ಯೋಽಸೌ ಚತುರ್ದಿಶಂ ಪುಚ್ಛೇ ಶಿಶುಮಾರೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಉತ್ತಾನಪಾದಪುತ್ರೋಽಸೌ ಮೇಢೀಭೂತೋ ಧ್ರುವೋ ದಿವಿ ।। ೫೧.
ಶಿಶುಮಾರ ಚಿಹ್ನೆಯ ಬಾಲದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇರುವವನು, ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಮಗ ಧ್ರುವನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
ಸ ಹಿ ಭ್ರಮನ್ ಭ್ರಾಮಯತೇ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ। ಭ್ರಮನ್ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚ ಚಕ್ರವತ್ ।। ೫೧.
ಅವನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವನನ್ನು ಚಕ್ರದಂತೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವಸ್ಯ ಮನಸಾ ಚಾಸೌ ಸರ್ಪತೇ ಭಗಣಃ ಸ್ವಯಮ್। ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ತಾರಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ ।। ೫೧.
ಧ್ರುವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಗುಂಪು ಸ್ವತಃ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ: ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
ವಾತಾನೀಕಮಯೈರ್ಬನ್ಧೈರ್ಧ್ರುವೇ ಬದ್ಧಾನಿ ತಾನಿ ವೈ। ತೇಷಾಂ ಯೋಗಸ್ವ ಭೇದಾಶ್ಚ ಕಾಲಚಾರಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೧.
ವಾಯು ರೂಪದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವುಗಳು ಧ್ರುವನಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗ, ವಿಭೇದ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಸಾರ ಚಲನೆಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಅಸ್ತೋದಯೌ ತಥೋತ್ಪಾತಾ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ವಿಷುವದ್ಗ್ರಹವರ್ಣಾಶ್ಚ ಧ್ರುವಾತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.
ಉದಯಾಸ್ತ, ಅಪಶಕುನುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ-ಉತ್ತರಾಯನ, ವಿಷುವತ್ತು, ಗ್ರಹಗಳ ಬಣ್ಣಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.
ವರ್ಷಾ ಘರ್ಮೋ ಹಿಮಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಚೈವ ದಿನಂ ತಥಾ । ಶುಭಾಶುಭಂ ಪ್ರಜಾನಾಞ್ಚ ಧ್ರುವಾತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.
ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು, ಚಳಿ, ರಾತ್ರಿಯು, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಗಲು, ಜೀವಿಗಳ ಶುಭ-ಅಶುಭ—allವು ಧ್ರುವನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವೇಣಾಧಿಕೃತಾಂಶ್ಚೈವ ಸೂರ್ಯೋಽಪಾವೃತ್ತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ। ತದೇಷ ದೀಪ್ತಕಿರಣಃ ಸ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ದ್ದಿವಾಕರಃ ।। ೫೧.
ಧ್ರುವನಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಾಗಿ, ಹಗಲಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ.
ಪರಿವರ್ತ್ತ ಕ್ರಮಾದ್ವಿಪ್ರಾ ಭಾಭಿರಾಲೋಕಯನ್ ದಿಶಃ। ಸೂರ್ಯಃ ಕಿರಣಜಾಲೇನ ವಾಯುಯುಕ್ತೇನ ಸರ್ವಶಃ। ಜಗತೋ ಜಲಮಾದತ್ತೇ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ ।। ೫೧.
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಕಿರಣಗಳ ಜಾಲವು ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆಧಿತ್ಯಪೀತಂ ಸೂರ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸೋಮಂ ಸಂಕ್ರಮತೇ ಜಲಮ್। ನಾಡೀಭಿರ್ವಾಯುಯುಕ್ತಾಭಿರ್ಲೋಕಾಧಾನಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.
ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೀರಿದ ನೀರು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ನಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಪೋಷಣೆಯಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಯತ್ಸೋಮಾತ್ ಸ್ರವತೇ ಸೂರ್ಯಸ್ತದಗ್ರೇಷ್ವವತಿಷ್ಠತೇ। ಮೇಘಾ ವಾಯುನಿಘಾತೇನ ವಿಸೃಜನ್ತಿ ಜಲಮ್ಭುವಿ ।। ೫೧.
ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹೊರಡುವುದನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಾಯುವಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಮೋಡಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.
ಏಕಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ ಚೈವ ಪತತೇ ಚ ಪುನರ್ಜ್ಜಲಮ್। ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮುದಕನ್ತದೇವ ಪರಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.
ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನೀರು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಸನ್ಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಾಯೈಷಾ ವಿಶ್ವನಿರ್ಮಿತಾ। ಅನಯಾ ಮಾಯಯಾ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್ ।। ೫೧.
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಈ ಮಾಯೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೂಡಿರುವ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು, ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಚಲವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿವೆ.
ವಿಶ್ವೇಶೋ ಲೋಕಕೃದ್ದೇವಃ ಸಹಸ್ರಾಂಶುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಧಾತಾ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಭು ರ್ವಿಷ್ಣುರ್ದಿವಾಕರಃ ।। ೫೧.
ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ದೇವರು, ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳಿರುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಭು, ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕದ ಪೋಷಕನು, ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯನು.
ಸರ್ವಲೌಕಿಕಮಮ್ಭೋ ವೈ ಯತ್ಸೋಮಾನ್ನಭಸಃ ಸ್ನುತಮ್। ಸೋಮಾಧಾರಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಮೇತತ್ತಥ್ಯಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ।। ೫೧.
ಆಕಾಶದಿಂದ ಬೀಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ನೀರನ್ನು ಸೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೋಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ.
ಸೂರ್ಯಾದುಷ್ಣಂ ನಿಸ್ರವತೇ ಸೋಮಾಚ್ಛೀತಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಶೀತೋಷ್ಣವೀರ್ಯೌ ದ್ವಾವೇತೌ ಯುಕ್ತೌ ಧಾರಯತೋ ಜಗತ್ ।। ೫೧.
ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಶೀತಲತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳು, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶೀತ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿವೆ.
ಸೋಮಾಧಾರಾ ನದೀ ಗಙ್ಗಾ ಪವಿತ್ರಾ ವಿಮಲೋದಕಾ। ಸೋಮಪುತ್ರಪುರೋಗಾಶ್ಚ ಮಹಾನದ್ಯೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೫೧.
ಗಂಗೆಯ ನದಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವದು, ಸೋಮದ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮಹಾನದಿಗಳು ಕೂಡ ಸೋಮನ ಮಕ್ಕಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಟ.
ಸರ್ವಭೂತಶರೀರೇಷು ಆಪೋ ಹ್ಯನುಗತಾಶ್ಚ ಯಾಃ । ತೇಷು ಸನ್ದಹ್ಯಮಾನೇಷು ಜಙ್ಗಮಸ್ಥಾವರೇಷು ಚ। ಧೂಮಭೂತಾಸ್ತು ತಾ ಆಪೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತೀಹ ಸರ್ವಶಃ ।। ೫೧.
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರು, ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲ ಜೀವಿಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಾಗ, ಆ ನೀರು ಧೂಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ತೇನ ಚಾಭ್ರಾಣಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ಥಾನಮತ್ರಾಮ್ಭಸಾಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಆರ್ಕನ್ತೇಜೋ ಹಿ ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯಾದತ್ತೇ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಜಲಮ್ ।। ೫೧.
ಅದರಿಂದ ಮೋಡಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ನೀರಿನ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂತಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಸಮುದ್ರಾದ್ವಾಯುಸಂಯೋಗಾದ್ವಹನ್ತ್ಯಾಪೋ ಗಭಸ್ತಯಃ। ಯತಸ್ತ್ವೃತುವಶಾತ್ ಕಾಲೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೋ ದಿವಾಕರಃ। ಯಚ್ಛತ್ಯಪೋ ಹಿ ಮೇಘೇಭ್ಯಃ ಶುಕ್ಲಾಃ ಶುಕ್ಲಗಭಸ್ತಿಭಿಃ ।। ೫೧.
ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಗಾಳಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಿರಣಗಳು ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಋತುಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಭ್ರಸ್ಥಾ ಪ್ರಪತನ್ತ್ಯಾಪೋ ವಾಯುನಾ ಸಮುದೀರಿತಾಃ। ಸರ್ವಭೂತಹಿತಾರ್ಥಾಯ ವಾಯುಭಿಶ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೫೧.
ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ತತೋ ವರ್ಷತಿ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ ಸರ್ವಭೂತವಿವೃದ್ಧಯೇ। ವಾಯವ್ಯಂ ಸ್ತನಿತಞ್ಚೈವ ವೈದ್ಯುತಞ್ಚಾಗ್ನಿಸಂಭವಮ್ ।। ೫೧.
ಆಮೇಲೆ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಿಗಾಗಿ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬರುವ ಗುಡುಗು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಿಂಚು ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ.
