ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನಕ್ಷತ್ರಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಹಾಸ್ತಾರಾಗಣೈಃ ಸಹ। ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ಯ ವೈ ಗಿರೇಃ ॥ ೫೦.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣಗಳು ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಏತಾವಾನೇವ ಲೋಕಸ್ತು ನಿರಾಲೋಕಸ್ತ್ವತಃ ಪರಮ್। ಲೋಕಾಲೋಕ ಏಕಧಾ ತು ನಿರಾಲೋಕಸ್ತ್ವನೇಕಧಾ ॥ ೫೦.

ಈಷ್ಟೇ ಲೋಕವಾಗಿದೆ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗೆ ಅಂಧಕಾರವಿದೆ. ಲೋಕಾಲೋಕ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ, ಅಂಧಕಾರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಲೋಕಾಲೋಕನ್ತು ಸನ್ಧತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸೂರ್ಯಃ ಪರಿಗ್ರಹಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ಸನ್ಧ್ಯೇತಿ ತಾಮಾಹುರುಷಾವ್ಯುಷ್ಟ್ಯೋರ್ಯದನ್ತರಮ್ । ಉಷಾ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಪ್ರೈರ್ವ್ಯುಷ್ಟಿಶ್ಚಾಪಿ ತ್ವಹಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನು ಲೋಕಾಲೋಕವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಂದ ಅದು ಗಡಿ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಷಾ ಮತ್ತು ಹಗಲು ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸಂಧ್ಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಷಾವನ್ನು ಋಷಿಗಳು ರಾತ್ರಿ ಎಂದು, ವ್ಯುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಗಲು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸೂರ್ಯಂ ಹಿ ಗ್ರಸಮಾನಾನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯಾಕಾಲೇ ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್। ಪ್ರಜಾಪತಿನಿಯೋಗೇನ ಶಾಪಸ್ತೇಷಾಂ ದುರಾತ್ಮನಾಮ್ । ಅಕ್ಷಯತ್ವಞ್ಚ ದೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಾಪಿತಾ ಮರಣಂ ತಥಾ ॥ ೫೦.

ಸಂಧ್ಯೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಆದೇಶದಿಂದ ಆ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಶಾಪವಾಗಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಮರತ್ವವೂ, ಸಾವು ಕೂಡ ದೊರೆತಿತು.

ತಿಸ್ರಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವಿಖ್ಯಾತಾ ಮನ್ದೇಹಾ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಾಃ। ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತಿ ಸಹಸ್ರಾಂಶುಮುದಯನ್ತಿ ದಿನೇ ದಿನೇ। ತಾಪಯನ್ತೋ ದುರಾತ್ಮಾನಃ ಸೂರ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಖಾದಿತುಮ್ ॥ ೫೦.

ಮೂವರು ಕೋಟಿ ಮಂದೇಹ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಥ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ತೇಷಾಞ್ಚ ಯುದ್ಧಮಾಸೀತ್ ಸುದಾರುಣಮ್। ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚೈವ ಸತ್ತಮಾಃ। ಸನ್ಧ್ಯೇತಿ ಸಮುಪಾಸನ್ತಃ ಕ್ಷೇಪಯನ್ತಿ ಮಹಾಜಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಆಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನೂ ಅವರೂ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಂಧ್ಯೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಮಹಾ ಜಲವನ್ನು ಎರಚುತ್ತಾರೆ.

ಓಙ್ಕಾರಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್। ತೇನ ದಹ್ಯನ್ತಿ ತೇ ದೈತ್ಯಾ ವಜ್ರಭೂತೇನ ವಾರಿಣಾ ॥ ೫೦.

ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂತ್ರಿತವಾದ ಆ ನೀರು ವಜ್ರದಂತೆ ಬಲವಾಗಿ, ಆ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ.

ತತಃ ಪುನರ್ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾದ್ಯುತಿಪರಾಕ್ರಮಃ. ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹ ಸ್ರಾಣಿ ಊರ್ದ್ಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠತೇ ಶತಮ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಅಪಾರ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನು, ಮತ್ತೆ ಶತಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾನೆ.

ತತಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಶ್ಚ ಮುನಿಭಿಃ ಕೃತಾರ್ಥೈಃ ಸಮರೀಚಿಭಿಃ ॥ ೫೦.

ಆಗ ಭಗವಂತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಎಂಬ ಸಾಧು ಮುನಿಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದು, ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಷ್ಠಾ ನಿಮೇಷಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚೈವ ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಕಾಷ್ಠಾ ಗಣಯೇತ್ ಕಲಾನ್ತಮ್ । ತ್ರಿಂಶತ್ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಭವೇನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತೈಸ್ತ್ರಿಂಶತಾ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಸಮೇತೇ ॥ ೫೦.

ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ನಿಮಿಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ ಎಂದು ಎಣಿಸಬೇಕು; ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ ಆಗುತ್ತದೆ; ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಂಥ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ರಾತ್ರಿಯೂ ಹಗಲೂ ಸೇರಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತ್ವಹರ್ಭಾಗೈರ್ದಿವಸಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಸನ್ಧ್ಯಾ ಮುಹೂರ್ತಮಾನನ್ತು ಹ್ರಾಸೇ ವೃದ್ಧೌ ಸಮಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೫೦.

ಹಗಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಸಂಧ್ಯೆ ಕಾಲವು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಾಪ್ರಭೃತ್ಯಥಾದಿತ್ಯೇ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಾಗತೇ ತು ವೈ। ಪ್ರಾತಸ್ತನಃ ಸ್ಮೃತಃ ಕಾಲೋ ಭಾಗಸ್ತ್ವಹ್ನಃ ಸ ಪಞ್ಚಮಃ ॥ ೫೦.

ಚಂದ್ರನ ಲೆಖೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾತಸ್ತನ ಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಹಗಲಿನ ಐದನೇ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾತಸ್ತನಾತ್ಕಾಲಾತ್ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ಸಙ್ಗವಃ। ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸ್ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾಚ್ಚ ಸಙ್ಗವಾತ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಪ್ರಾತಸ್ತನ ಕಾಲದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಸಂಗವ ಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಾತ್ ಕಾಲಾದಪರಾಹ್ನ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ತ್ರಯ ಏವ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾಲಾಚ್ಚ ಮಧ್ಯಮಾತ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಮಯದಿಂದ ನಂತರದ ಕಾಲವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಮಧ್ಯಮ ಸಮಯದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕಳೆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಧ್ಯಮ ಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅಪರಾಹ್ನೇ ವ್ಯತೀಪಾತೇ ಕಾಲ- ಸಾಯಾಹ್ನ ಉಚ್ಯತೇ। ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಾದ್ವೈ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತ್ರಯ ಏವ ಚ ॥ ೫೦.

ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲವು ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕೂಡ ಇರುತ್ತವೆ.

ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ವೈ ಅಹರ್ವಿಷುವತಿ ಸ್ಮೃತಮ್। ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತಾದ್ವೈ ರಾತ್ರಿನ್ದಿವಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೫೦.

ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಗಲಿನ ವಿಷುವತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳಿಂದ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವರ್ಧ್ಧತೇ ಹ್ರಸತೇ ಚೈವ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ಅಹಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ತ್ವಹಃ ॥ ೫೦.

ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ರಾತ್ರಿ ಹಗಲನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.

ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಷುವನ್ತದ್ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತ ಸೋಮಃ ಸಮಶ್ರುತೇ ॥ ೫೦.

ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷುವಂತ್ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಏಳು, ಚಂದ್ರನೂ ಕೂಡ ಏಳನೆಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಥಾ ಪಞ್ಚದಶಾಹಾನಿ ಪಕ್ಷ ಇತ್ಯಾಭಿಧೀಯತೇ। ದ್ವೌ ಪಕ್ಷೌ ಚ ಭವೇನ್ಮಾಸೋ ದ್ವೌ ಮಾಸಾವನ್ತರಾವೃತುಃ। ಋತುತ್ರಯಮಯನಂ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವೈಽಯನೇ ವರ್ಷಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳು ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದು ತಿಂಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಒಂದು ಋತು, ಮೂರು ಋತುಗಳು ಒಂದು ಆಯನ, ಎರಡು ಆಯನಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ.

