ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆಲೋಕಸ್ತಸ್ಯ ಚಾರ್ವಾಕ್ತು ನಿರಾಲೋಕಸ್ತತಃ ಪರಮ್। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ತಸ್ಯೋಚ್ಛ್ರಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೯.

ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಭಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ; ಅದರ ಹೊರಗಡೆ ಕತ್ತಲೆ ಇದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಾವಾಂಶ್ಚ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಕಾಮಗಶ್ಚ ಸಃ। ಆಲೋಕೇ ಲೋಕಶಬ್ದಸ್ತು ನಿರಾಲೋಕೇ ಸಲೋಕತಾ। ಲೋಕಾರ್ಥಂ ಸಮ್ಮತೋ ಲೋಕೋ ನಿರಾಲೋಕಸ್ತು ಬಾಹ್ಯತಃ ।। ೪೯.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗಲವೂ ಅಷ್ಟೇ ಇದೆ, ಅದು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕವಿದೆ, ಕತ್ತಲೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಕತ್ತಲೆಯ ಭಾಗವು ಹೊರಗಿನದು.

ಲೋಕವಿಸ್ತಾರಮಾತ್ರನ್ತು ಆಲೋಕಃ ಸರ್ವತೋ ಬಹಿಃ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸಮನ್ತಾಚ್ಚ ಉದಕೇನಾವೃತಶ್ಚ ಸಃ। ನಿರಾಲೋಕಾತ್ಪರಶ್ಚಾಪಿ ಅಣ್ಡಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಪ್ರಕಾಶಭಾಗವು ಲೋಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕತ್ತಲೆಯ ಹೊರಗಡೆ ಒಂದು ಅಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಉಳಿದಿದೆ.

ಅಣ್ಡಸ್ಯಾನ್ತಸ್ತ್ವಿಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಚ ಮೇದಿನೀ। ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಥ ಭುವರ್ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕೋಽಥ ಮಹಸ್ತಥಾ ।। ೪೯.

ಆ ಅಂಡದ ಒಳಗೆ ಈ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಿರುವ ಭೂಮಿಯೂ ಇದೆ; ಭೂಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ.

ಜನಸ್ತಪಸ್ತಥಾ ಸತ್ಯ ಏತಾವಾನ್ ಲೋಕಸಙ್‌ಗ್ರಹಃ। ಏಕಾವಾನೇವ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಲೋಕಾನ್ತಶ್ಚೈವ ತತ್ಪರಃ ।। ೪೯.

ಜನಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕ; ಇದುವೇ ಲೋಕಗಳ ಸಮೂಹ. ಒಂದೇ ಲೋಕವನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದರ ಹೊರಗಡೆ ಲೋಕಾಂತವಿದೆ.

ಕುಮ್ಬಸ್ಥಾಯೀ ಭವೇದ್ಯಾದೃಕ್ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾನ್ದಿಶಿ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ। ಆದಿತಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ವಪುರಣ್ಡಸ್ಯ ತದ್ವಿಧಮ್ ।। ೪೯.

ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಭದಂತೆ ಚಂದ್ರನು ಇರುತ್ತಾನೆ; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂಡದ ಆಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಣ್ಡಾನಾಮೀದೃಶಾನಾನ್ತು ಕೋಟ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ। ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಕಾರಣಸ್ಯಾವ್ಯಯಾತ್ಮನಃ। ಕಾರಣೈಃ ಪ್ರಾಕೃತೈಸ್ತತ್ರ ಹ್ಯಾವೃತಂ ಪ್ರತಿಸಪ್ತಭಿಃ ।। ೪೯.

ಇಂತಹ ಅಂಡಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಇವೆ; ಅವು ಬದಿಗೆ, ಮೇಲಿಗೆ, ಕೆಳಗೆ, ಅವ್ಯಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಏಳು ಪ್ರಕೃತಿಕರಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ದಶಾಧಿಕ್ಯೇನ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಧಾರಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಪರಸ್ಪರಾವೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ಉತ್ಪನ್ನಾಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರಾತ್ ।। ೪೯.

ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅವು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ.