ಮೇಹನಾಚ್ಚ ಮಿಹೇರ್ದ್ಧಾತೋರ್ಮೇಘತ್ವಂ ವ್ಯಞ್ಜಯನ್ತಿ ಚ। ನ ಭ್ರಶ್ಯನ್ತಿ ಯತಸ್ತ್ವಾಪಸ್ತದಭ್ರಂ ಕವಯೋ ವಿದುಃ ।। ೫೧.
ಮಳೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಮೋಡದ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರು ಬೀಳದೆ ಉಳಿಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮೋಡವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಮೇಘಾನಾಂ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಸ್ತ್ರಿವಿಧಾ ಯೋನಿರುಚ್ಯತೇ। ಆಗ್ನೇಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಶ್ಚೈವ ಪಕ್ಷಜಾಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ। ತ್ರಿಧಾ ಘನಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮ್ಭವಮ್ ।। ೫೧.
ಮೋಡಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಮೋಡಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ವರ್ಣಜಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್। ಶೀತದುರ್ದಿನವಾತಾ ಯೇ ಸ್ವಗುಣಾಸ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೫೧.
ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಜಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಶೀತ, ದುರ್ದಿನ, ಗಾಳಿ ಎಂಬ ಗುಣಗಳಿರುವವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ.
ಮಹಿಷಾಶ್ಚ ವರಾಹಾಶ್ಚ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗಗಾಮಿನಃ। ಭೂತ್ವಾ ಧರಣಿಮಭ್ಯೇತ್ಯ ವಿಚರನ್ತಿ ರಮನ್ತಿ ಚ ।। ೫೧.
ಮಹಿಷಗಳು, ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆನೆಗಳು ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ.
ಜೀಮೂತಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಏತೇಭ್ಯೋ ಜೀವಸಮ್ಭವಾಃ। ವಿದ್ಯುದ್ಗುಣವಿಹೀನಾಶ್ಚ ಜಲಧಾರಾವಲಮ್ಬಿನಃ ।। ೫೧.
ಆ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಜೀಮೂತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಗುಣವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ಅವು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
ಮೂಕಾ ಘನಾ ಮಹಾಕಾಯಾ ಪ್ರವಾಹಸ್ಯ ವಶಾನುಗಾಃ। ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರಾಚ್ಚ ವರ್ಷನ್ತಿ ಕ್ರೋಶಾರ್ದ್ಧಾದಪಿ ವಾ ಪುನಃ ।। ೫೧.
ಮೌನವಾಗಿರುವ, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮೋಡಗಳು ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಶ ದೂರದಿಂದ ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಪರ್ವತಾಗ್ರನಿತಮ್ಬೇಷು ವರ್ಷನ್ತಿ ಚ ರಮನ್ತಿ ಚ। ಬಲಾಕಾಗರ್ಭದಾಶ್ಚೈವ ಬಲಾಕಾಗರ್ಭಧಾರಿಣಃ ।। ೫೧.
ಮೋಡಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಬಲಾಕಾ ಎಂಬ ಹಕ್ಕಿಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಧರಿಸುವ ಮೋಡಗಳೂ ಇವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಜಾನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಃಶ್ವಾಸಸಮ್ಭವಾಃ। ತೇ ಹಿ ವಿದ್ಯುದ್ಗುಣೋಪೇತಾಃ ಸ್ತನಯನ್ತಿ ಸ್ವನಪ್ರಿಯಾಃ ।। ೫೧.
ಮೋಡಗಳೇ, ನಾವು ನಿಮಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಮೆಗ್ಗುಚುಟುಕು ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಾ ಗುಡುಗುತ್ತೀರಿ.
ತೇಷಾಂ ಶಬ್ದಪ್ರಣಾದೇನ ಭೂಮಿಃ ಸ್ವಾಙ್ಗರುಹೋದ್ಘಮಾ। ರಾಜ್ಞೀ ರಾಜ್ಞಾಭಿಷಿಕ್ತೇವ ಪುನರ್ಯೌವನಮಶ್ರುತೇ। ತೇಷ್ವಿಯಂ ಪ್ರೀತಿಮಾಸಕ್ತಾ ಭೂತಾನಾಂ ಜೀವಿತೋದ್ಭವಾ ।। ೫೧.
ನಿಮ್ಮ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ಮೊಳಕೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಅದು ರಾಜನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡ ರಾಣಿಯಂತೆ ಪುನಃ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ. ಈ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವವೂ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.