ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಏತೇ ಯೋಜನಮಾತ್ರಾಚ್ಚ ಸಾರ್ದ್ಧಾರ್ದ್ಧಾನ್ನಿಷ್ಕೃತಾದಪಿ। ವೃಷ್ಟಿಸರ್ಗಸ್ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಧಾರಾಸಾರಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತ್ತಕಾ ನಾಮ ಯೇ ಮೇಘಾಃ ಪಕ್ಷಸಮ್ಭವಾಃ ।। ೫೧.

ಒಂದು ಯೋಜನದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದೂರದಿಂದ, ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ, ಅವುಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಧಾರೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಕ್ರೇಣ ಪಕ್ಷಾಶ್ಛಿನ್ನಾ ಯೇ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಮಹೋಜಸಾಮ್। ಕಾಮಗಾನಾಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಶಿವಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೫೧.

ಇಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪರ್ವತಗಳ ಪಕ್ಕಗಳನ್ನು ಕಡಿದನು. ಇವು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ.

ಪುಷ್ಕರಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಬೃಹನ್ತಸ್ತೋಯ ಮತ್ಸರಾಃ। ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತ್ತಕಾಸ್ತೇನ ಕಾರಣೇನೇಹ ಶಬ್ದಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಆ ಮಹಾ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಕರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವು ದೊಡ್ಡದು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಳ್ಳವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವು ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ನಾನಾರೂಪಧರಾಶ್ಚೈವ ಮಹಾಘೋರತರಾಶ್ಚ ತೇ। ಕಲ್ಪಾನ್ತವೃಷ್ಟೇಃ ಸ್ರಷ್ಟಾರಃ ಸಂವರ್ತ್ತಾಗ್ನೇರ್ನಿಯಾಮಕಾಃ ।। ೫೧.

ಅವು色色 ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ, ಬಹಳ ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವವು, ಸಂಹಾರದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವು.

ವರ್ಷನ್ತ್ಯೇತೇ ಯುಗಾನ್ತೇಷು ತೃತೀಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಅನೇಕರೂಪಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಪೂರಯನ್ತೋ ಮಹೀತಲಮ್ । ವಾಯುಂ ಪರಂ ವಹನ್ತಃ ಸ್ಯುರಾಶ್ರಿತಾಃ ಕಲ್ಪಸಾಧಕಾಃ ।। ೫೧.

ಈ ಮೂರನೇ ವಿಧದ ಮೋಡಗಳು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಮವಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಕಲ್ಪಚಕ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುವವು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾಣ್ಡಕಪಾಲಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯಾಭವಂಸ್ತದಾ। ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನಶ್ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ತಾನ್ಯೇವಾಣ್ಡಕಪಾಲಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಮೇಘಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಆಂಡದ ಹೊರಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಏನು ಹುಟ್ಟಿತೋ, ಅದರಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮೋಡಗಳೂ ಆಂಡದ ಚಿಪ್ಪಿನವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತೇಷಾಮಾಪ್ಯಾಯನಂ ಧೂಮಃ ಸರ್ವೇಷಾಮವಿಶೇಷತಃ । ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತು ಪರ್ಜ್ಜನ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಶ್ಚೈವ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ।। ೫೧.

ಅವುಗಳ ಆಹಾರವು ಧೂಮವೇ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳೂ.

ಗಜಾನಾಂ ಪರ್ವತಾನಾಞ್ಚ ಮೇಘಾನಾಂ ಭೋಗಿಭಿಃ ಸಹ। ಕುಲಮೇಕಂ ಪೃಥಗ್ಭೂತಂ ಯೋನಿರೇಕಾ ಜಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೫೧.

ಆನೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗಗಳು—all ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬ, ಒಂದೇ ಮೂಲ, ಅದು ನೀರೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರ್ಜನ್ಯೋ ದಿಗ್ಗಜಾಶ್ಚೈವ ಹೇಮನ್ತೇ ಶೀತಸಮ್ಭವಾಃ। ತುಷಾರವೃಷ್ಟಿಂ ವರ್ಷನ್ತಿ ಸರ್ವಸಸ್ಯವಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೫೧.

ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು, ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಚಳಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಹಿಮಮಳೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಿಗಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪರಿವಹೋ ನಾಮ ತೇಷಾಂ ವಾಯುರಪಾಶ್ರಯಃ। ಯೋಽಸೌ ಬಿಭರ್ತ್ತಿ ಭಗವಾನ್ ಗಙ್ಗಾಮಾಕಾಶಗೋಚರಾಮ್। ದಿವ್ಯಾಮತಿಜಲಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ವರ್ಗಪಥಿಸ್ಥಿತಾಮ್ ।। ೫೧.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗಾಳಿ ಪರಿವಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನೀರನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ದೇವತೆಗಳೆಂದೇ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವುದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯಾವಿಷ್ಪನ್ದಜನ್ತೋಯಂ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ಪೃಥುಭಿಃ ಕರೈಃ। ಶೀಕರಂ ಸಮ್ಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತಿ ನೀಹಾರ ಇತಿ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೧.

ಅದರ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಗಲವಾದ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಹಿಮದ ಹನಿಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ನೀಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಕ್ಷಿಣೇನ ಗಿರಿರ್ಯೋಽಸೌ ಹೇಮಕೂಟ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ಉದಗ್ ಹಿಮವತಃ ಶೈಲಾದುತ್ತರಸ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ। ಪುಣ್ಡ್ರಂ ನಾಮ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ನಗರಂ ತತ್ರ ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೫೧.

ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಕೂಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಹಿಮವತ್ತಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪುಂಡ್ರ ಎಂಬ ನಗರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತಂ ವರ್ಷಂ ಯತ್ತುಷಾರಸಮುದ್ಭವಮ್ । ತತಸ್ತದಾವಹೋ ವಾಯುರ್ಹಿಮಶೈಲಾತ್ ಸಮುದ್ವಹನ್। ಆನಯತ್ಯಾತ್ಮಯೋಗೇನ ಸಿಞ್ಚಮಾನೋ ಮಹಾಗಿರಿಮ್ ।। ೫೧.

ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯು ಹಿಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು. ಆ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಗಾಳಿ ಹಿಮಪರ್ವತದಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತು, ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಸಿಂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಮವನ್ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಶೇಷಂ ತತಃ ಪರಮ್। ಇಹಾಭ್ಯೇತಿ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದಪರಾನ್ತವಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೫೧.

ಹಿಮವತ್ತನ್ನು ದಾಟಿ ಉಳಿದ ಮಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಘಾವಾಪ್ಯಾಯತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ । ಸೂರ್ಯ ಏವ ತು ವೃಷ್ಟಿನಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸೂರ್ಯನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಧ್ರುವೇಣಾ ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಧ್ರುವೇಣಾವೇಷ್ಟಿತೋ ವಾಯುರ್ವೃಷ್ಟಿಂ ಸಂಹರತೇ ಪುನಃ ।। ೫೧.

ಧ್ರುವನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಆ ಎರಡು ಮೂಲಕ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವನಿಂದ ವಾಯುವೂ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆ ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಹಾನ್ನಿಃಸೃತ್ಯ ಸೂರ್ಯಾತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನೇ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲೇ । ವಾರಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಿಶತ್ಯರ್ಕಂ ಧ್ರುವೇಣ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್ ।। ೫೧.

ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಧ್ರುವನಿಂದ ಸುತ್ತಿದ ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತಃ ಸೂರ್ಯರಥಸ್ಯಾಥ ಸನ್ನಿವೇಶಂ ನಿಬೋಧತ। ಸಂಸ್ಥಿತೈನೈಕಚಕ್ರೇಣ ಪಞ್ಚಾರೇಣ ತ್ರಿನಾಭಿನಾ ।। ೫೧.

ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳು: ಅದು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ, ಐದು ಅರಗಳು, ಮೂರು ನಾಭಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಭಗವಾನ್ ಪರ್ವಣಾ ತು ಮಹೌಜಸಾ। ನಷ್ಟವರ್ತ್ಮಾನ್ಧಕಾರೇಣ ಷಟ್‌ಪ್ರಕಾರೈಕನೇಮಿನಾ। ಚಕ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಪ್ರಸರ್ಪ್ಪತಿ ।। ೫೧.

ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯಾದ ಭಗವಂತ ಸೂರ್ಯನು ಬಂಗಾರದ ಅಕ್ಷದಿಂದ, ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಹಾದಿಯಿಂದ, ಆರು ವಿಧದ ಒಂದೇ ನೇಮಿಯಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ದಶ ಯೋಜನಸಾಹಸ್ರೋ ವಿಸ್ತಾರಾಯಾಮತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ದ್ವಿಗುಣೋಽಸ್ಯ ರಥೋಪಸ್ಥಾದೀಷಾದಣ್ಡಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೫೧.

ಆ ರಥದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಅಗಲ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ವೇದಿಕೆ, ಅಕ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ, ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ.

