ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಋಷ ಇತ್ಯೇವ ಋಷಯಃ ವೃಷಃ ಶಕ್ತಿಪ್ರಬನ್ಧನೇ। ಇತಿ ಪ್ರಬನ್ಧನಾತ್ ಸಿದ್ಧಂ ವರ್ಷತ್ವಂ ತೇನ ತೇಷು ತತ್ ।। ೪೯.

'ಋಷ' ಎಂದರೆ ಋಷಿಗಳು; 'ವೃಷ' ಎಂದರೆ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸುವುದು. ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 'ವರ್ಷ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಚನ್ದ್ರವೃದ್ಧೌ ಸಮುದ್ರಃ ಪೂರ್ಯತೇ ತದಾ। ಪ್ರಕ್ಷೀಯಮಾಣೇ ಬಹುಲೇ ಕ್ಷೀಯತೇಽಸ್ತಮಿತೇ ಖಗೇ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನು ಬೆಳೆಯುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರನು ಕುಗ್ಗುವ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವಾಗುವಾಗ ಸಮುದ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಪೂರ್ಯಮಾಣೇ ಉದಧಿಃ ಸ್ವತ ಏವಾಭಿಪೂರ್ಯತೇ। ತತೋಽಪಕ್ಷೀಯಮಾಣೇಽಪಿ ಸ್ವಾತ್ಮನೈವಾಪಕೃಷ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದು ಸ್ವತಃ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅದು ಕುಗ್ಗುವಾಗ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಉಖಾಸ್ಥಮಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಜಲಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ಯಥಾ। ತಥಾ ಮಹೋದಧಿಗತಂ ತೋಯಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ತತಃ ।। ೪೯.

ಹಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತಾಕಿದಾಗ ಹೇಗೆ ನೀರು ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರೂ ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ಯೂನಾಹ್ಯತಿರಿಕ್ತಾಶ್ಚ ವರ್ದ್ಧನ್ತ್ಯಾಪೋ ಹ್ರಸನ್ತಿ ಚ। ಉದಯಾಸ್ತಮಿತೈಶ್ಚೇನ್ದೋಃ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ। ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿರೇವಮುದಧೇಃ ಸೋಮವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಪುನಃ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತದಿಂದ, ಬೆಳಗಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯಂತೆ ನೋಡಬಹುದು.

ದಶೋತ್ತರಾಣಿ ಪಞ್ಚೈವ ಅಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಶತಾನಿ ತು। ಅಪಾಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸಮುದ್ರಾಣಾನ್ತು ಪರ್ವಸು ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರಗಳ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆ ಒಟ್ಟು ನೂರು ಹದಿನೈದು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲದಷ್ಟು ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು.

ದ್ವಿರಾಪತ್ವಾತ್ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ವೀಪಾಃ ಸರ್ವತಶ್ಚೋದಕಾವೃತಾಃ। ಉದಕಸ್ಯಾಧಾನಂ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾದುದಧಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರು ಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು 'ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಪರ್ವಾಣಸ್ತು ಗಿರಯಃ ಪರ್ವಭಿಃ ಪರ್ವತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೇ ತು ಗೋಮೇದಃ ಪರ್ವತಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಪರ್ವಗಳಲ್ಲದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲಕ್ಷ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಗೋಮೇದ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ.