ನಿಮೇಷಾದಿಕೃತಃ ಕಾಲಃ ಕಾಷ್ಠಾಯಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ। ಕಲಾಯಾಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಕಾಷ್ಠಾ ಮಾತ್ರಾಘೀತಿದ್ವಯಾತ್ಮಿಕಾ ॥ ೫೦.

ನಿಮಿಷದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಾಷ್ಠಾ ಆಗುತ್ತದೆ; ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಒಂದು ಕಲಾ, ಎರಡು ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮಾಟ್ರಾ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಶತಘ್ನೈಕೋನಕಾಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾತ್ರಿಶತ್ ಷಡುತ್ತರಾ। ದ್ವಿಷಷ್ಟಿಭಾಕ್ ತ್ರಯೋವಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಯಾಞ್ಚ ಚಲಾ ಭವೇತ್ ॥ ೫೦.

ನೂರು, ಒಂದು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಮಾಟ್ರಾಗಳು, ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತು ಆರು ಸೇರಿ, ಅರವತ್ತೆರಡು ಭಾಗಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಮಾಟ್ರಾಗಳೂ ಸೇರಿ ಚಲಿಸುವ ಮಾಪನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ವಿದ್ಯುತಿಃ। ಸಪ್ತತಿಞ್ಚಾಪಿ ತತ್ರೈವ ನವತಿಂ ವಿದ್ಧಿ ನಿಸ್ವಯೇ ॥ ೫೦.

ನಲವತ್ತಾಯಿರದ ಎಂಟು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟು; ಅದರಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತು ಮೌನವಾಗಿರುವವುವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶತಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದ್ಯುತೌ ವೈಧಸಂಯುಗೇ। ಚರಾಂಶೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಾಲಿಕಾ ಚಾತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೫೦.

ವೇದಿಕ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುಂಟೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಚಲಿಸುವ ಭಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ನಾಳಿಕೆಯಾಗಿಯೇ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಮಾನವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ। ನಿಶ್ಚಯಃ ಸರ್ವಕಾಲಸ್ಯ ಯುಗ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸಂವತ್ಸರ ಮೊದಲಾದ ಐದು, ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ। ಇದ್ವತ್ಸರಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಚತುರ್ಥಶ್ಚಾನುವತ್ಸರಃ। ಪಞ್ಚಮೋ ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸ್ತು ಪರಿಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ ೫೦.

ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವತ್ಸರ, ಮೂರನೆಯದು ಇಡ್ವತ್ಸರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುವತ್ಸರ, ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಕಾಲದ ಹೆಸರುಗಳು.

ವಿಂಶಶತಂ ಭವೇತ್ಪೂರ್ಣಂ ಪರ್ವಣಾಂ ತು ರವೇರ್ಯುಗಮ್। ಏತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಸ್ತ್ರಿಂಶದುದಯೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪರ್ವದಿನಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಋತವಸ್ತ್ರಿಂಶತಃ ಸೌರಾ ಅಯನಾನಿ ದಶೈವ ತು। ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ ಶತಂ ಚಾಪಿ ಷಷ್ಟಿರ್ಮಾಸಾಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಋತುಗಳು, ಹತ್ತು ಅಯನಗಳು ಇವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮೂವತ್ತೈದು ನೂರು ಅರವತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳೂ ಇವೆ.

ತ್ರಿಂಶದೇವ ತ್ವಹೋರಾತ್ರಂ ಸ ತು ಮಾಸಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ। ಏಕಷಷ್ಟಿಸ್ತ್ವಹೋರಾತ್ರಾ ದನುರೇಕೋ ನಿಭಾವ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮೂವತ್ತು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರವತ್ತೊಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಹ್ನಾನ್ತು ತ್ರ್ಯಧಿಕಾಶೀತಿಃ ಶತಂ ಚಾಪ್ಯಧಿಕಂ ಭವೇತ್। ಮಾನಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಭಾನೋಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಭುವನಸ್ಯ ತು ॥ ೫೦.

ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರು ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಭಾನು ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಲಮಾಪನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.