ಸ ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸೃಷ್ಟೋ ರಥೋ ಹ್ಯರ್ಥವಶೇನ ತು। ಅಸಙ್ಗಃ ಕಾಞ್ಚನೋ ದಿವ್ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಪರಮಗೈರ್ಹಯೈಃ ।। ೫೧.

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಆ ರಥವು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ, ಬಂಗಾರದ, ದೈವಿಕವಾದದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಛನ್ದೋಭಿರ್ವಾಜಿರೂಪೈಸ್ತು ಯತಃ ಶುಕ್ರಸ್ತತಃ ಸ್ಥಿತಃ। ವರುಣಸ್ಯನ್ದನಸ್ತೇಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸದೃಶಸ್ತು ಸಃ। ತೇ ನಾಽಸೌ ಸರ್ಪತಿವ್ಯೋಮ್ನಿ ಭಾಸ್ವತಾ ತು ದಿವಾಕರಃ ।। ೫೧.

ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿರುವವು, ಶುಕ್ರನು ಮುಂಚೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ವರుణನ ರಥವೂ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹೀಗೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಥೇಮಾನಿ ತು ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ರಥಸ್ಯ ತು। ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾವಯವೈಃ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ಯಥಾ ಕ್ರಮಮ್ ।। ೫೧.

ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ಅಂಗಗಳು ಯಾವುವೋ ಅವು, ಅವು ವರ್ಷದ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ಅಹಸ್ತು ನಾಭಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಏಕಚಕ್ರಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ। ಆರಾಃ ಪಞ್ಚರ್ತ್ತವಸ್ತಸ್ಯ ನೇಮಿಃ ಷಢೃತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ದಿನವೇ ಸೂರ್ಯನ ನಾಭಿ, ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಐದು ಋತುಗಳು ಅದರ ಅರಗಳು, ಆರು ಋತುಗಳು ಅದರ ನೇಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಥನೀಡಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯಬ್ದಸ್ತ್ವಯನೇ ಕೂಬರಾವುಭೌ । ಮುಹೂರ್ತಾ ಬನ್ಧುರಾಸ್ತಸ್ಯ ಶಮ್ಯಾ ತಸ್ಯ ಕಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ವರ್ಷವೇ ರಥದ ದೇಹ, ಆಯನಗಳು ಎರಡು ಅಕ್ಷಗಳು; ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಅದರ ಬಂಧಗಳು, ಶಮಿಗಳು ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ಕಾಷ್ಠಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಘೋಣಾ ಈಷಾದಣ್ಡಃ ಕ್ಷಣಾಂಸ್ತು ವೈ। ನಿಮೇಷಾಶ್ಚಾನುಕರ್ಷೋಽಸ್ಯ ಈಷಾ ಚಾಸ್ಯ ಲವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೫೧.

ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಅದರ ಘೋಣಗಳು, ಕ್ಷಣಗಳು ಅದರ ಇಷದಂಡ, ನಿಮಿಷಗಳು ಅದರ ಅಳತೆಗಳು; ಲವಗಳು ಅದರ ಯುಗ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಾತ್ರಿರ್ವರೂಥೋ ಘರ್ಮೋಽಸ್ಯ ಧ್ವಜ ಊರ್ದ್ಧ್ವಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ। ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ಅರ್ಥಕಾಮಾವುಭೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೫೧.

ರಾತ್ರಿ ಅದರ ಮುಚ್ಚಳಾಗಿದೆ, ಉಷ್ಣತೆ ಅದರ ಧ್ವಜ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ; ಯುಗ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಪ್ತಾಶ್ವರೂಪಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಹನ್ತೇ ವಾಮತೋ ಧುರಾಮ್। ಗಾಯತ್ರೀ ಚೈವ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಚ ಅನುಷ್ಟುಬ್ ಜಗತೀ ತಥಾ ।। ೫೧.

ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಏಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧುರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ: ಗಾಯತ್ರಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಜಗತಿ ಕೂಡ.

ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚ ಬೃಹತೀ ಚೈವ ಉಷ್ಣಿಕ್ ಚೈವ ತು ಸಪ್ತಮಮ್। ಅಕ್ಷೇ ಚಕ್ರಂ ನಿಬದ್ಧನ್ತು ಧ್ರುವೇ ತ್ವಕ್ಷಃ ಸಮರ್ಪಿತಃ ।। ೫೧.

ಪಂಕ್ತಿ, ಬೃಹತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಿಕ್ ಏಳನೆಯದು; ಚಕ್ರವನ್ನು ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಕ್ಷವನ್ನು ಧ್ರುವನಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.