ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸುಖಾಯಾಮಥ ವಾರುಣ್ಯಾಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಚಾರ್ಯ್ಯಮಾ ಯದಾ। ವಿಭಾವರ್ಯ್ಯಾಂ ಸೋಮಪುರ್ಯ್ಯಾಮುತ್ತಿಷ್ಠತಿ ವಿಭಾವಸುಃ ॥ ೫೦.

ಸುಖಾ ಅಥವಾ ವಾರುಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಆರ್ಯಮನು ಇದ್ದಾಗ, ವಿಭಾ ಅಥವಾ ಸೋಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ರಾತ್ರ್ಯರ್ದ್ಧಂ ಚಾಮರಾವತ್ಯಾಮಸ್ತಮೇತಿ ಯಮಸ್ಯ ಚ। ಸೋಮಪುರ್ಯಾಂ ವಿಭಾಯಾನ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸ್ಯಾದ್ಧಿವಾಕರಃ ॥ ೫೦.

ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಆಗಿರುವಾಗ, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೋಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಉದಯವಾಗುವಾಗ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ.

ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯಾಮರಾವತ್ಯಾಮುತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಯದಾ ರವಿಃ। ಅರ್ದ್ಧರಾತ್ರಂ ಸಂಯಮನೇ ವಾರುಣ್ಯಾಮಸ್ತಮೇತಿ ಚ ॥ ೫೦.

ಮಹೇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಸಂಯಮನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ, ವಾರುಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ ಶೀಗ್ರಮೇತಿ ಪರ್ಯ್ಯೇತಿ ಭಾಸ್ಕರೋಽಲಾತಚಕ್ರವತ್। ಭ್ರಮನ್ ವೈ ಭ್ರಮಮಾಣಾನಿ ಋಕ್ಷಾಣಿ ಗಗನೇ ರವಿಃ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಚತುರ್ಷು ದ್ವೀಪೇಷು ದಕ್ಷಿಣಾನ್ತೇನ ಸರ್ಪತಿ। ಉದಯಾಸ್ತಮನೇನಾಸಾವುತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ ೫೦.

ನಾಲ್ಕು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪೂರ್ವ್ವಾಹ್ನೇ ಚಾಪರಾಹ್ನೇ ತು ದ್ವೌ ದ್ವೌ ದೇವಾಲಯೌ ತು ಸಃ। ತಪತ್ಯೇಕನ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ತೈರೇವ ತು ಸರಶ್ಮಿಭಿಃ ॥ ೫೦.

ಪೂರ್ವಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಉದಿತೋ ವರ್ದ್ಧಮಾನಾಭಿರಾಮಧ್ಯಾಹ್ನಂ ತಪನ್ ರವಿಃ। ಅತಃ ಪರಂ ಹ್ರಸನ್ತೀಭಿರ್ಗೋಭಿರಸ್ತಂ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ॥ ೫೦.

ಉದಯವಾಗುವಾಗ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ತಾಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅವನ ಕಿರಣಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಅಸ್ತಮಯವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಉದಯಾಸ್ತಮಯಾಭ್ಯಾಂ ಹಿಸ್ಮೃತೇ ಪೂರ್ವಾಪರೇ ದಿಶೋ। ಯಾವತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ತಪತಿ ತಾವತ್ ಪೃಷ್ಠೇ ತು ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ॥ ೫೦.

ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು; ಸೂರ್ಯನು ಮುಂದೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವಷ್ಟು ಅವನು ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ.

ಯತ್ರೋದ್ಯನ್ ದೃಶ್ಯತೇ ಸೂರ್ಯಸ್ತೇಷಾಂ ಸ ಉದಯಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಯತ್ರ ಪ್ರಣಾಶಮಾಯಾತಿ ತೇಷಾಮಸ್ತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅದು ಉದಯ; ಎಲ್ಲೆಂದೆ ಅವನು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅದು ಅಸ್ತಮಯ.

ಸರ್ವೇಷಾಮುತ್ತರೇ ಮೇರುರ್ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣೇ। ವಿದೂರಭಾವಾದರ್ಕಸ್ಯ ಭೂಮೇರ್ಲೇಖಾವೃತಸ್ಯ ಚ। ಹ್ರಿಯನ್ತೇ ರಶ್ಮಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇನ ರಾತ್ರೌ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೆರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾಲೋಕವಿದೆ; ಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನ ನೆರಳು ಮತ್ತು ದೂರದ ಕಾರಣ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಹಿಂಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ರಾತ್ರಿ ಅವನು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರತಾರಾಣಾಂ ದರ್ಶನಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ। ಉಚ್ಛ್ರಾಯಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಜ್ಞೇಯಮಸ್ತಮನೋದಯಮ್ ॥ ೫೦.

ಗ್ರಹ, ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಅವರ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಶುಕ್ಲಚ್ಛಾಯೋಗ್ನಿರಾಪಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಚ್ಛಾಯಾ ಚ ಮೇದಿನೀ। ವಿದೂರಭಾವಾದರ್ಕಸ್ಯ ಉದ್ಯಾತಸ್ಯ ವಿರಶ್ಮಿತಾ। ರಕ್ತಾಬಾವೋ ವಿರಶ್ಮಿತ್ವಾದ್ರಕ್ತತ್ವಾಚ್ಚಾಪ್ಯನುಷ್ಣತಾ ॥ ೫೦.

ಬಿಳಿ ನೆರಳು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನದು; ಕಪ್ಪು ನೆರಳು ಭೂಮಿಯದು; ದೂರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಅವನ ಕಿರಣಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ; ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಅವನ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪಿನಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ತಾಪ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ.

ಲೇಖಯಾವಸ್ಥಿತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ತು ದೃಶ್ಯತೇ। ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಗತಃ ಸಹಸ್ರನ್ತು ಯೋಜನಾನಾಂ ಸ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಭಾ ಹಿ ಸೌರೀ ಪಾದೇನ ಅಸ್ತಙ್ಗಚ್ಛತಿ ಭಾಸ್ಕರೇ। ಅಗ್ನಿಮಾವಿಶತೇ ರಾತ್ರೌ ತಸ್ಮಾದ್ದೂರಾತ್ ಪ್ರಕಾಶತೇ ॥ ೫೦.

ಶನೈಶ್ಚರನ ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಪಾದದೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಅದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ದೂರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದಿತಸ್ತು ಪುನಃ ಸೂರ್ಯಃ ಅಸ್ತಮಾಗ್ನೇಯಮಾವಿಶತ್। ಸಂಯುಕ್ತೋ ವಹ್ನಿನಾ ಸೂರ್ಯಸ್ತತಃ ಸ ತಪತೇ ದಿವಾ ॥ ೫೦.

ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯವಾದಾಗ, ಅಸ್ತಮಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಾಕಾಶ್ಯಞ್ಚ ತಥೌಷ್ಣ್ಯಞ್ಚ ಸೂರ್ಯಾಗ್ನೇಯೀ ಚ ತೇಜಸೀ। ಪರಸ್ಪರಾನುಪ್ರವೇಶಾದಾಪ್ಯಾಯೇತೇ ದಿವಾನಿಶಮ್ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಬೆಳಕು, ಬಿಸಿಲು ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉತ್ತರೇ ಚೈವ ಭೂಮ್ಯರ್ದ್ಧೇ ತಥಾ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣೇ। ಉತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಥಾ ಸೂರ್ಯೇ ರಾತ್ರಿರಾವಿಶತೇ ತ್ವಪಃ । ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಪೋ ದಿವಾರಾತ್ರಿಪ್ರವೇಶನಾತ್ ॥ ೫೦.

ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ರಾತ್ರಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ನೀರು ತಾಮ್ರವರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಸ್ತಂ ಯಾತಿ ಪುನಃ ಸೂರ್ಯೇ ದಿನಂ ವೈ ಪ್ರವಿಶತ್ಯಪಃ। ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ಲಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಪೋ ನಕ್ತಮಹ್ನಃ ಪ್ರವೇಶನಾತ್ ॥ ೫೦.

ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ, ಹಗಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಗಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ನೀರು ಶುಭ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏತೇನ ಕ್ರಮಯೋಗೇನ ಭೂಮ್ಯರ್ದ್ಧೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ಉದಯಾಸ್ತಮನೇಽರ್ಕಸ್ಯ ಅಹೋರಾತ್ರಂ ವಿಶತ್ಯಪಃ ॥ ೫೦.

ಈ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಿಸುವಾಗ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.

ದಿನಂ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶಾಖ್ಯಂ ತಾಮಸೀ ರಾತ್ರಿರುಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ ರಾತ್ರಿಃ ಸೂರ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯಮಹಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೫೦.

ಹಗಲು ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಇರುವ ಕಾಲ, ರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಅಂಧಕಾರದ ಕಾಲ; ಹೀಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಗಲು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ಪುಷ್ಕರಮಧ್ಯೇನ ಯದಾ ಸರ್ಪತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ। ತ್ರಿಂಶಾಂ ಶಕನ್ತು ಮೇದಿನ್ಯಾ ಮುಹೂರ್ತೇನೈವ ಗಚ್ಛತಿ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಸಂಚರಿಸಿದಾಗ, ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೂವತ್ತು ಶಕದಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.

ಯೋಜನಾಗ್ರಾನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ಯ ಇಮಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧತ। ಪೂರ್ಣಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಾಮೇಕತ್ರಿಂಶತ್ತು ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೫೦.

ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ: ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪಞ್ಚಾಶತ್ತು ತಥಾನ್ಯಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು। ಮೌಹೂರ್ತ್ತಿಕೀ ಗತಿರ್ಹ್ಯೇಷಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ತು ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೫೦.

ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಐದು ಸಾವಿರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದ ಸಂಚಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇನ ಗತಿಯೋಗೇನ ಯದಾ ಕಾಷ್ಠಾನ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಮ್। ಪರ್ಯ್ಯಾಗಚ್ಛೇತ್ತದಾದಿತ್ಯೋ ಮಾಘೇ ಕಾಷ್ಠಾನ್ತಮೇವ ಹಿ ॥ ೫೦.

ಈ ಸಂಚಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ಪತೇ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾನ್ತು ಕಾಷ್ಠಾಯಾಂ ತನ್ನಿಬೋಧತ। ನವಕೋಟ್ಯಃ ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಯೋಜನೈಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಈಗ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ: ಆ ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿ ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚ ಪಞ್ಚ ಚ। ಅಹೋರಾತ್ರಾತ್ಪತಙ್ಗಸ್ಯ ಗತಿರೇಷಾ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೫೦.

ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ನಾಲ್ವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಇದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಂಚಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದಕ್ಷಿಣಾದ್ವಿನಿವೃತ್ತೋಽಸೌ ವಿಷುವಸ್ಥೋ ಯದಾ ರವಿಃ। ಕ್ಷೀರೋದಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಉತ್ತರಾನ್ತಾ ದಿಶಶ್ಚರನ್ ॥ ೫೦.

ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಕ್ಷೀರೋದ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮಣ್ಡಲಂ ವಿಷುವದ್ಯಾಪಿ ಯೋಜನೈಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ। ತಿಸ್ರಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ವಿಷುವದ್ಯಾಪಿ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೫೦.

ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆ ವೃತ್ತದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ: ಅದು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಾಮಶೀತ್ಯೇಕಾಧಿಕಾ ಪುನಃ । ಶ್ರವಣೇ ಚೋತ್ತರಾಂ ಕಾಷ್ಠಾಞ್ಚಿತ್ರಭಾನುರ್ಯದಾ ಭವೇತ್ । ಶಾಕದ್ವೀಪಸ್ಯ ಷಷ್ಠಸ್ಯ ಉತ್ತರಾನ್ತಾ ದಿಶಶ್ಚರನ್ ॥ ೫೦.

ಮತ್ತೆ, ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಎಂಭತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಶ್ರವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಭಾನು (ಸೂರ್ಯ) ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಆರುನೇನೆಯ ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.