ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪುಷ್ಕರೇ ಪರ್ವತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಏಕ ಏವ ಮಹಾಶಿಲಃ। ಚಿತ್ರೈ ರ್ಮಣಿಮಯೈಃ ಶೀಲೈಃ ಶಿಖರೈಸ್ತು ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತೈಃ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದು ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ದ್ವೀಪಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾರ್ದ್ಧೇ ಚಿತ್ರಸಾನುಃ ಸ್ಥಿತೋ ಮಹಾನ್। ಪರಿಮಣ್ಡಲಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ।। ೪೯.

ಆ ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಸಾನು ಎಂಬ ಮಹಾಪರ್ವತ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಊರ್ದ್ದ್ವಞ್ಚೈವ ಚತುಸ್ತ್ರಿಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಮಾಚಿತಃ। ದ್ವೀಪಾರ್ದ್ಧಸ್ಯ ಪರಿಸ್ತೋಮಃ ಪರ್ವತೋ ಮಾನಸೋತ್ತಮಃ ।। ೪೯.

ಅದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ; ಆ ಪರ್ವತ ಮಾನಸ ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರ್ವತವು ದ್ವೀಪದ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗಡಿ ಆಗಿದೆ.

ಸ್ಥಿತೋ ವೇಲಾಸಮೀಪೇ ತು ನವಚನ್ದ್ರ ಇವೋದಿತಃ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪಞ್ಚಶದುಚ್ಛ್ರಿತಃ ।। ೪೯.

ಅದು ಕಡಲ ತೀರದ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರಕಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.

ತಾವದೇವ ಸ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲಃ। ಸ ಏವಂ ದ್ವೀಪಪಶ್ಚಾರ್ದ್ಧೇ ಮಾನಸಃ ಪೃಥಿವೀಧರಃ ।। ೪೯.

ಅದು ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರವೋ ಅಷ್ಟೇ ಅಗಲವಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಎಂಬ ಪರ್ವತವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಏಕ ಏವ ಮಹಾಸಾನುಃ ಸನ್ನಿವೇಶಾದ್ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ। ಸ್ವಾದೂದಕೇನೋದಧಿನಾ ಸರ್ವತಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಲು ತಾಜಾ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವಿದೆ.

ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪವಿಸ್ತಾರಾದ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣೋಽಸೌ ಸಮನ್ತತಃ। ತಸ್ಮಿನ್ ದ್ವೀಪೇ ಸ್ಮೃತೌ ದ್ವೌ ತು ಪುಣ್ಯೌ ಜನಪದೌ ಶುಭೌ। ಅಭಿತೋ ಮಾನಸಸ್ಯಾಥ ಪರ್ವತಸ್ಯಾನುಮಣ್ಡಲೌ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ; ಆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಶುಭ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಅವು ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿವೆ.

ಮಹಾವೀತನ್ತು ಯದ್ವರ್ಷಂ ಬಾಹ್ಯತೋ ಮಾನಸಸ್ಯ ತತ್। ತಸ್ಯೈವಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಯತ್ತು ಧಾತಕೀಖಣ್ಡಮುಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಮಹಾವೀತಂತು ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ ಮಾನಸ ಪರ್ವತದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರೊಳಗೆ ಧಾತಕೀಖಂಡ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಭಾಗವಿದೆ.

ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತತ್ರ ಜೇವನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ। ಆರೋಗ್ಯಸುಖಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಮಾನಸೀಂ ಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಾರೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಮಾಯುಶ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಷದ್ವಯೇ ಸ್ಥಿತಮ್। ಅಧಮೋತ್ತಮೌ ನ ತೇಷ್ವಾಸ್ತಾಂ ತುಲ್ಯಾಸ್ತೇ ರೂಪಶೀಲತಃ ।। ೪೯.

ಆ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ರೂಪ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹೀನ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ನ ತತ್ರ ವಞ್ಚಕೋ ನೇರ್ಷ್ಯಾ ನ ಸ್ತೇನಾ ನ ಭಯಂ ತಥಾ। ನಿಗ್ರಹೋ ನ ಚ ದಣ್ಡೋಽಸ್ತಿ ನ ಲೋಭೋ ನ ಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಮೋಸಗಾರ, ಈರ್ಷೆ, ಕಳ್ಳ, ಭಯ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಬಲಾತ್ಕಾರ, ದಂಡ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇಲ್ಲ.

ಸತ್ಯಾನೃತಂ ನ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತಥೈವ ಚ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ವಾರ್ತ್ತಾ ವಾ ಪಾಶುಪಾಲ್ಯಂ ವಣಿಕ್ಕ್ರಿಯಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ; ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಮದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇಲ್ಲ.

ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ದಣ್ಡನೀತಿಃ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಶಲ್ಯಮೇವ ಚ। ವರ್ಷದ್ವಯೇ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಮೂರು ವಿಧದ ವೇದ, ದಂಡನೀತಿ, ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪುಷ್ಕರದ ಆ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

ನ ತತ್ರ ನದ್ಯೋ ವರ್ಷಞ್ಚ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ವಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾನ್ಯುದಕಾನ್ಯತ್ರ ಗಿರಿಪ್ರಸ್ರವಣಾನಿ ಚ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಇಲ್ಲ, ಮಳೆ ಇಲ್ಲ, ಚಳಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಬಿಸಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ನೀರುಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಹೊಳಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉತ್ತರಾಣಾಂ ಕುರೂಣಾಞ್ಚ ತುಲ್ಯಕಾಲೋ ಜನಃ ಸದಾ। ಸರ್ವತ್ರ ಸುಸುಖಸ್ತತ್ರ ಜರಾಕ್ಲಮವಿವರ್ಜಿತಃ ।। ೪೯.

ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳ ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹವಾಮಾನ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವರು ತುಂಬಾ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ದಣಿವೂ ಇಲ್ಲ.

ಇತ್ಯೇಷ ಧಾತಕೀಖಣ್ಡೋ ಮಹಾವೀತೇ ತಥೈವ ಚ । ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾದ್ವಿಧಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೪೯.

ಈ ಧಾತಕೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾವೀತದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುಷ್ಕರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಾದೂದಕೇನೋದಧಿನಾ ಪುಷ್ಕರಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ವಿಸ್ತರಾನ್ಮಣ್ಡಲಾಚ್ಚೈವ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ ।। ೪೯.

ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಸಿಹಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಇದೆ.

ಏವಂ ದ್ವೀಪಾಃ ಸಮುದ್ರೈಸ್ತು ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಭಿರಾವೃತಾಃ। ದ್ವೀಪಸ್ಯಾನನ್ತರೋ ಯಸ್ತು ಸಮುದ್ರಸ್ತು ಸಮನ್ತತಃ ।। ೪೯.

ಈ ರೀತಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ದ್ವೀಪದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಿದೆ.

ಏವಂ ದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಪರಸ್ಪರಾತ್। ಅಪಾಞ್ಚೈವ ಸಮುದ್ರೇಕಾತ್ ಸಮುದ್ರಾ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಈ ರೀತಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಮುದ್ರದ ಹೊರಗಿನ ನೀರನ್ನೂ 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷಯೋ ನಿವಸನ್ತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಜಾ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಷಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸುಖದನ್ತು ತತ್ ।। ೪೯.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು 'ವರ್ಷ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಋಷ ಇತ್ಯೇವ ಋಷಯಃ ವೃಷಃ ಶಕ್ತಿಪ್ರಬನ್ಧನೇ। ಇತಿ ಪ್ರಬನ್ಧನಾತ್ ಸಿದ್ಧಂ ವರ್ಷತ್ವಂ ತೇನ ತೇಷು ತತ್ ।। ೪೯.

'ಋಷ' ಎಂದರೆ ಋಷಿಗಳು; 'ವೃಷ' ಎಂದರೆ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸುವುದು. ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 'ವರ್ಷ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಚನ್ದ್ರವೃದ್ಧೌ ಸಮುದ್ರಃ ಪೂರ್ಯತೇ ತದಾ। ಪ್ರಕ್ಷೀಯಮಾಣೇ ಬಹುಲೇ ಕ್ಷೀಯತೇಽಸ್ತಮಿತೇ ಖಗೇ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನು ಬೆಳೆಯುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರನು ಕುಗ್ಗುವ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವಾಗುವಾಗ ಸಮುದ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಪೂರ್ಯಮಾಣೇ ಉದಧಿಃ ಸ್ವತ ಏವಾಭಿಪೂರ್ಯತೇ। ತತೋಽಪಕ್ಷೀಯಮಾಣೇಽಪಿ ಸ್ವಾತ್ಮನೈವಾಪಕೃಷ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದು ಸ್ವತಃ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅದು ಕುಗ್ಗುವಾಗ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಉಖಾಸ್ಥಮಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಜಲಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ಯಥಾ। ತಥಾ ಮಹೋದಧಿಗತಂ ತೋಯಮುದ್ರಿಚ್ಯತೇ ತತಃ ।। ೪೯.

ಹಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ತಾಕಿದಾಗ ಹೇಗೆ ನೀರು ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರೂ ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ಯೂನಾಹ್ಯತಿರಿಕ್ತಾಶ್ಚ ವರ್ದ್ಧನ್ತ್ಯಾಪೋ ಹ್ರಸನ್ತಿ ಚ। ಉದಯಾಸ್ತಮಿತೈಶ್ಚೇನ್ದೋಃ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ। ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿರೇವಮುದಧೇಃ ಸೋಮವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಪುನಃ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರನ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತದಿಂದ, ಬೆಳಗಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯಂತೆ ನೋಡಬಹುದು.

ದಶೋತ್ತರಾಣಿ ಪಞ್ಚೈವ ಅಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಶತಾನಿ ತು। ಅಪಾಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸಮುದ್ರಾಣಾನ್ತು ಪರ್ವಸು ।। ೪೯.

ಸಮುದ್ರಗಳ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆ ಒಟ್ಟು ನೂರು ಹದಿನೈದು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲದಷ್ಟು ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು.

ದ್ವಿರಾಪತ್ವಾತ್ ಸ್ಮೃತಾ ದ್ವೀಪಾಃ ಸರ್ವತಶ್ಚೋದಕಾವೃತಾಃ। ಉದಕಸ್ಯಾಧಾನಂ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾದುದಧಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರು ಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು 'ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಸಮುದ್ರ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಪರ್ವಾಣಸ್ತು ಗಿರಯಃ ಪರ್ವಭಿಃ ಪರ್ವತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೇ ತು ಗೋಮೇದಃ ಪರ್ವತಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಪರ್ವಗಳಲ್ಲದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು 'ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲಕ್ಷ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಗೋಮೇದ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ.

ಶಾಲ್ಮಲಿಃ ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ಚ ಮಹಾದ್ರುಮಾಃ। ಕುಶದ್ವೀಪೇ ಕುಶಸ್ತಮ್ಬಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮರವನ್ನು ಮಹಾ ವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕುಶದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಶ ಗಿಡವನ್ನು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.