ಶಾಲ್ಮಲಿಃ ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ಚ ಮಹಾದ್ರುಮಾಃ। ಕುಶದ್ವೀಪೇ ಕುಶಸ್ತಮ್ಬಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮರವನ್ನು ಮಹಾ ವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕುಶದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಶ ಗಿಡವನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪೇ ಗಿರಿಃ ಕ್ರೌಞ್ಚೋ ಮಧ್ಯೇ ಜನಪದಸ್ಯ ಹ। ಶಕದ್ವೀಪೇ ದ್ರುಮಃ ಶಾಕಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಶಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಶಕ ಮರವನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪೇ ತತ್ರ ತೈಃ ಸ ನಮಸ್ಕೃತಃ। ಮಹಾದೇವಃ ಪುಷ್ಕರೇ ತು ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಃ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಆಲದ ಮರವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನೂ ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯರೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾಧ್ಯೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಉಪಾಸತೇ ತತ್ರ ದೇವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸ ತತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ಚೈವ ದೇವೈರ್ದೇವೋತ್ತಮೋತ್ತಮಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಾಧ್ಯರ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಲ್ಲಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಾತ್ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ದ್ವೀಪೇಷು ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿ ಕ್ರಮಾಸ್ತ್ವಿಹ ।। ೪೯.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಿಂದ色色ವಾದ ರತ್ನಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಂಶಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಸತ್ಯೇನ ಚ ದಮೇನ ಚ। ಆರೋಗ್ಯಾಯುಃಪ್ರಮಾಣಾದ್ಧಿ ದ್ವಿಗುಣಞ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಏತಸ್ಮಿನ್ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪೇ ಯದುಕ್ತಂ ವರ್ಷಕದ್ವಯಮ್। ಗೋಪಾಯತಿ ಪ್ರಜಾಸ್ತತ್ರ ಸ್ವಯಂ ಸಜ್ಜನಮಣ್ಡಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಈ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೇ ಸ್ವತಃ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ.

ಈಶ್ವರೋ ದಣ್ಡಮುದ್ಯಮ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಃ। ಸವಿಷ್ಣುಃ ಸಶಿವೋ ದೇವಃ ಸಪಿತಾ ಸಪಿತಾಮಹಃ ।। ೪೯.

ಈಶ್ವರನು ದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ಜೊತೆ ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಭೋಜನಞ್ಚಾಪ್ರಯತ್ನೇನ ತತ್ರ ಸ್ವಯಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ । ಷಡ್ರಸಂ ಸುಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಭುಞ್ಜತೇ ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಸದಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ಜನರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆರು ರುಚಿಯುಳ್ಳ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪರೇಣ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯಾಥ ಆವೃತ್ಯಾ ಯಃ ಸ್ಥಿತೋ ಮಹಾನ್ । ಸ್ವಾದೂದಕಃ ಸಮುದ್ರಸ್ತು ಸಮನ್ತಾತ್ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಃ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದ ಹೊರಗೆ, ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಧುರ ನೀರಿನ ಮಹಾಸಮುದ್ರವಿದೆ.

ಪರೇಣ ತಸ್ಯ ಮಹತೀ ದೃಶ್ಯತೇ ಲೋಕ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ। ಕಾಞ್ಚನೀ ದ್ವಿಗುಣಾ ಭೂಮಿಃ ಸರ್ವಾ ಚೈಕಶಿಲೋಪಮಾ ।। ೪೯.

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗಡೆ, ದೊಡ್ಡ ಲೋಕಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಆ ಚಿನ್ನದ ಭೂಮಿ ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬಂಡೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಪರೇಣ ಶೈಲಸ್ತು ಮರ್ಯಾದಾನ್ತೇ ತು ಮಣ್ಡಲಮ್। ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ಲೋಕಾಲೋಕಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗಡೆ, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದು ವಲಯದಂತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಪ್ರಕಾಶವೂ ಅಪ್ರಕಾಶವೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಲೋಕಾಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆಲೋಕಸ್ತಸ್ಯ ಚಾರ್ವಾಕ್ತು ನಿರಾಲೋಕಸ್ತತಃ ಪರಮ್। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ತಸ್ಯೋಚ್ಛ್ರಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೯.

ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಭಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ; ಅದರ ಹೊರಗಡೆ ಕತ್ತಲೆ ಇದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಾವಾಂಶ್ಚ ವಿಸ್ತರಸ್ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಕಾಮಗಶ್ಚ ಸಃ। ಆಲೋಕೇ ಲೋಕಶಬ್ದಸ್ತು ನಿರಾಲೋಕೇ ಸಲೋಕತಾ। ಲೋಕಾರ್ಥಂ ಸಮ್ಮತೋ ಲೋಕೋ ನಿರಾಲೋಕಸ್ತು ಬಾಹ್ಯತಃ ।। ೪೯.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗಲವೂ ಅಷ್ಟೇ ಇದೆ, ಅದು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕವಿದೆ, ಕತ್ತಲೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಕವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಕತ್ತಲೆಯ ಭಾಗವು ಹೊರಗಿನದು.

ಲೋಕವಿಸ್ತಾರಮಾತ್ರನ್ತು ಆಲೋಕಃ ಸರ್ವತೋ ಬಹಿಃ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸಮನ್ತಾಚ್ಚ ಉದಕೇನಾವೃತಶ್ಚ ಸಃ। ನಿರಾಲೋಕಾತ್ಪರಶ್ಚಾಪಿ ಅಣ್ಡಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಪ್ರಕಾಶಭಾಗವು ಲೋಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕತ್ತಲೆಯ ಹೊರಗಡೆ ಒಂದು ಅಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಉಳಿದಿದೆ.

ಅಣ್ಡಸ್ಯಾನ್ತಸ್ತ್ವಿಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಚ ಮೇದಿನೀ। ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಥ ಭುವರ್ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕೋಽಥ ಮಹಸ್ತಥಾ ।। ೪೯.

ಆ ಅಂಡದ ಒಳಗೆ ಈ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಿರುವ ಭೂಮಿಯೂ ಇದೆ; ಭೂಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ.

ಜನಸ್ತಪಸ್ತಥಾ ಸತ್ಯ ಏತಾವಾನ್ ಲೋಕಸಙ್‌ಗ್ರಹಃ। ಏಕಾವಾನೇವ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಲೋಕಾನ್ತಶ್ಚೈವ ತತ್ಪರಃ ।। ೪೯.

ಜನಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕ; ಇದುವೇ ಲೋಕಗಳ ಸಮೂಹ. ಒಂದೇ ಲೋಕವನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದರ ಹೊರಗಡೆ ಲೋಕಾಂತವಿದೆ.

ಕುಮ್ಬಸ್ಥಾಯೀ ಭವೇದ್ಯಾದೃಕ್ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾನ್ದಿಶಿ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ। ಆದಿತಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ವಪುರಣ್ಡಸ್ಯ ತದ್ವಿಧಮ್ ।। ೪೯.

ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಭದಂತೆ ಚಂದ್ರನು ಇರುತ್ತಾನೆ; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂಡದ ಆಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಣ್ಡಾನಾಮೀದೃಶಾನಾನ್ತು ಕೋಟ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ। ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಕಾರಣಸ್ಯಾವ್ಯಯಾತ್ಮನಃ। ಕಾರಣೈಃ ಪ್ರಾಕೃತೈಸ್ತತ್ರ ಹ್ಯಾವೃತಂ ಪ್ರತಿಸಪ್ತಭಿಃ ।। ೪೯.

ಇಂತಹ ಅಂಡಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಇವೆ; ಅವು ಬದಿಗೆ, ಮೇಲಿಗೆ, ಕೆಳಗೆ, ಅವ್ಯಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಏಳು ಪ್ರಕೃತಿಕರಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ದಶಾಧಿಕ್ಯೇನ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಧಾರಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಪರಮ್। ಪರಸ್ಪರಾವೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ಉತ್ಪನ್ನಾಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರಾತ್ ।। ೪೯.

ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅವು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ.

ಅಣ್ಡಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸಮನ್ತಾತ್ತು ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟೋ ಘನೋದಧಿಃ। ಸಮನ್ತಾದ್ಯೇನ ತೋಯೇನ ಧಾರ್ಯಮಾಣಃ ಸ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಈ ಅಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಘನವಾದ ಸಾಗರವಿದೆ; ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆ ಅಂಡವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.