ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮೇಹನಾಚ್ಚ ಮಿಹೇರ್ದ್ಧಾತೋರ್ಮೇಘತ್ವಂ ವ್ಯಞ್ಜಯನ್ತಿ ಚ। ನ ಭ್ರಶ್ಯನ್ತಿ ಯತಸ್ತ್ವಾಪಸ್ತದಭ್ರಂ ಕವಯೋ ವಿದುಃ ।। ೫೧.

ಮಳೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಮೋಡದ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರು ಬೀಳದೆ ಉಳಿಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮೋಡವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮೇಘಾನಾಂ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಸ್ತ್ರಿವಿಧಾ ಯೋನಿರುಚ್ಯತೇ। ಆಗ್ನೇಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಶ್ಚೈವ ಪಕ್ಷಜಾಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ। ತ್ರಿಧಾ ಘನಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಮೋಡಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ವರ್ಣಜಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್। ಶೀತದುರ್ದಿನವಾತಾ ಯೇ ಸ್ವಗುಣಾಸ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಜಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಶೀತ, ದುರ್ದಿನ, ಗಾಳಿ ಎಂಬ ಗುಣಗಳಿರುವವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ.

ಮಹಿಷಾಶ್ಚ ವರಾಹಾಶ್ಚ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗಗಾಮಿನಃ। ಭೂತ್ವಾ ಧರಣಿಮಭ್ಯೇತ್ಯ ವಿಚರನ್ತಿ ರಮನ್ತಿ ಚ ।। ೫೧.

ಮಹಿಷಗಳು, ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆನೆಗಳು ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ.

ಜೀಮೂತಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಏತೇಭ್ಯೋ ಜೀವಸಮ್ಭವಾಃ। ವಿದ್ಯುದ್ಗುಣವಿಹೀನಾಶ್ಚ ಜಲಧಾರಾವಲಮ್ಬಿನಃ ।। ೫೧.

ಆ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಜೀಮೂತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಗುಣವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ಅವು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.

ಮೂಕಾ ಘನಾ ಮಹಾಕಾಯಾ ಪ್ರವಾಹಸ್ಯ ವಶಾನುಗಾಃ। ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರಾಚ್ಚ ವರ್ಷನ್ತಿ ಕ್ರೋಶಾರ್ದ್ಧಾದಪಿ ವಾ ಪುನಃ ।। ೫೧.

ಮೌನವಾಗಿರುವ, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮೋಡಗಳು ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಶ ದೂರದಿಂದ ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರ್ವತಾಗ್ರನಿತಮ್ಬೇಷು ವರ್ಷನ್ತಿ ಚ ರಮನ್ತಿ ಚ। ಬಲಾಕಾಗರ್ಭದಾಶ್ಚೈವ ಬಲಾಕಾಗರ್ಭಧಾರಿಣಃ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಬಲಾಕಾ ಎಂಬ ಹಕ್ಕಿಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಧರಿಸುವ ಮೋಡಗಳೂ ಇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಜಾನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಃಶ್ವಾಸಸಮ್ಭವಾಃ। ತೇ ಹಿ ವಿದ್ಯುದ್ಗುಣೋಪೇತಾಃ ಸ್ತನಯನ್ತಿ ಸ್ವನಪ್ರಿಯಾಃ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳೇ, ನಾವು ನಿಮಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಮೆಗ್ಗುಚುಟುಕು ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಾ ಗುಡುಗುತ್ತೀರಿ.

ತೇಷಾಂ ಶಬ್ದಪ್ರಣಾದೇನ ಭೂಮಿಃ ಸ್ವಾಙ್ಗರುಹೋದ್ಘಮಾ। ರಾಜ್ಞೀ ರಾಜ್ಞಾಭಿಷಿಕ್ತೇವ ಪುನರ್ಯೌವನಮಶ್ರುತೇ। ತೇಷ್ವಿಯಂ ಪ್ರೀತಿಮಾಸಕ್ತಾ ಭೂತಾನಾಂ ಜೀವಿತೋದ್ಭವಾ ।। ೫೧.

ನಿಮ್ಮ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ಮೊಳಕೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಅದು ರಾಜನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡ ರಾಣಿಯಂತೆ ಪುನಃ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ. ಈ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವವೂ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಜೀಮೂತಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಜೀವಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಃ। ದ್ವಿತೀಯಂ ಪ್ರವಹಂ ವಾಯುಂ ಮೇಘಾಸ್ತೇ ತು ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಈ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಜೀಮೂತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಿಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಅವು ಕಾರಣ. ಅವು ಎರಡನೇ ಪ್ರಭಾಹವಾದ ಗಾಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.

