ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮಣಿಮನ್ತ್ರಸ್ಯ ಚ ಪುರಂ ಕಪಿಲಸ್ಯ ಚ ಮನ್ದಿರಮ್। ನನ್ದಸ್ಯ ಚೋರಗಪತೇರ್ವಿಶಾಲಸ್ಯ ಚ ಮನ್ದಿರಮ್ ॥ ೫೦.

ಮಣಿಮಂತ್ರನ ನಗರವೂ, ಕಪಿಲನ ಮನೆ ಕೂಡ, ನಾಗಪತಿ ನಂದನ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲನ ಮನೆಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಏವಂ ಪುರಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಾಗದಾನವರಕ್ಷಸಾಮ್। ತೃತೀಯೇಽಸ್ಮಿಸ್ತಲೇ ವಿಪ್ರಾಃ ಪೀತಭೌಮೇ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ, ಈ ಮೂರನೇ ಪೀತವರ್ಣದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗ, ದಾನವ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಾವಿರಾರು ನಗರಗಳು ಇದ್ದವು, ಮುನಿಗಳೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಚತುರ್ಥೇ ದೈತ್ಯಸಿಂಹಸ್ಯ ಕಾಲನೇಮೇರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಗಜಕರ್ಣಸ್ಯ ಚ ಪುರಂ ನಗರಂ ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ಚ ॥ ೫೦.

ನಾಲ್ಕನೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ದೈತ್ಯಪತಿ ಕಾಲನೇಮಿಯ ನಗರವೂ, ಗಜಕರ್ಣನ ಮತ್ತು ಕುಂಜರನ ನಗರಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ ಪುರಂ ಸುಮಾಲೇರ್ಬಹುವಿಸ್ತರಮ್। ಮುಞ್ಜಸ್ಯ ಲೋಕನಾಥಸ್ಯ ವೃಕವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಚಾಲಯಮ್ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ಸುಮಾಲಿಯ ನಗರವೂ, ಲೋಕನಾಥ ಮುಂಜನ ಮತ್ತು ವೃಕವಕ್ತ್ರನ ನಿವಾಸವೂ ಇದ್ದವು.

ಬಹುಯೋಜನಸಾಹಸ್ರಂ ಬಹುಪಕ್ಷಿಸಮಾಕುಲಮ್ । ನಗರಂ ವೈನತೇಯಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೇಽಸ್ಮಿನ್ ರಸಾತಲೇ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಿರುವ, ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವೈನತೇಯನ ನಗರವೂ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಪಞ್ಚಮೇ ಶರ್ಕರಾಭೌಮೇ ಬಹುಯೋಜನವಿಸ್ತೃತೇ। ವಿರೋಚನಸ್ಯ ನಗರಂ ದೈತ್ಯಸಿಂಹಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ॥ ೫೦.

ಐದನೇ, ಶರ್ಕರೆಯಂತಹ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ದೈತ್ಯಪತಿ ವೀರೋಚನನ ನಗರವೂ ಇದೆ.

ವೈಢೂರ್ಯ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಸ್ಯ ಚಾಲಯಮ್। ಪುರಞ್ಚ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಸ್ಯ ರಾಕ್ಷಸಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ ॥ ೫೦.

ವೈಢೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿಜಿಹ್ವ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ನಿವಾಸಗಳೂ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವನ ನಗರವೂ ಇದ್ದವು.

ಮಹಾಮೇಘಸ್ಯ ಚ ಪುರಂ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಶಾಲಿನಃ। ಕರ್ಮ್ಮಾರಸ್ಯ ಚ ನಾಗಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ತಿಕಸ್ಯ ಜಯಸ್ಯ ಚ ॥ ೫೦.

ಮಹಾಮೇಘನ ನಗರವೂ, ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ಶಾಲಿಯ ನಗರವೂ, ನಾಗನಾದ ಕರ್ಮಾರನ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಜಯನ ನಗರಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಏವಂ ಪುರಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಾಗದಾನವರಕ್ಷಸಾಮ್। ಪಞ್ಚಮೇಽಪಿ ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಂ ಶರ್ಕರಾನಿಲಯೇ ಸದಾ ॥ ೫೦.

ಹೀಗೆ, ಐದನೇ ಶರ್ಕರೆಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗ, ದಾನವ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಾವಿರಾರು ನಗರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದ್ದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಷಷ್ಠೇ ತಲೇ ದೈತ್ಯಪತೇಃ ಕೇಸರೇರ್ನಗರೋತ್ತಮಮ್। ಸುಪರ್ವ್ವಣಃ ಸುಲೋಮ್ನಶ್ಚ ನಗರಂ ಮಹಿಷಸ್ಯ ಚ। ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ ಪುರಮುತ್ಕ್ರೋಶಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ ೫೦.

ಆರುನೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಪತಿ ಕೇಸರಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರವೂ, ಸುಪರ್ವಣ, ಸುಲೋಮನ ಮತ್ತು ಮಹಿಷನ ನಗರಗಳೂ, ಮಹಾತ್ಮ ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ಉತ್ತ್ಕ್ರೋಷನ ನಗರವೂ ಇದ್ದವು.

ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸುರಸಾಪುತ್ರಃ ಶತಶೀರ್ಷೋ ಮುದಾ ಯುತಃ। ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಾಸುಕಿರ್ನಾಮ ನಾಗರಾಟ್ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ಸುರಸೆಯ ಮಗ, ಶತಶೀರ್ಷ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಕಶ್ಯಪನ ಮಗ, ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಪುರಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಾಗದಾನವರಕ್ಷಸಾಮ್ । ಷಷ್ಠೇ ತಲೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಿಖ್ಯಾತೇ ಶಿಲಾಭೌಮೇ ರಸಾತಲೇ ॥ ೫೦.

ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರನೆಯ ರಸಾತಲದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಗರು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಾವಿರಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕಲ್ಲಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ.

ಸಪ್ತಮೇ ತು ತಲೇ ಜ್ಞೇಯಂ ಪಾತಾಲೇ ಸರ್ವ್ವಪಶ್ಚಿಮೇ । ಪುರಂ ಬಲೇಃ ಪ್ರಮುದಿತಂ ನರನಾರೀಸಮಾಕುಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಏಳನೆಯ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಅತಿ ದೂರದ ಭಾಗವಾದ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ, ಬಲಿಯ ಮಹಾಪುರವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಅಸುರಾಶೀವಿಷೈಃ ಪೂರ್ಣಮುದ್ಧೃತೈರ್ದ್ದೇವಶತ್ರುಭಿಃ। ಮುಚುಕುನ್ದಸ್ಯ ದೈತ್ಯಸ್ಯ ತತ್ರ ವೈ ನಗರಂ ಮಹತ್ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ, ಮುಚುಕುಂದ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನ ಮಹಾನಗರವಿದ್ದು, ಅದು ಅಸುರರು, ವಿಷದ ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

ಅನೇಕೈರ್ದಿತಿಪುತ್ರಾಣಾಂ ಸಮುದೀರ್ಣೈರ್ಮಹಾಪುರೈಃ। ತಥೈವ ನಾಗನಗರೈಋದ್ಧಿಮದ್ಭಿಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ ೫೦.

ಅದು ಅನೇಕ ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾವಿರಾರು ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಗರ ಪಟ್ಟಣಗಳೂ ಇದ್ದವೆ.

ದೈತ್ಯಾನಾಂ ದಾನವಾನಾಞ್ಚ ಸಮುದೀರ್ಣೈ ರ್ಮಹಾಪುರೈಃ। ಉದೀರ್ಣೈ ರಾಕ್ಷಸಾವಾಸೈರನೇಕೈಶ್ಚ ಸಮಾಕುಲಮ್ ॥ ೫೦.

ಅಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರ ನಿವಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾಪುರಗಳು ತುಂಬಿವೆ.

ಪಾತಾಲಾನ್ತೇ ಚ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಬಹುಯೋಜನೇ। ಆಸ್ತೇ ರಕ್ತಾರವಿನ್ದಾಕ್ಷೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಜರಾಮರಃ ॥ ೫೦.

ಪಾತಾಳದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೆಂಪು ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಮಹಾತ್ಮ, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಒಳಗಾಗದ, ಅಮರನಾದ ಒಬ್ಬನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಧೌತಶಙ್ಖೋದರವಪುರ್ನೀಲವಾಸಾ ಮಹಾಭುಜಃ। ವಿಶಾಲಭೋಗೋ ದ್ಯುತಿಮಾಂಶ್ಚಿತ್ರಮಾಲಾಧರೋ ಬಲೀ ॥ ೫೦.

ಅವನ ದೇಹವು ತೊಳೆದ ಶಂಖದಂತೆ ಬಿಳೆಯಾಗಿದೆ, ನೀಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಕೈಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹೂಡು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ವಿಚಿತ್ರ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು.

ರುಕ್ಮಶ್ರೃಙಗಾವದಾತೇನ ದೀಪ್ತಾಸ್ಯೇನ ವಿರಾಜತಾ। ಪ್ರಭುರ್ಮುಖಸಹಸ್ರೇಣ ಶೋಭತೇ ವೈ ಸ ಕುಣ್ಡಲೀ ॥ ೫೦.

ಅವನ ಮುಖವು ಬಂಗಾರದ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಜಜ್ಜಲವಾಗಿ, ಉಜ್ವಲವಾಗಿ, ಸಾವಿರ ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ಆ ಕುಂಡಲಿಯು ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಜಿಹ್ವಾಮಾಲಯಾ ದೇವೋ ಲೋಲಜ್ವಾಲಾನಲಾರ್ಚಿಷಾ। ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಾಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಕೈಲಾಸ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೫೦.

ಅವನು ನಾಲಿಗೆಯ ಹಾರದೊಂದಿಗೆ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಜ್ವಾಲೆಯ ಹಾರದಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಹೊತ್ತಿರುವವನು, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಸ ತು ನೇತ್ರಸಹಸ್ರೇಣ ದ್ವಿಗುಣೇನ ವಿರಾಜತಾ। ಬಾಲಸೂರ್ಯ್ಯಾಭಿತಾಮ್ರೇಣ ಶೋಭತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಣ್ಡಲಃ ॥ ೫೦.

ಅವನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ, ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೆಂಪಾಗಿರುವ ಅವನ ಮೃದು ವೃತ್ತಾಕಾರ ದೇಹವು ತುಂಬಾ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ಕುನ್ದೇನ್ದುವರ್ಣಸ್ಯ ಅಕ್ಷಮಾಲಾ ವಿರಾಜತೇ । ತರುಣಾದಿತ್ಯಮಾಲೇವ ಶ್ವೇತಪರ್ವ್ವತಮೂರ್ದ್ಧನಿ ॥ ೫೦.

ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಕುಂದಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಹಾರವು, ಹಸಿರು ಸೂರ್ಯನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಜಟಾಕರಾಲೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಶಯನಾಸನೇ। ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಇವ ಮೇದಿನ್ಯಾಂ ಸಹಸ್ರಶಿಖರೋ ಗಿರಿಃ ॥ ೫೦.

ಜಟಾಮಂಡಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಅವನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಹಸಿವಿನ ಸಾವಿರ ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿರುವವನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮಹಾಭೋಗೈರ್ಮಹಾಭಾಗೈರ್ಮಹಾನಾಗೈರ್ಮಹಾಬಲೈಃ। ಉಪಾಸ್ಯತೇ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾನಾಗಪತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥ ೫೦.

ಆ ಮಹಾ ನಾಗಪತಿ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನವನು, ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಗರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಸ ರಾಜಾ ಸರ್ವನಾಗಾನಾಂ ಶೇಷೋ ನಾಮ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಸಾ ವೈಷ್ಣವೀ ಹ್ಯಹಿತನುರ್ಮರ್ಯಾದಾಯಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ ॥ ೫೦.

ಅವನು ಎಲ್ಲ ನಾಗಗಳ ರಾಜನು, ಶೇಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು, ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು; ಅವನು ವೈಷ್ಣವ ಹಾವು, ಎಲ್ಲದರ ಮಿತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

ಸಪ್ತೈವಮೇತೇ ಕಥಿತಾ ವ್ಯವಹಾರ್ಯಾ ರಸಾತಲಾಃ । ದೇವಾಸುರಮಹಾನಾಗರಾಕ್ಷಸಾಧ್ಯುಷಿತಾಃ ಸದಾ ॥ ೫೦.

ಈ ರೀತಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮಹಾ ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಸದಾ ವಾಸಿಸುವ ಏಳು ರಸಾತಲಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಅತಃಪರಮನಾಲೋಕ್ಯಮಗಮ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಸಾಧುಭಿಃ। ದೇವಾ ಮಾನಪ್ಯವಿದಿತಂ ವ್ಯವಹಾರವಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ॥ ೫೦.

ಇದರ ಪಾರಾಗಿ, ಸಿದ್ಧರು ಕೂಡ ತಲುಪಲಾಗದ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಿಳಿಯದ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಹಾರವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಅಪರಿಚಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.

ಪೃಥಿವ್ಯಗ್ನ್ಯಮ್ಬುವಾಯೂನಾಂ ನಭಸಶ್ಚ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ। ಮಹತ್ತ್ವಮೇವಮೃಷಿಭಿರ್ವರ್ಣ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ ೫೦.

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದ ಮಹಿಮೆ ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋರ್ಗತಿಮ್। ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸಾವೇತೌ ಭ್ರಮನ್ತೌ ಯಾವದೇವ ತು। ಪ್ರಕಾಶತಃ ಸ್ವಭಾಭಿಸ್ತೌ ಮಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತೌ ॥ ೫೦.

ಇಗಾ ನಾನು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಗತಿಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.