ಅಣ್ಡಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸಮನ್ತಾತ್ತು ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟೋ ಘನೋದಧಿಃ। ಸಮನ್ತಾದ್ಯೇನ ತೋಯೇನ ಧಾರ್ಯಮಾಣಃ ಸ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಈ ಅಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಘನವಾದ ಸಾಗರವಿದೆ; ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆ ಅಂಡವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಬಾಹ್ಯತೋ ಘನತೋಯಸ್ಯ ತಿರ್ಯಗೂರ್ದ್ಧ್ವಾನುಮಣ್ಡಲಮ್। ಧಾರ್ಯಮಾಣಂ ಸಮನ್ತಾತ್ತು ತಿಷ್ಠತೇ ಘನತೇಜಸಾ ।। ೪೯.

ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೀರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಅದರ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಹಾರಿಜೋತೆ ಮೇಲಕ್ಕು ಹರಡಿದೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಆ ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಜ್ವಾಲೆಯ ಬಲದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಯೋಗುಡನಿಭೋ ವಹ್ನಿಃ ಸಮನ್ತಾನ್ಮಣ್ಡಲಾಕೃತಿಃ। ಸಮನ್ತಾದ್ಧನವಾತೇನ ಧಾರ್ಯಮಾಣಃ ಸ ತಿಷ್ಠತಿ। ಘನವಾತಸ್ತಥಾಕಾಶನ್ಧಾರಯಾಣಸ್ತು ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಅಗ್ನಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡಿನಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಾಳಿಯು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಾಳಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭೂತಾದಿಶ್ಚ ತಥಾಕಾಶಂ ಭೂತಾದ್ಯಞ್ಚಾಪ್ಯಸೌ ಮಹಾನ್ । ಮಹಾನ್ ವ್ಯಾಪ್ತೋ ಹ್ಯನನ್ತೇನ ಅವ್ಯಕ್ತೇನ ತು ಧಾರ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಭೂತಾದಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತಾದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಹಾನ್—ಆ ಮಹಾನ್ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನಂತದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಅನನ್ತಮಪರಿವ್ಯಕ್ತನ್ದಶಧಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏವ ಚ। ಅನನ್ತಮಕೃತಾತ್ಮಾನಮನಾದಿನಿಧನಞ್ಚ ತತ್ ।। ೪೯.

ಅದು ಅನಂತ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು; ಅದು ಅನಂತ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗದ ಸ್ವರೂಪ, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದದು.

ಅತೀತ್ಯ ಪರ ತೋ ಘೋರಮನಾಲಮ್ಬಮನಾಮಯಮ್। ನೈಕಯೋಜನಸಾಹಸ್ರಂ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ತಮೋವೃತಮ್ ।। ೪೯.

ಅದರಿಗೂ ಮೀರಿದ, ಭಯಂಕರವಾದ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ದುಃಖರಹಿತವಾದ, ಸಾವಿರಾರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ.

ತಮ ಏವ ನಿರಾಲೋಕಮಮರ್ಯಾದಮದೇಶಿಕಮ್। ದೇವಾನಾಮಪ್ಯವಿದಿಂತಂ ವ್ಯವಹಾರವಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ।। ೪೯.

ಆ ಕತ್ತಲು ಬೆಳಕಿಲ್ಲದದು, ಗಡಿಬೀದಿಯಿಲ್ಲದದು, ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದದು; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಿಳಿಯದದು, ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇಲ್ಲದದು.

ತಮಸೋಽನ್ತೇ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಮಾಕಾಶಾನ್ತೇ ಚ ಭಾಸ್ವರಮ್। ಮರ್ಯಾದಾಯಾಮತಸ್ತಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯಾಯತನಂ ಮಹತ್ ।। ೪೯.

ಆ ಕತ್ತಲಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಆಕಾಶದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮಹಾ ನಿವಾಸವಿದೆ.

ತ್ರಿದಶಾನಾಮಗಮ್ಯನ್ತು ಸ್ಥಾನಂ ದಿವ್ಯಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ। ಮಹತೋ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಮರ್ಯಾದಾಯಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೪೯.

ಈ ದಿವ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವೇದಗಳು ಹೇಳಿವೆ; ಮಹಾದೇವರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಾವತಪ್ತಾಸ್ತು ಯೇ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಥಿತಾ ಬುಧೈಃ। ತೇ ಲೋಕಾ ಇತ್ಯಭಿಹಿತಾ ಜಗತಶ್ಚ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಿಸಿಯಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವೇ ಲೋಕಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ರಸಾತಲತಲಾತ್ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತೈವೋರ್ದ್ಧ್ವತಲಾಃ ಕ್ಷಿತೌ। ಸಪ್ತಸ್ಕನ್ಧಾಸ್ತಥಾ ವಾಯೋಃ ಸಬ್ರಹ್ಮಸದನಾ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೪೯.

