ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಶತಘ್ನೈಕೋನಕಾಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾತ್ರಿಶತ್ ಷಡುತ್ತರಾ। ದ್ವಿಷಷ್ಟಿಭಾಕ್ ತ್ರಯೋವಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಯಾಞ್ಚ ಚಲಾ ಭವೇತ್ ॥ ೫೦.

ನೂರು, ಒಂದು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಮಾಟ್ರಾಗಳು, ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತು ಆರು ಸೇರಿ, ಅರವತ್ತೆರಡು ಭಾಗಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಮಾಟ್ರಾಗಳೂ ಸೇರಿ ಚಲಿಸುವ ಮಾಪನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ವಿದ್ಯುತಿಃ। ಸಪ್ತತಿಞ್ಚಾಪಿ ತತ್ರೈವ ನವತಿಂ ವಿದ್ಧಿ ನಿಸ್ವಯೇ ॥ ೫೦.

ನಲವತ್ತಾಯಿರದ ಎಂಟು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟು; ಅದರಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತು ಮೌನವಾಗಿರುವವುವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶತಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದ್ಯುತೌ ವೈಧಸಂಯುಗೇ। ಚರಾಂಶೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಾಲಿಕಾ ಚಾತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೫೦.

ವೇದಿಕ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಚಲಿಸುವ ಭಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ನಾಳಿಕೆಯಾಗಿಯೇ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಮಾನವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ। ನಿಶ್ಚಯಃ ಸರ್ವಕಾಲಸ್ಯ ಯುಗ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸಂವತ್ಸರ ಮೊದಲಾದ ಐದು, ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ। ಇದ್ವತ್ಸರಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಚತುರ್ಥಶ್ಚಾನುವತ್ಸರಃ। ಪಞ್ಚಮೋ ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸ್ತು ಪರಿಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ ೫೦.

ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವತ್ಸರ, ಮೂರನೆಯದು ಇಡ್ವತ್ಸರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುವತ್ಸರ, ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಕಾಲದ ಹೆಸರುಗಳು.

ವಿಂಶಶತಂ ಭವೇತ್ಪೂರ್ಣಂ ಪರ್ವಣಾಂ ತು ರವೇರ್ಯುಗಮ್। ಏತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಸ್ತ್ರಿಂಶದುದಯೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪರ್ವದಿನಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಋತವಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಸೌರಾ ಅಯನಾನಿ ದಶೈವ ತು। ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ ಶತಂ ಚಾಪಿ ಷಷ್ಟಿರ್ಮಾಸಾಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಋತುಗಳು, ಹತ್ತು ಅಯನಗಳು ಇವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮೂವತ್ತೈದು ನೂರು ಅರವತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳೂ ಇವೆ.

ತ್ರಿಂಶದೇವ ತ್ವಹೋರಾತ್ರಂ ಸ ತು ಮಾಸಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ। ಏಕಷಷ್ಟಿಸ್ತ್ವಹೋರಾತ್ರಾ ದನುರೇಕೋ ನಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮೂವತ್ತು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರವತ್ತೊಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಹ್ನಾನ್ತು ತ್ರ್ಯಧಿಕಾಶೀತಿಃ ಶತಂ ಚಾಪ್ಯಧಿಕಂ ಭವೇತ್। ಮಾನಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಭಾನೋಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಭುವನಸ್ಯ ತು ॥ ೫೦.

ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರು ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಭಾನು ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲಮಾಪನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸೌರಸೌಮ್ಯಂ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ನಕ್ಷತ್ರಂ ಸಾವನಂ ತಥಾ। ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಯೈಃ ಪುರಾಣಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸೌರ, ಸೌಮ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾವನ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಗಣನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಖೇ ತಸ್ಯೋತ್ತರತಶ್ಚೈವ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ತ್ರೀಣಿ ತಸ್ಯ ತು ಶ್ರೃಙ್ಗಾಣಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀವ ನಭಸ್ತಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ತೈಶ್ಚಾಪಿ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ನಾಮ ಸರ್ವತಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ರುತಃ। ಏಕಮಾರ್ಗಶ್ಚ ವಿಸ್ತಾರೋ ವಿಷ್ಕಮ್ಭಶ್ಚಾಪಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೫೦.

ಆ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅದು ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಾರಿ, ಅಗಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ವೈ ಸರ್ವತಃ ಶ್ರೃಙ್ಗಂ ಮಧ್ಯಮನ್ತದ್ಧಿರಣ್ಮಯಮ್। ದಕ್ಷಿಣಂ ರಾಜತಞ್ಚೈವ ಶ್ರೃಙ್ಗಂ ತು ಸ್ಫಟಿಕಪ್ರಭಮ್ ॥ ೫೦.

ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದದು ಬಂಗಾರದಂತಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದದು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಶಿಖರವು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವರತ್ನಮಯಂ ಚೈಕಂ ಶ್ರೃಙ್ಗಮುತ್ತರಮುತ್ತಮಮ್। ಏವಂ ಕೂಟೈಸ್ರಿಭಿಃ ಶೈಲೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ॥ ೫೦.

ಉತ್ತರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವು ಎಲ್ಲಾ ಮೌಲ್ಯಮಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಶಿಖರಗಳುಳ್ಳ ಪರ್ವತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಯತ್ತದ್ವಿಷುವತಂ ಶ್ರೃಙ್ಗನ್ತದರ್ಕಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಮಾಂ ಗತಿಮಾಸ್ಥಿತಃ। ಅಹಸ್ತುಲ್ಯಾಮಥೋ ರಾತ್ರಿಂ ಕರೋತಿ ತಿಮಿರಾಪಹಃ ॥ ೫೦.

ಯಾವ ಶಿಖರವು ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಲುಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಗೊಳಿಸಿ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಹರಿತಾಶ್ಚ ಹಯಾ ದಿವ್ಯಾಸ್ತೇ ನಿಯುಕ್ತಾ ಮಹಾರಥೇ। ಅನುಲಿಪ್ತಾ ಇವಾಭಾನ್ತಿ ಪಝರಕ್ತೈರ್ಗಭಸ್ತಿಭಿಃ ॥ ೫೦.

ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ದೈವಿಕ ಕುದುರೆಗಳು ಮಹಾರಥಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಮೇಷಾನ್ತೇ ಚ ತುಲಾನ್ತೇ ಚ ಭಾಸ್ಕರೋದಯತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚೈವ ಅಹೋರಾತ್ರಿಶ್ಚ ತಾವತೀ ॥ ೫೦.

ಮೇಷರಾಶಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತುಲಾರಾಶಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಕೃತ್ತಿಕಾನಾಂ ಯದಾ ಸೂರ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಾಂಶಗತೋ ಭವೇತ್ । ವಿಶಾಖಾನಾಂ ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇ ನಿಶಾಕರಃ॥ ೫೦.

ಕೃತ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮೊದಲ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಶಾಖಾಯಾಂ ಯದಾ ಸೂರ್ಯ ಶ್ಚ್ರತೇಂಽಶಂ ತೃತೀಯಕಮ್। ತದಾ ಚನ್ದ್ರಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕೃತ್ತಿಕಾಶಿರಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೫೦.

ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮೂರನೇ ಅಂಶದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಚಂದ್ರನು ಕೃತ್ತಿಕೆಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಷುವನ್ತಂ ತದಾ ವಿದ್ಯಾದೇವಮಾಹುರ್ಮಹರ್ಷಯಃ। ಸೂರ್ಯೇಣ ವಿಷುವಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಾಲಂ ಸೋಮೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷುವತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಷುವತ್ತನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ, ಕಾಲವನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಸಮಾ ರಾತ್ರಿರಹಶ್ಚೈವ ಯದಾ ತದ್ವಿಷುವದ್ಭವೇತ್। ತದಾ ದಾನಾನಿ ದೇಯಾನಿ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ವಿಷುವತ್ಯಪಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಮುಖಮೇತತ್ತು ದೈವತಮ್ ॥ ೫೦.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುವಾಗ ಅದು ವಿಷುವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು—ಇದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.

ಊನರಾತ್ರಾಧಿಮಾಸೌ ಚ ಕಲಾಕಾಷ್ಠಾಮುಹೂರ್ತ್ತಕಾಃ। ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ತಥೈವ ಚ। ಸಿನೀವಾಲೀ ಕುಹೂಶ್ಚೈವ ರಾಕಾ ಚಾನುಮತಿ ಸ್ತಥಾ ॥ ೫೦.

ಕುಳಿತ ರಾತ್ರಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು, ಕಾಲಾ, ಕಷ್ಟಾ, ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಪೌರ್ಣಮಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಸಿನೀವಾಲಿ, ಕುಹು, ರಾಕಾ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತಪಸ್ತಪಸ್ಯೌ ಮಧುಮಾಧವೌ ಚ ಶುಕ್ರಃ ಶುಚಿಶ್ಚಾಯನಮುತ್ತರಂ ಸ್ಯಾತ್। ನಭೋ ನಭಶ್ಯೋಽಥ ಇಷುಃ ಸಹೋರ್ಜಃ ಸಹಃಸಹಸ್ಯಾವಿತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ಯಾತ್ ॥ ೫೦.

ತಪ, ತಪಸ್ಯಾ, ಮಧು, ಮಾಧವ, ಶುಕ್ರ, ಶುಚಿ ಎಂಬುವು ಉತ್ತರಾಯಣದ ಹೆಸರುಗಳು. ನಭ, ನಭಸ್ಯ, ಇಷು, ಸಹ, ಸಹಸ್ಯ, ಅವಿತಿ ಎಂಬುವು ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದ ಹೆಸರುಗಳು.

ಸಂವತ್ಸರಾಸ್ತತೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಬ್ರಬ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಋತವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಋತವೋ ಹ್ಯನ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೫೦.

ಅದರಿಂದ ವರ್ಷಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಋತುಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಋತುಗಳು ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿವೆ.

ತಸ್ಮಾದನುಮುಖಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪರ್ವಣಃ. ತಸ್ಮಾತ್ತು ವಿಷುವಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪಿತೃದೈವಹಿತಂ ಸದಾ ॥ ೫೦.

ಅದರಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳು ಚಂದ್ರಮಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಸಮವಿಷುವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ.

ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನ ಮುಹ್ಯೇತ ದೈವೇ ಪಿತ್ರ್ಯೇ ಚ ಮಾನವಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಮೃತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ವೈ ವಿಷುವತ್ಸರ್ವಗಂ ಸದಾ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮವಿಷುವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂದು ಸದಾ ನೆನಪಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಲೋಕಾನ್ತಃ ಸ್ಮೃತೋ ಲೋಕೋ ಲೋಕಾನ್ತೋ ಲೋಕ ಉಚ್ಯತೇ। ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತತ್ರ ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ಯ ಮಧ್ಯತಃ ॥ ೫೦.

ಪ್ರಪಂಚವು ಬೆಳಕಿನ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪಾರಾಗಿರುವುದು ಲೋಕಾಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಂತದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಚತ್ವಾರಸ್ತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್। ಸುಧಾಮಾ ಚೈವ ವೈರಾಜಃ ಕರ್ದ್ದಮಃ ಶಙ್‌ಕೃಪಸ್ತಥಾ। ಹಿರಣ್ಯಲೋಮಾ ಪರ್ಜ್ಜನ್ಯಃ ಕೇತುಮಾನ್ ಜಾತನಿಶ್ಚಯಃ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾತ್ಮರು, ಭೂತಗಳ ಲಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದವರು, ಸುಧಾಮಾ, ವೈರಾಜ, ಕರ್ಧಮ, ಶಂಕ್ರಪ, ಹಿರಣ್ಯಲೋಮ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಕೆತುಮಾನ ಮತ್ತು ಜಾತನಿಶ್ಚಯ ಎಂಬವರು ಇದ್ದಾರೆ.

ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವಾ ನಿರಭೀಮಾನಾ ನಿಸ್ತನ್ತ್ರಾ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಾಃ। ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಲೋಕಾಲೋಕೇ ಚತುರ್ದಿಶಮ್ ॥ ೫೦.

ಈ ಲೋಕಪಾಲಕರು ದ್ವಂದ್ವವಿಲ್ಲದವರು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವರು, ಬಂಧನವಿಲ್ಲದವರು, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದವರು. ಇವರು ಲೋಕ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಂತದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.