ಏತೇ ಯೋಜನಮಾತ್ರಾಚ್ಚ ಸಾರ್ದ್ಧಾರ್ದ್ಧಾನ್ನಿಷ್ಕೃತಾದಪಿ। ವೃಷ್ಟಿಸರ್ಗಸ್ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಧಾರಾಸಾರಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತ್ತಕಾ ನಾಮ ಯೇ ಮೇಘಾಃ ಪಕ್ಷಸಮ್ಭವಾಃ ।। ೫೧.

ಒಂದು ಯೋಜನದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದೂರದಿಂದ, ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ, ಅವುಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಧಾರೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಕ್ರೇಣ ಪಕ್ಷಾಶ್ಛಿನ್ನಾ ಯೇ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಮಹೋಜಸಾಮ್। ಕಾಮಗಾನಾಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಶಿವಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೫೧.

ಇಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪರ್ವತಗಳ ಪಕ್ಕಗಳನ್ನು ಕಡಿದನು. ಇವು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ.

ಪುಷ್ಕರಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಬೃಹನ್ತಸ್ತೋಯ ಮತ್ಸರಾಃ। ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತ್ತಕಾಸ್ತೇನ ಕಾರಣೇನೇಹ ಶಬ್ದಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಆ ಮಹಾ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಕರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವು ದೊಡ್ಡದು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಳ್ಳವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವು ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ನಾನಾರೂಪಧರಾಶ್ಚೈವ ಮಹಾಘೋರತರಾಶ್ಚ ತೇ। ಕಲ್ಪಾನ್ತವೃಷ್ಟೇಃ ಸ್ರಷ್ಟಾರಃ ಸಂವರ್ತ್ತಾಗ್ನೇರ್ನಿಯಾಮಕಾಃ ।। ೫೧.

ಅವು色色 ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ, ಬಹಳ ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವವು, ಸಂಹಾರದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವು.

ವರ್ಷನ್ತ್ಯೇತೇ ಯುಗಾನ್ತೇಷು ತೃತೀಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಅನೇಕರೂಪಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಪೂರಯನ್ತೋ ಮಹೀತಲಮ್ । ವಾಯುಂ ಪರಂ ವಹನ್ತಃ ಸ್ಯುರಾಶ್ರಿತಾಃ ಕಲ್ಪಸಾಧಕಾಃ ।। ೫೧.

ಈ ಮೂರನೇ ವಿಧದ ಮೋಡಗಳು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಮವಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಕಲ್ಪಚಕ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುವವು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾಣ್ಡಕಪಾಲಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯಾಭವಂಸ್ತದಾ। ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನಶ್ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ತಾನ್ಯೇವಾಣ್ಡಕಪಾಲಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಮೇಘಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೫೧.

ಆಂಡದ ಹೊರಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಏನು ಹುಟ್ಟಿತೋ, ಅದರಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮೋಡಗಳೂ ಆಂಡದ ಚಿಪ್ಪಿನವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತೇಷಾಮಾಪ್ಯಾಯನಂ ಧೂಮಃ ಸರ್ವೇಷಾಮವಿಶೇಷತಃ । ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತು ಪರ್ಜ್ಜನ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಶ್ಚೈವ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ।। ೫೧.

ಅವುಗಳ ಆಹಾರವು ಧೂಮವೇ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳೂ.

ಗಜಾನಾಂ ಪರ್ವತಾನಾಞ್ಚ ಮೇಘಾನಾಂ ಭೋಗಿಭಿಃ ಸಹ। ಕುಲಮೇಕಂ ಪೃಥಗ್ಭೂತಂ ಯೋನಿರೇಕಾ ಜಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೫೧.

ಆನೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗಗಳು—all ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬ, ಒಂದೇ ಮೂಲ, ಅದು ನೀರೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರ್ಜನ್ಯೋ ದಿಗ್ಗಜಾಶ್ಚೈವ ಹೇಮನ್ತೇ ಶೀತಸಮ್ಭವಾಃ। ತುಷಾರವೃಷ್ಟಿಂ ವರ್ಷನ್ತಿ ಸರ್ವಸಸ್ಯವಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೫೧.

ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು, ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಚಳಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಹಿಮಮಳೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಿಗಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪರಿವಹೋ ನಾಮ ತೇಷಾಂ ವಾಯುರಪಾಶ್ರಯಃ। ಯೋಽಸೌ ಬಿಭರ್ತ್ತಿ ಭಗವಾನ್ ಗಙ್ಗಾಮಾಕಾಶಗೋಚರಾಮ್। ದಿವ್ಯಾಮತಿಜಲಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ವರ್ಗಪಥಿಸ್ಥಿತಾಮ್ ।। ೫೧.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗಾಳಿ ಪರಿವಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನೀರನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ದೇವತೆಗಳೆಂದೇ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವುದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯಾವಿಷ್ಪನ್ದಜನ್ತೋಯಂ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ಪೃಥುಭಿಃ ಕರೈಃ। ಶೀಕರಂ ಸಮ್ಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತಿ ನೀಹಾರ ಇತಿ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೫೧.

ಅದರ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಗಲವಾದ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಹಿಮದ ಹನಿಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ನೀಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಕ್ಷಿಣೇನ ಗಿರಿರ್ಯೋಽಸೌ ಹೇಮಕೂಟ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ಉದಗ್ ಹಿಮವತಃ ಶೈಲಾದುತ್ತರಸ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ। ಪುಣ್ಡ್ರಂ ನಾಮ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ನಗರಂ ತತ್ರ ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೫೧.

ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಕೂಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಹಿಮವತ್ತಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪುಂಡ್ರ ಎಂಬ ನಗರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತಂ ವರ್ಷಂ ಯತ್ತುಷಾರಸಮುದ್ಭವಮ್ । ತತಸ್ತದಾವಹೋ ವಾಯುರ್ಹಿಮಶೈಲಾತ್ ಸಮುದ್ವಹನ್। ಆನಯತ್ಯಾತ್ಮಯೋಗೇನ ಸಿಞ್ಚಮಾನೋ ಮಹಾಗಿರಿಮ್ ।। ೫೧.

ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯು ಹಿಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು. ಆ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಗಾಳಿ ಹಿಮಪರ್ವತದಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತು, ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಸಿಂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಮವನ್ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಶೇಷಂ ತತಃ ಪರಮ್। ಇಹಾಭ್ಯೇತಿ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದಪರಾನ್ತವಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೫೧.

ಹಿಮವತ್ತನ್ನು ದಾಟಿ ಉಳಿದ ಮಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಘಾವಾಪ್ಯಾಯತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ । ಸೂರ್ಯ ಏವ ತು ವೃಷ್ಟಿನಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೫೧.

ಮೋಡಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸೂರ್ಯನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಧ್ರುವೇಣಾ ವೇಷ್ಟಿತಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಧ್ರುವೇಣಾವೇಷ್ಟಿತೋ ವಾಯುರ್ವೃಷ್ಟಿಂ ಸಂಹರತೇ ಪುನಃ ।। ೫೧.

ಧ್ರುವನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಆ ಎರಡು ಮೂಲಕ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವನಿಂದ ವಾಯುವೂ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆ ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಹಾನ್ನಿಃಸೃತ್ಯ ಸೂರ್ಯಾತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನೇ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲೇ । ವಾರಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಿಶತ್ಯರ್ಕಂ ಧ್ರುವೇಣ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್ ।। ೫೧.

ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಧ್ರುವನಿಂದ ಸುತ್ತಿದ ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತಃ ಸೂರ್ಯರಥಸ್ಯಾಥ ಸನ್ನಿವೇಶಂ ನಿಬೋಧತ। ಸಂಸ್ಥಿತೈನೈಕಚಕ್ರೇಣ ಪಞ್ಚಾರೇಣ ತ್ರಿನಾಭಿನಾ ।। ೫೧.

ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳು: ಅದು ಒಂದೇ ಚಕ್ರ, ಐದು ಅರಗಳು, ಮೂರು ನಾಭಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಭಗವಾನ್ ಪರ್ವಣಾ ತು ಮಹೌಜಸಾ। ನಷ್ಟವರ್ತ್ಮಾನ್ಧಕಾರೇಣ ಷಟ್‌ಪ್ರಕಾರೈಕನೇಮಿನಾ। ಚಕ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಪ್ರಸರ್ಪ್ಪತಿ ।। ೫೧.

ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯಾದ ಭಗವಂತ ಸೂರ್ಯನು ಬಂಗಾರದ ಅಕ್ಷದಿಂದ, ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಹಾದಿಯಿಂದ, ಆರು ವಿಧದ ಒಂದೇ ನೇಮಿಯಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.