾದಣ್ಡಃ ಕ್ಷಣಾಂಸ್ತು ವೈ। ನಿಮೇಷಾಶ್ಚಾನುಕರ್ಷೋಽಸ್ಯ ಈಷಾ ಚಾಸ್ಯ ಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಅದರ ಘೋಣಗಳು, ಕ್ಷಣಗಳು ಅದರ ಇಷದಂಡ, ನಿಮಿಷಗಳು ಅದರ ಅಳತೆಗಳು; ಲವಗಳು ಅದರ ಯುಗ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಾತ್ರಿರ್ವರೂಥೋ ಘರ್ಮೋಽಸ್ಯ ಧ್ವಜ ಊರ್ದ್ಧ್ವಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ। ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ಅರ್ಥಕಾಮಾವುಭೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೫೧.

ರಾತ್ರಿ ಅದರ ಮುಚ್ಚಳಾಗಿದೆ, ಉಷ್ಣತೆ ಅದರ ಧ್ವಜ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ; ಯುಗ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತಾಶ್ವರೂಪಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಹನ್ತೇ ವಾಮತೋ ಧುರಾಮ್। ಗಾಯತ್ರೀ ಚೈವ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಚ ಅನುಷ್ಟುಬ್ ಜಗತೀ ತಥಾ ।। ೫೧.

ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಏಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧುರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ: ಗಾಯತ್ರಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಜಗತಿ ಕೂಡ.

ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚ ಬೃಹತೀ ಚೈವ ಉಷ್ಣಿಕ್ ಚೈವ ತು ಸಪ್ತಮಮ್। ಅಕ್ಷೇ ಚಕ್ರಂ ನಿಬದ್ಧನ್ತು ಧ್ರುವೇ ತ್ವಕ್ಷಃ ಸಮರ್ಪಿತಃ ।। ೫೧.

ಪಂಕ್ತಿ, ಬೃಹತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಿಕ್ ಏಳನೆಯದು; ಚಕ್ರವನ್ನು ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಕ್ಷವನ್ನು ಧ್ರುವನಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಹಚಕ್ರೋ ಭ್ರಮತ್ಯಕ್ಷಃ ಸಹಾಕ್ಷೋ ಭ್ರಮತಿ ಧ್ರುವಃ। ಅಕ್ಷಃ ಸಹೈವ ಚಕ್ರೇಣ ಭ್ರಮತೇಽಸೌ ಧ್ರುವೇರಿತಃ ।। ೫೧.

ಚಕ್ರದ ಜೊತೆ ಅಕ್ಷವೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ, ಅಕ್ಷದ ಜೊತೆ ಧ್ರುವವೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ; ಅಕ್ಷವು ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಧ್ರುವನಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಏವಮರ್ಥ ವಶಾತ್ತಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶೋ ರಥಸ್ಯ ತು। ತಥಾ ಸಂಯೋಗಭಾಗೇನ ಸಂಸಿದ್ಧೋ ಭಾಸ್ವರೋ ರಥಃ ।। ೫೧.

ಹೀಗೆ, ಉದ್ದೇಶದಂತೆ ಆ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರಥವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೇನಾಽಸೌ ತರಣಿರ್ದೇವಸ್ತರಸಾ ಸರ್ಪತೇ ದಿವಿ। ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟಿಸಮ್ಬದ್ಧೌ ರಶ್ಮೀ ದ್ವೌ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ಹಿ ।। ೫೧.

ಇದರಿಂದ ಆ ವೇಗದ ಸೂರ್ಯದೇವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯುಗ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ರಥಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧ್ರುವೇಣ ಭ್ರಮತೋ ರಶ್ಮೀ ವಿಚಕ್ರಯುಗಯೋಸ್ತು ವೈ। ಭ್ರಮತೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಸ್ಯುಃ ಖೇಚರಸ್ಯ ರಥಸ್ಯ ತು ।। ೫೧.

ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಿರಣಗಳು ಸುತ್ತುವಾಗ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ರಥದ ವೃತ್ತಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ತು। ಧ್ರುವೇಣ ಸಂಗೃಹೀತೇ ವೈ ದ್ವಿಚಕ್ರಶ್ವೇತರಜ್ಜುವತ್ ।। ೫೧.

ಆ ರಥದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುಗದ ಎರಡು ಕೊನೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಅವು ಧ್ರುವನಿಂದ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತವೆ. ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ ಹಗ್ಗಗಳಿವೆ.

ಭ್ರಮನ್ತಮನುಗಚ್ಛೇತಾಂ ಧ್ರುವಂ ರಶ್ಮೀ ತು ತಾವುಭೌ । ಯುಗಾಕ್ಷ ಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ವಾತೋರ್ಮೀ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ತು ।। ೫೧.

ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಧ್ರುವನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆ ರಥದ ಯುಗದ ಕೊನೆಗಳು ಗಾಳಿಯ ಅಲೆಗಳಂತಿವೆ.

ಕೀಲಾಸಕ್ತೋ ಯಥಾ ರಜ್ಜುರ್ಭ್ರಮತೇ ಸರ್ವತೋ ದಿಶಮ್। ಹ್ರಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಶ್ಮೀ ತೌ ಮಣ್ಡಲೇಷೂತ್ತರಾಯಣೇ ।। ೫೧.

ಹಗ್ಗವನ್ನು ಒಂದು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತವೆ.

ವರ್ದ್ಧೇತೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚೈವ ಭ್ರಮತೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು। ಧ್ರುವೇಣ ಸಂಗೃಹೀತೌ ತು ರಸ್ಮೀ ವೈ ನಯತೋ ರವಿಮ್ ।। ೫೧.

ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳು ಸುತ್ತುವಾಗ ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ. ಧ್ರುವನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಆ ಕಿರಣಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

ಆಕೃಷ್ಯೇತೇ ಯದಾ ತೌ ವೈ ಧ್ರುವೇಣ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತೌ। ತದಾ ಸೋಽಭ್ಯನ್ತರಂ ಸೂರ್ಯೋ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು ।। ೫೧.

ಆ ಎರಡು ಧ್ರುವನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಶೀತಿಮಣ್ಡಲಶತಂ ಕಾಷ್ಠಯೋರುಭಯೋಶ್ಚರನ್ । ಧ್ರುವೇಣ ಮುಚ್ಯಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ರಶ್ಮಿಭ್ಯಾಂ ಪುನರೇವ ತು ।। ೫೧.

ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೊಂದು ಎಂಭತ್ತು ಶತ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಧ್ರುವನು ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ.