ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತ್ರಾಸತೇ ಪ್ರಜಾವನ್ತೋ ಮುನಯೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ । ಲೋಕಸ್ಯ ಸನ್ತಾನಕರಾಃ ಪಿತೃಯಾಣೇ ಪಥಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡುವ ಋಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಲೋಕದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕಾಯುವವರಾಗಿ ಪಿತೃಯಾಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಭೂತಾರಮ್ಭ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಆಶಿಷಾ ಋತ್ವಿಗುಚ್ಯತೇ । ಪ್ರಾರಭನ್ತೇ ಲೋಕಕಾಮಾಸ್ತೇಷಾಂ ಪನ್ಥಾಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣಃ ॥ ೫೦.

ಭೂತಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಋತ್ವಿಕರು ಆಶಿಷಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗಾಗಿ ಆ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾರ್ಗ ಇದೆ.

ಚಲಿತನ್ತೇ ಪುನರ್ದ್ಧರ್ಮಂ ಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ। ಸನ್ತತ್ಯಾ ತಪಸಾ ಚೈವ ಮರ್ಯಾದಾಭಿಃ ಶ್ರುತೇನ ಚ ॥ ೫೦.

ಅವರು ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಸಂತಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇದದ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಯಮಾನಾಸ್ತು ಪೂರ್ವೇ ವೈ ಪಶ್ಚಿಮಾನಾಂ ಗೃಹೇಷು ಚ। ಪಶ್ಚಿಮಾಶ್ಚೈವ ಜಾಯನ್ತೇ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ನಿಧನೇಷ್ವಪಿ। ಏವ ಮಾವರ್ತ್ತಮಾನಾಸ್ತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್ ॥ ೫೦.

ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದವರು ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಹಿಂದಿನವರ ಮೃತ್ಯುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಅವರು ಭೂತಗಳ ಲಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಮುನೀನಾಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್। ಸವಿತುರ್ದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಮಾರ್ಗಂ ಶ್ರಿತಾ ಹ್ಯಾಚನ್ದ್ರತಾರಕಮ್। ಕ್ರಿಯಾವತಾಂ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಯೇ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಭೇಜಿರೇ ॥ ೫೦.

ಅಶ್ಠಾಅಶೀತಿಸಾವಿರ ಗೃಹಸ್ಥ ಋಷಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳವರೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವರು ಶ್ಮಶಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎಣಿಸಬೇಕು.

ಲೋಕಶಂವ್ಯವಹಾರೇಣ ಭೂತಾರಮ್ಭಕೃತೇನ ಚ। ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಚ ಮೈಥುನೋಪಗಮೇನ ಚ ॥ ೫೦.

ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ, ಭೂತಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಇಚ್ಛೆ-ದ್ವೇಷಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಭೋಗದಿಂದ,

ತಥಾ ಕಾಯಕೃತೇನೇಹ ಸೇವನಾದ್ವಿಷಯಸ್ಯ ಚ। ಏತೈಸ್ತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಹಿ ಭೇಜಿರೇ। ಪ್ರಜೈಷಿಣಸ್ತೇ ಮುನಯೋ ದ್ವಾಪರೇಷ್ವಿಹ ಜಜ್ಞಿರೇ ॥ ೫೦.

ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಭೋಗದಿಂದ, ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು ಶ್ಮಶಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಆ ಮುನಿಗಳು ದ್ವಾಪರಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ನಾಗವೀಥ್ಯುತ್ತರೇ ಯಚ್ಚ ಸಪ್ತರ್ಷಿಭ್ಯಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣಮ್ । ಉತ್ತರಃ ಸವಿತುಃ ಪನ್ಥಾ ದೇವಯಾನಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೫೦.

ನಾಗವೀಥಿಯ ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರದ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಅದನ್ನು ದೇವಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯತ್ರ ತೇ ವಾಸಿನಃ ಸಿದ್ಧಾ ವಿಮಲಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ। ಸತತನ್ತೇ ಜುಗುಪ್ಸನ್ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ಜಿತಸ್ತು ತೈಃ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿರುವ, ಸದಾ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ, ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷಾಮಪ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್। ಉದಕೂಪನ್ಥಾನಮರ್ಯಮ್ಣಃ ಶ್ರಿತಾ ಹ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್ ॥ ೫೦.

ಅವರಲ್ಲಿ ಅಶ್ಠಾಅಶೀತಿಸಾವಿರ ಮಂದಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ವೀರ್ಯ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಆರ್ಯಮನ್‌ನ ನಿರ್ಜಲ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಭೂತಗಳ ಲಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಶುದ್ಧೈಸ್ತೇಽ ಮ़ತತ್ವಂ ಹಿ ಭೇಜಿರೇ। ಆಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಸ್ಥಾನಮಮೃತತ್ವಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಈ ಶುದ್ಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಗಳ ಲಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಮೃತತ್ವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಥಿತಿಕಾಲೋಽಯಮಪುನರ್ಮಾರ್ಗಗಾಮಿನಃ। ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಶ್ವಮೇಧಾಭ್ಯಾಂ ಪುಣ್ಯಾಪಾಪಕೃತೋಽಪರಮ್। ಆಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾನ್ತೇ ತು ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ ॥ ೫೦.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾಲವಿದು, ಪುನಃ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಬರುವದಿಲ್ಲದವರಿಗೆ. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಅಥವಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯಪಾಪಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಬೇರೆ. ಮಹಾ ಪ್ರಳಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ವೀರ್ಯವಿರುವವರು ಕೂಡ ಕರಗುತ್ತಾರೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವೋತ್ತರಮೃಷಿಭ್ಯಸ್ತು ಧ್ರುವೋ ಯತ್ರಾಸ್ತಿ ವೈ ಸ್ಮೃತಮ್। ಏತದ್ವಿಷ್ಣುಪದಂ ದಿವ್ಯಂ ತೃತೀಯಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಭಾಸ್ವರಮ್ ॥ ೫೦.

ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲೆ, ಯಾವುದು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆ ದಿವ್ಯವಾದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರನೇ ಲೋಕವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ನ ಶೋಚನ್ತಿ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್। ಧರ್ಮಧ್ರುವಾದ್ಯಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯತ್ರ ತೇ ಲೋಕಸಾಧಕಾಃ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದವರು ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದ. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾದ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವವರು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇ ನಿಸರ್ಗೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನ್ಯುತ್ತರಾಣಿ ತು। ಭವಿಷ್ಯಾಣಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯನುಕ್ರಮಮ್ ।। ೫೧.

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ನಾನು ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಮುನಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛುರ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಶ್ಚಾರಂ ಗ್ರಹಾಣಾಞ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ ।। ೫೧.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮುನಿಗಳು ಲೋಮಹರ್ಷಣರನ್ನು ಕೇಳಿದರು: ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಉದಯಾಸ್ತ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಎಂದು.

ಭ್ರಮನ್ತೇ ಕಥಮೇತಾನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ದಿವಿ ಮಣ್ಡಲಮ್। ತಿರ್ಯಗ್ವ್ಯೂಹೇನ ಸರ್ವಾಣಿ ತಥೈವಾಸಙ್ಕರೇಣ ಚ। ಕಶ್ಚ ಭ್ರಾಮಯತೇ ತಾನಿ ಭ್ರಮನ್ತಿ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೫೧.

ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ವಸ್ತುಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ? ಅವು ತಿರಚು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ? ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರು ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಅವು ಸ್ವತಃ ಸುತ್ತುತ್ತವೆಯೇ?

ಏತದ್ವೇದಿತುಮಿಚ್ಛಾಮಸ್ತನ್ನೋ ನಿಗದ ಸತ್ತಮ್। ಭೂತಸಮ್ಮೋಹನನ್ತ್ವೇತಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾವು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ, ಮಹಾನೊಬ್ಬನೇ, ನಮಗೆ ಭೂತಗಳ ಮೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಬಂದಿದೆ.

ಭೂತಸಮ್ಮೋಹನಂ ಹ್ಯೇತದ್ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧತ। ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಪಿ ದೃಸ್ಯಂ ಯತ್ತತ್ ಸಂಮೋಹಯತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೫೧.

ಭೂತಗಳ ಮೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಜನರನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಯೋಽಸೌ ಚತುರ್ದಿಶಂ ಪುಚ್ಛೇ ಶಿಶುಮಾರೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಉತ್ತಾನಪಾದಪುತ್ರೋಽಸೌ ಮೇಢೀಭೂತೋ ಧ್ರುವೋ ದಿವಿ ।। ೫೧.

ಶಿಶುಮಾರ ಚಿಹ್ನೆಯ ಬಾಲದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇರುವವನು, ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಮಗ ಧ್ರುವನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.

ಸ ಹಿ ಭ್ರಮನ್ ಭ್ರಾಮಯತೇ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ। ಭ್ರಮನ್ತಮನುಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚ ಚಕ್ರವತ್ ।। ೫೧.

ಅವನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವನನ್ನು ಚಕ್ರದಂತೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ಧ್ರುವಸ್ಯ ಮನಸಾ ಚಾಸೌ ಸರ್ಪತೇ ಭಗಣಃ ಸ್ವಯಮ್। ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ತಾರಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ ।। ೫೧.

ಧ್ರುವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಗುಂಪು ಸ್ವತಃ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ: ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.

ವಾತಾನೀಕಮಯೈರ್ಬನ್ಧೈರ್ಧ್ರುವೇ ಬದ್ಧಾನಿ ತಾನಿ ವೈ। ತೇಷಾಂ ಯೋಗಸ್ವ ಭೇದಾಶ್ಚ ಕಾಲಚಾರಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೫೧.

ವಾಯು ರೂಪದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವುಗಳು ಧ್ರುವನಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗ, ವಿಭೇದ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಸಾರ ಚಲನೆಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಅಸ್ತೋದಯೌ ತಥೋತ್ಪಾತಾ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ವಿಷುವದ್‌ಗ್ರಹವರ್ಣಾಶ್ಚ ಧ್ರುವಾತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.

ಉದಯಾಸ್ತ, ಅಪಶಕುನುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ-ಉತ್ತರಾಯನ, ವಿಷುವತ್ತು, ಗ್ರಹಗಳ ಬಣ್ಣಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

ವರ್ಷಾ ಘರ್ಮೋ ಹಿಮಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಚೈವ ದಿನಂ ತಥಾ । ಶುಭಾಶುಭಂ ಪ್ರಜಾನಾಞ್ಚ ಧ್ರುವಾತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.

ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು, ಚಳಿ, ರಾತ್ರಿಯು, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಗಲು, ಜೀವಿಗಳ ಶುಭ-ಅಶುಭ—allವು ಧ್ರುವನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಧ್ರುವೇಣಾಧಿಕೃತಾಂಶ್ಚೈವ ಸೂರ್ಯೋಽಪಾವೃತ್ತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ। ತದೇಷ ದೀಪ್ತಕಿರಣಃ ಸ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ದ್ದಿವಾಕರಃ ।। ೫೧.

ಧ್ರುವನಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಾಗಿ, ಹಗಲಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ.

ಪರಿವರ್ತ್ತ ಕ್ರಮಾದ್ವಿಪ್ರಾ ಭಾಭಿರಾಲೋಕಯನ್ ದಿಶಃ। ಸೂರ್ಯಃ ಕಿರಣಜಾಲೇನ ವಾಯುಯುಕ್ತೇನ ಸರ್ವಶಃ। ಜಗತೋ ಜಲಮಾದತ್ತೇ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ ।। ೫೧.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಕಿರಣಗಳ ಜಾಲವು ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆಧಿತ್ಯಪೀತಂ ಸೂರ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸೋಮಂ ಸಂಕ್ರಮತೇ ಜಲಮ್। ನಾಡೀಭಿರ್ವಾಯುಯುಕ್ತಾಭಿರ್ಲೋಕಾಧಾನಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೫೧.

ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೀರಿದ ನೀರು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ನಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಪೋಷಣೆಯಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಯತ್ಸೋಮಾತ್ ಸ್ರವತೇ ಸೂರ್ಯಸ್ತದಗ್ರೇಷ್ವವತಿಷ್ಠತೇ। ಮೇಘಾ ವಾಯುನಿಘಾತೇನ ವಿಸೃಜನ್ತಿ ಜಲಮ್ಭುವಿ ।। ೫೧.

ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹೊರಡುವುದನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಾಯುವಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಮೋಡಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.