ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನ ತತ್ರ ವಞ್ಚಕೋ ನೇರ್ಷ್ಯಾ ನ ಸ್ತೇನಾ ನ ಭಯಂ ತಥಾ। ನಿಗ್ರಹೋ ನ ಚ ದಣ್ಡೋಽಸ್ತಿ ನ ಲೋಭೋ ನ ಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಮೋಸಗಾರ, ಈರ್ಷೆ, ಕಳ್ಳ, ಭಯ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಬಲಾತ್ಕಾರ, ದಂಡ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇಲ್ಲ.

ಸತ್ಯಾನೃತಂ ನ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತಥೈವ ಚ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ವಾರ್ತ್ತಾ ವಾ ಪಾಶುಪಾಲ್ಯಂ ವಣಿಕ್ಕ್ರಿಯಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಮದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇಲ್ಲ.

ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ದಣ್ಡನೀತಿಃ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಶಲ್ಯಮೇವ ಚ। ವರ್ಷದ್ವಯೇ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಮೂರು ವಿಧದ ವೇದ, ದಂಡನೀತಿ, ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪುಷ್ಕರದ ಆ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

ನ ತತ್ರ ನದ್ಯೋ ವರ್ಷಞ್ಚ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ವಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾನ್ಯುದಕಾನ್ಯತ್ರ ಗಿರಿಪ್ರಸ್ರವಣಾನಿ ಚ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಇಲ್ಲ, ಮಳೆ ಇಲ್ಲ, ಚಳಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಬಿಸಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ನೀರುಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಹೊಳಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉತ್ತರಾಣಾಂ ಕುರೂಣಾಞ್ಚ ತುಲ್ಯಕಾಲೋ ಜನಃ ಸದಾ। ಸರ್ವತ್ರ ಸುಸುಖಸ್ತತ್ರ ಜರಾಕ್ಲಮವಿವರ್ಜಿತಃ ।। ೪೯.

ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳ ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹವಾಮಾನ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ತುಂಬಾ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ದಣಿವೂ ಇಲ್ಲ.

ಇತ್ಯೇಷ ಧಾತಕೀಖಣ್ಡೋ ಮಹಾವೀತೇ ತಥೈವ ಚ । ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾದ್ವಿಧಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೪೯.

ಈ ಧಾತಕೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾವೀತದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುಷ್ಕರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಾದೂದಕೇನೋದಧಿನಾ ಪುಷ್ಕರಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ವಿಸ್ತರಾನ್ಮಣ್ಡಲಾಚ್ಚೈವ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಸಿಹಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಇದೆ.

ಏವಂ ದ್ವೀಪಾಃ ಸಮುದ್ರೈಸ್ತು ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಭಿರಾವೃತಾಃ। ದ್ವೀಪಸ್ಯಾನನ್ತರೋ ಯಸ್ತು ಸಮುದ್ರಸ್ತು ಸಮನ್ತತಃ ।। ೪೯.

ಈ ರೀತಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ದ್ವೀಪದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಿದೆ.

ಏವಂ ದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಪರಸ್ಪರಾತ್। ಅಪಾಞ್ಚೈವ ಸಮುದ್ರೇಕಾತ್ ಸಮುದ್ರಾ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಈ ರೀತಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಮುದ್ರದ ಹೊರಗಿನ ನೀರನ್ನೂ 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷಯೋ ನಿವಸನ್ತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಜಾ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಷಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸುಖದನ್ತು ತತ್ ।। ೪೯.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು 'ವರ್ಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಋಷ ಇತ್ಯೇವ ಋಷಯಃ ವೃಷಃ ಶಕ್ತಿಪ್ರಬನ್ಧನೇ। ಇತಿ ಪ್ರಬನ್ಧನಾತ್ ಸಿದ್ಧಂ ವರ್ಷತ್ವಂ ತೇನ ತೇಷು ತತ್ ।। ೪೯.

'ಋಷ' ಎಂದರೆ ಋಷಿಗಳು; 'ವೃಷ' ಎಂದರೆ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸುವುದು. ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 'ವರ್ಷ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಚನ್ದ್ರವೃದ್ಧೌ ಸಮುದ್ರಃ ಪೂರ್ಯತೇ ತದಾ। ಪ್ರಕ್ಷೀಯಮಾಣೇ ಬಹುಲೇ ಕ್ಷೀಯತೇಽಸ್ತಮಿತೇ ಖಗೇ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನು ಬೆಳೆಯುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರನು ಕುಗ್ಗುವ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವಾಗುವಾಗ ಸಮುದ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಪೂರ್ಯಮಾಣೇ ಉದಧಿಃ ಸ್ವತ ಏವಾಭಿಪೂರ್ಯತೇ। ತತೋಽಪಕ್ಷೀಯಮಾಣೇಽಪಿ ಸ್ವಾತ್ಮನೈವಾಪಕೃಷ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದು ಸ್ವತಃ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅದು ಕುಗ್ಗುವಾಗ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಉಖಾಸ್ಥಮಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಜಲಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ಯಥಾ। ತಥಾ ಮಹೋದಧಿಗತಂ ತೋಯಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ತತಃ ।। ೪೯.

ಹಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತಾಕಿದಾಗ ಹೇಗೆ ನೀರು ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರೂ ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ಯೂನಾಹ್ಯತಿರಿಕ್ತಾಶ್ಚ ವರ್ದ್ಧನ್ತ್ಯಾಪೋ ಹ್ರಸನ್ತಿ ಚ। ಉದಯಾಸ್ತಮಿತೈಶ್ಚೇನ್ದೋಃ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ। ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿರೇವಮುದಧೇಃ ಸೋಮವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಪುನಃ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತದಿಂದ, ಬೆಳಗಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯಂತೆ ನೋಡಬಹುದು.

ದಶೋತ್ತರಾಣಿ ಪಞ್ಚೈವ ಅಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಶತಾನಿ ತು। ಅಪಾಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸಮುದ್ರಾಣಾನ್ತು ಪರ್ವಸು ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರಗಳ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆ ಒಟ್ಟು ನೂರು ಹದಿನೈದು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲದಷ್ಟು ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು.

ದ್ವಿರಾಪತ್ವಾತ್ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ವೀಪಾಃ ಸರ್ವತಶ್ಚೋದಕಾವೃತಾಃ। ಉದಕಸ್ಯಾಧಾನಂ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾದುದಧಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರು ಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು 'ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಪರ್ವಾಣಸ್ತು ಗಿರಯಃ ಪರ್ವಭಿಃ ಪರ್ವತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೇ ತು ಗೋಮೇದಃ ಪರ್ವತಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಪರ್ವಗಳಲ್ಲದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲಕ್ಷ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಗೋಮೇದ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ.

ಶಾಲ್ಮಲಿಃ ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ಚ ಮಹಾದ್ರುಮಾಃ। ಕುಶದ್ವೀಪೇ ಕುಶಸ್ತಮ್ಬಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮರವನ್ನು ಮಹಾ ವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕುಶದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಶ ಗಿಡವನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪೇ ಗಿರಿಃ ಕ್ರೌಞ್ಚೋ ಮಧ್ಯೇ ಜನಪದಸ್ಯ ಹ। ಶಕದ್ವೀಪೇ ದ್ರುಮಃ ಶಾಕಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಶಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಶಕ ಮರವನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪೇ ತತ್ರ ತೈಃ ಸ ನಮಸ್ಕೃತಃ। ಮಹಾದೇವಃ ಪುಷ್ಕರೇ ತು ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಃ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಆಲದ ಮರವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನೂ ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯರೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾಧ್ಯೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಉಪಾಸತೇ ತತ್ರ ದೇವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ। ಸ ತತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ಚೈವ ದೇವೈರ್ದೇವೋತ್ತಮೋತ್ತಮಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಾಧ್ಯರ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಲ್ಲಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಾತ್ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ರತ್ನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ದ್ವೀಪೇಷು ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿ ಕ್ರಮಾಸ್ತ್ವಿಹ ।। ೪೯.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಿಂದ色色ವಾದ ರತ್ನಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಂಶಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಸತ್ಯೇನ ಚ ದಮೇನ ಚ। ಆರೋಗ್ಯಾಯುಃಪ್ರಮಾಣಾದ್ಧಿ ದ್ವಿಗುಣಞ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಏತಸ್ಮಿನ್ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪೇ ಯದುಕ್ತಂ ವರ್ಷಕದ್ವಯಮ್। ಗೋಪಾಯತಿ ಪ್ರಜಾಸ್ತತ್ರ ಸ್ವಯಂ ಸಜ್ಜನಮಣ್ಡಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಈ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೇ ಸ್ವತಃ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ.

ಈಶ್ವರೋ ದಣ್ಡಮುದ್ಯಮ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರಃ। ಸವಿಷ್ಣುಃ ಸಶಿವೋ ದೇವಃ ಸಪಿತಾ ಸಪಿತಾಮಹಃ ।। ೪೯.

ಈಶ್ವರನು ದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ಜೊತೆ ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಭೋಜನಞ್ಚಾಪ್ರಯತ್ನೇನ ತತ್ರ ಸ್ವಯಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ । ಷಡ್ರಸಂ ಸುಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಭುಞ್ಜತೇ ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಸದಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ಜನರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆರು ರುಚಿಯುಳ್ಳ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪರೇಣ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯಾಥ ಆವೃತ್ಯಾ ಯಃ ಸ್ಥಿತೋ ಮಹಾನ್ । ಸ್ವಾದೂದಕಃ ಸಮುದ್ರಸ್ತು ಸಮನ್ತಾತ್ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಃ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದ ಹೊರಗೆ, ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಧುರ ನೀರಿನ ಮಹಾಸಮುದ್ರವಿದೆ.

ಪರೇಣ ತಸ್ಯ ಮಹತೀ ದೃಶ್ಯತೇ ಲೋಕ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ। ಕಾಞ್ಚನೀ ದ್ವಿಗುಣಾ ಭೂಮಿಃ ಸರ್ವಾ ಚೈಕಶಿಲೋಪಮಾ ।। ೪೯.

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗಡೆ, ದೊಡ್ಡ ಲೋಕಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಆ ಚಿನ್ನದ ಭೂಮಿ ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬಂಡೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.