ರಸಾತಲ ಮತ್ತು ತಲಾತಲದಿಂದ ಏಳೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಏಳು ಲೋಕಗಳೂ; ಗಾಳಿಯ ಏಳು ವಿಭಾಗಗಳೂ, ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸಗಳೂ, ದ್ವಿಜರೇ, ಇವೆ.

ಆಪಾತಾಲಾದ್ದಿವಂ ಯಾವದತ್ರ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಗತಿಃ। ಪ್ರಮಾಣಮೇತಜ್ಜಗತ ಏಷ ಸಂಸಾರಸಾಗರಃ ।। ೪೯.

ಪಾತಾಳದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಧದ ಚಲನೆಗಳಿವೆ; ಇದುವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಗಾತ್ರ, ಇದುವೇ ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರ.

ಅನಾದ್ಯನ್ತಾ ಪ್ರಯಾತ್ಯೇವಂ ನೈಕಜಾತಿಸಮುದ್ಭವಾಃ। ವಿಚಿತ್ರಾ ಜಗತಃ ಸಾ ವೈ ಪ್ರವೃತ್ತಿರನವಸ್ಥಿತಾ ।। ೪೯.

ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಸದಾ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಥೈತದ್ ಭೌತಿಕಂ ನಾಮ ನಿಸರ್ಗಬಹುವಿಸ್ತರಮ್। ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೈರ್ಮಹಾಭಾಗೈಃ ಸಿದ್ಧೈರಪಿ ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕವು ಸಹಜವಾಗಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಹಾನ್ ಸಿದ್ಧರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಪೃಥಿವ್ಯಾಞ್ಚಾಗ್ನಿವಾಯೂನಾಂ ಮಹತಸ್ತಮಸಸ್ತಥಾ। ಈಶ್ವರಸ್ಯ ತು ದೇವಸ್ಯ ಅನನ್ತಸ್ಯ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೪೯.

ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ಗಾಳಿ, ಮಹಾ ಕತ್ತಲು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನಾದ ಅನಂತ ದೇವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೇಳಿ.

ಕ್ಷಯೋ ವಾ ಪರಿಮಾಣಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ವಾಪಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಅನನ್ತ ಏಷ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಸ್ಥಾನೇಷು ಪಠ್ಯತೇ। ತಸ್ಯ ಚೋಕ್ತಂ ಮಯಾ ಪೂರ್ವಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಮಾನುಕೀರ್ತ್ತನೇ ।। ೪೯.

ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಷಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಗಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನಂತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಯ ಏಷ ಶಿವನಾಮ್ನಾ ಹಿ ತದ್ವಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಕೀರ್ತಿತಮ್। ಸ ಏಷ ಸರ್ವತ್ರ ಗತಃ ಸರ್ವಸ್ಥಾನೇಷು ಪೂಜ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಈದು ಶಿವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಿಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಭೂಮೌ ರಸಾತಲೇ ಚೈವ ಆಕಾಶೇ ಪವನೇಽನಲೇ। ಅರ್ಣವೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ದಿವಿ ಚೈವ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೪೯.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ರಸಾತಲದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ತಥಾ ತಪಸಿ ವಿಜ್ಞೇಯ ಏಷ ಏವ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಅನೇಕಧಾ ವಿಭಕ್ತಾಙ್ಗೋ ಮಹಾಯೋಗೀ ಮಹೇಶ್ವರಃ। ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ಲೋಕೇಶ ಇಜ್ಯತೇ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಭುಃ ।। ೪೯.

ಹಾಗೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತನಾದ ಮಹಾಯೋಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕನಾಥನಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಏವಂ ಪರಸ್ಪರೋತ್ಪನ್ನಾ ಧಾರ್ಯನ್ತೇ ಚ ಪರಸ್ಪರಾನ್। ಆಧಾರಾಧೇಯಭಾವೇನ ವಿಕಾರಾಸ್ತೇ ವಿಕಾರಿಣಃ ।। ೪೯.

ಹೀಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಬದಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿವೆ.

ಪೃಥ್ವ್ಯಾದಯೋ ವಿಕಾರಾಸ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಪರಸ್ಪರಾಧಿಕಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೪೯.

ಭೂಮಿ ಮೊದಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ, ಪರಿಮಿತವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದೊಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ.