ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತ್ವಹರ್ಭಾಗೈರ್ದಿವಸಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಸನ್ಧ್ಯಾ ಮುಹೂರ್ತಮಾನನ್ತು ಹ್ರಾಸೇ ವೃದ್ಧೌ ಸಮಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೫೦.

ಹಗಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಸಂಧ್ಯೆ ಕಾಲವು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಾಪ್ರಭೃತ್ಯಥಾದಿತ್ಯೇ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಾಗತೇ ತು ವೈ। ಪ್ರಾತಸ್ತನಃ ಸ್ಮೃತಃ ಕಾಲೋ ಭಾಗಸ್ತ್ವಹ್ನಃ ಸ ಪಞ್ಚಮಃ ॥ ೫೦.

ಚಂದ್ರನ ಲೆಖೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾತಸ್ತನ ಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಹಗಲಿನ ಐದನೇ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾತಸ್ತನಾತ್ಕಾಲಾತ್ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ಸಙ್ಗವಃ। ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸ್ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾಚ್ಚ ಸಙ್ಗವಾತ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಪ್ರಾತಸ್ತನ ಕಾಲದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಸಂಗವ ಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಾತ್ ಕಾಲಾದಪರಾಹ್ನ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ತ್ರಯ ಏವ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾಲಾಚ್ಚ ಮಧ್ಯಮಾತ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಮಯದಿಂದ ನಂತರದ ಕಾಲವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಮಧ್ಯಮ ಸಮಯದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಧ್ಯಮ ಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅಪರಾಹ್ನೇ ವ್ಯತೀಪಾತೇ ಕಾಲ- ಸಾಯಾಹ್ನ ಉಚ್ಯತೇ। ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಾದ್ವೈ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತ್ರಯ ಏವ ಚ ॥ ೫೦.

ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲವು ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕೂಡ ಇರುತ್ತವೆ.

ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ವೈ ಅಹರ್ವಿಷುವತಿ ಸ್ಮೃತಮ್। ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಾದ್ವೈ ರಾತ್ರಿನ್ದಿವಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೫೦.

ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಗಲಿನ ವಿಷುವತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವರ್ಧ್ಧತೇ ಹ್ರಸತೇ ಚೈವ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ಅಹಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ತ್ವಹಃ ॥ ೫೦.

ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ರಾತ್ರಿ ಹಗಲನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.

ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಷುವನ್ತದ್ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತ ಸೋಮಃ ಸಮಶ್ರುತೇ ॥ ೫೦.

ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷುವಂತ್ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಏಳು, ಚಂದ್ರನೂ ಕೂಡ ಏಳನೆಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಥಾ ಪಞ್ಚದಶಾಹಾನಿ ಪಕ್ಷ ಇತ್ಯಾಭಿಧೀಯತೇ। ದ್ವೌ ಪಕ್ಷೌ ಚ ಭವೇನ್ಮಾಸೋ ದ್ವೌ ಮಾಸಾವನ್ತರಾವೃತುಃ। ಋತುತ್ರಯಮಯನಂ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವೈಽಯನೇ ವರ್ಷಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳು ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದು ತಿಂಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಒಂದು ಋತು, ಮೂರು ಋತುಗಳು ಒಂದು ಆಯನ, ಎರಡು ಆಯನಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ.

ನಿಮೇಷಾದಿಕೃತಃ ಕಾಲಃ ಕಾಷ್ಠಾಯಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ। ಕಲಾಯಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಾಷ್ಠಾ ಮಾತ್ರಾಘೀತಿದ್ವಯಾತ್ಮಿಕಾ ॥ ೫೦.

ನಿಮಿಷದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ ಆಗುತ್ತದೆ; ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಎರಡು ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮಾಟ್ರಾ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಶತಘ್ನೈಕೋನಕಾಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾತ್ರಿಶತ್ ಷಡುತ್ತರಾ। ದ್ವಿಷಷ್ಟಿಭಾಕ್ ತ್ರಯೋವಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಯಾಞ್ಚ ಚಲಾ ಭವೇತ್ ॥ ೫೦.

ನೂರು, ಒಂದು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಮಾಟ್ರಾಗಳು, ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತು ಆರು ಸೇರಿ, ಅರವತ್ತೆರಡು ಭಾಗಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಮಾಟ್ರಾಗಳೂ ಸೇರಿ ಚಲಿಸುವ ಮಾಪನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ವಿದ್ಯುತಿಃ। ಸಪ್ತತಿಞ್ಚಾಪಿ ತತ್ರೈವ ನವತಿಂ ವಿದ್ಧಿ ನಿಸ್ವಯೇ ॥ ೫೦.

ನಲವತ್ತಾಯಿರದ ಎಂಟು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟು; ಅದರಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತು ಮೌನವಾಗಿರುವವುವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶತಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದ್ಯುತೌ ವೈಧಸಂಯುಗೇ। ಚರಾಂಶೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಾಲಿಕಾ ಚಾತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೫೦.

ವೇದಿಕ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಚಲಿಸುವ ಭಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ನಾಳಿಕೆಯಾಗಿಯೇ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಮಾನವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ। ನಿಶ್ಚಯಃ ಸರ್ವಕಾಲಸ್ಯ ಯುಗ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸಂವತ್ಸರ ಮೊದಲಾದ ಐದು, ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ। ಇದ್ವತ್ಸರಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಚತುರ್ಥಶ್ಚಾನುವತ್ಸರಃ। ಪಞ್ಚಮೋ ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸ್ತು ಪರಿಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ ೫೦.

ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವತ್ಸರ, ಮೂರನೆಯದು ಇಡ್ವತ್ಸರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುವತ್ಸರ, ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಕಾಲದ ಹೆಸರುಗಳು.

ವಿಂಶಶತಂ ಭವೇತ್ಪೂರ್ಣಂ ಪರ್ವಣಾಂ ತು ರವೇರ್ಯುಗಮ್। ಏತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಸ್ತ್ರಿಂಶದುದಯೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪರ್ವದಿನಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಋತವಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಸೌರಾ ಅಯನಾನಿ ದಶೈವ ತು। ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ ಶತಂ ಚಾಪಿ ಷಷ್ಟಿರ್ಮಾಸಾಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಋತುಗಳು, ಹತ್ತು ಅಯನಗಳು ಇವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮೂವತ್ತೈದು ನೂರು ಅರವತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳೂ ಇವೆ.

ತ್ರಿಂಶದೇವ ತ್ವಹೋರಾತ್ರಂ ಸ ತು ಮಾಸಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ। ಏಕಷಷ್ಟಿಸ್ತ್ವಹೋರಾತ್ರಾ ದನುರೇಕೋ ನಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮೂವತ್ತು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರವತ್ತೊಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಹ್ನಾನ್ತು ತ್ರ್ಯಧಿಕಾಶೀತಿಃ ಶತಂ ಚಾಪ್ಯಧಿಕಂ ಭವೇತ್। ಮಾನಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಭಾನೋಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಭುವನಸ್ಯ ತು ॥ ೫೦.

ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರು ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಭಾನು ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲಮಾಪನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸೌರಸೌಮ್ಯಂ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ನಕ್ಷತ್ರಂ ಸಾವನಂ ತಥಾ। ನಾಮಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಯೈಃ ಪುರಾಣಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸೌರ, ಸೌಮ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾವನ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಗಣನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಖೇ ತಸ್ಯೋತ್ತರತಶ್ಚೈವ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ತ್ರೀಣಿ ತಸ್ಯ ತು ಶ್ರೃಙ್ಗಾಣಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀವ ನಭಸ್ತಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ತೈಶ್ಚಾಪಿ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ನಾಮ ಸರ್ವತಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ರುತಃ। ಏಕಮಾರ್ಗಶ್ಚ ವಿಸ್ತಾರೋ ವಿಷ್ಕಮ್ಭಶ್ಚಾಪಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೫೦.

ಆ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅದು ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಾರಿ, ಅಗಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ವೈ ಸರ್ವತಃ ಶ್ರೃಙ್ಗಂ ಮಧ್ಯಮನ್ತದ್ಧಿರಣ್ಮಯಮ್। ದಕ್ಷಿಣಂ ರಾಜತಞ್ಚೈವ ಶ್ರೃಙ್ಗಂ ತು ಸ್ಫಟಿಕಪ್ರಭಮ್ ॥ ೫೦.

ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದದು ಬಂಗಾರದಂತಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದದು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಶಿಖರವು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವರತ್ನಮಯಂ ಚೈಕಂ ಶ್ರೃಙ್ಗಮುತ್ತರಮುತ್ತಮಮ್। ಏವಂ ಕೂಟೈಸ್ರಿಭಿಃ ಶೈಲೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ॥ ೫೦.

ಉತ್ತರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವು ಎಲ್ಲಾ ಮೌಲ್ಯಮಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಶಿಖರಗಳುಳ್ಳ ಪರ್ವತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಯತ್ತದ್ವಿಷುವತಂ ಶ್ರೃಙ್ಗನ್ತದರ್ಕಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಮಾಂ ಗತಿಮಾಸ್ಥಿತಃ। ಅಹಸ್ತುಲ್ಯಾಮಥೋ ರಾತ್ರಿಂ ಕರೋತಿ ತಿಮಿರಾಪಹಃ ॥ ೫೦.

ಯಾವ ಶಿಖರವು ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಲುಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಗೊಳಿಸಿ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಹರಿತಾಶ್ಚ ಹಯಾ ದಿವ್ಯಾಸ್ತೇ ನಿಯುಕ್ತಾ ಮಹಾರಥೇ। ಅನುಲಿಪ್ತಾ ಇವಾಭಾನ್ತಿ ಪಝರಕ್ತೈರ್ಗಭಸ್ತಿಭಿಃ ॥ ೫೦.

ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ದೈವಿಕ ಕುದುರೆಗಳು ಮಹಾರಥಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಮೇಷಾನ್ತೇ ಚ ತುಲಾನ್ತೇ ಚ ಭಾಸ್ಕರೋದಯತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚೈವ ಅಹೋರಾತ್ರಿಶ್ಚ ತಾವತೀ ॥ ೫೦.

ಮೇಷರಾಶಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತುಲಾರಾಶಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಕೃತ್ತಿಕಾನಾಂ ಯದಾ ಸೂರ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಾಂಶಗತೋ ಭವೇತ್ । ವಿಶಾಖಾನಾಂ ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇ ನಿಶಾಕರಃ॥ ೫೦.

ಕೃತ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮೊದಲ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಶಾಖಾಯಾಂ ಯದಾ ಸೂರ್ಯ ಶ್ಚ್ರತೇಂಽಶಂ ತೃತೀಯಕಮ್। ತದಾ ಚನ್ದ್ರಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕೃತ್ತಿಕಾಶಿರಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೫೦.

ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮೂರನೇ ಅಂಶದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಚಂದ್ರನು ಕೃತ್ತಿಕೆಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.