ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪರಸ್ಪರೇಣ ದ್ವಿಗುಣಾ ವಿಷ್ಕಮ್ಭಾದ್ವರ್ಷಪರ್ವ್ವತಾಃ । ವರ್ಷಾಣಿ ತತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮತಸ್ತು ನಿಬೋಧತ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಈಗ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ಯ ಕುಶಲೀ ದೇಶೋ ವಾಮನಸ್ಯ ಮನೋನುಗಃ। ಮನೋನುಗಾತ್ಪರಶ್ಚೋಷ್ಣಸ್ತೃತೀಯೋ ದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರದೇಶ ಕುಶಲೀ, ಎರಡನೆಯದು ವಾಮನನ ಮನೋನುಗ ಎಂಬುದು, ಮನೋನುಗದ ನಂತರದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಉಷ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಷ್ಣಾತ್ಪರಃ ಪ್ರಾವರಕಃ ಪ್ರಾವರಾದನ್ಧಕಾರಕಃ। ಅನ್ಧಕಾರಕದೇಶಾತ್ತು ಮುನಿದೇಶಃ ಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೯.

ಉಷ್ಣದ ನಂತರ ಪ್ರಾವರಕ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ, ಪ್ರಾವರಕದ ನಂತರ ಅಂಧಕಾರಕ ಪ್ರದೇಶ, ಅಂಧಕಾರಕ ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ ಮುನಿದೇಶ ಎಂಬುದು ಇದೆ.

ಮುನಿದೇಶಾತ್ಪರಶ್ಚೈವ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ದುನ್ದುಭಿಸ್ವನಃ। ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸಙ್ಕೀರ್ಣೋ ಗೌರಪ್ರಾಯೋ ಜನಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೯.

ಮುನಿದೇಶದ ನಂತರ ದುಂದುಭಿಸ್ವನ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಬಿಳಿ ಮೈಯವರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ನದ್ಯಃ ಸಪ್ತೈವ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸ್ಮೃತಾಃ ಶುಭಾಃ । ಗೌರೀ ಕುಮುದ್ವತೀ ಚೈವ ಸನ್ಧ್ಯಾ ರಾತ್ರಿರ್ಮನೋಜವಾ । ಖ್ಯಾತಿಶ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಚ ಗಙ್ಗಾ ಸಪ್ತವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಶುಭಕರ ನದಿಗಳು ಇದ್ದವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು: ಗೌರಿ, ಕುಮುದ್ವತಿ, ಸಂಧ್ಯಾ, ರಾತ್ರಿ, ಮನೋಜವಾ, ಖ್ಯಾತಿ, ಪುಂಡರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ.

ತಾಸಾಂ ಸಮುದ್ರಗಾಶ್ಚಾನ್ಯಾ ನದ್ಯೋ ಯಾಸ್ತು ಸಮೀಪಗಾಃ। ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಾಃ ಸರ್ವಾ ವಿಪುಲಾಃ ಸುಬಹೂದಕಾಃ ।। ೪೯.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ, ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಇತರ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ತುಂಬಾ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.

ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪಃ ಸಮುದ್ರೇಣ ದಧಿಮಣ್ಡೋದಕೇನ ತು। ಆವೃತಃ ಸರ್ವತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪಸಮೇನ ತು ।। ೪೯.

ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪವನ್ನು ದಧಿಮಂಡದ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪದಂತೆಯೇ ಭವ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಾದಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ಸಮಾಸೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ತೇಷಾಂ ನಿಸರ್ಗೋ ದ್ವೀಪಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ ಸರ್ವಶಃ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನ ಶಕ್ಯಂ ವಿಸ್ತರಾದ್ವಕ್ತು ಮಪಿ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ । ನಿಸರ್ಗೋಽಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ತು ಸಂಹಾರೋ ಯಶ್ಚ ತಾಸು ವೈ ।। ೪೯.

ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ದ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಕದ್ವೀಪಸ್ಯ ಯೋ ವಿಧಿಃ। ಶಾಕದ್ವೀಪಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಯಥಾವದಿಹ ನಿಶ್ಚಯಾತ್। ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ವೈ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ಯಥಾರ್ಥವತ್ ।। ೪೯.

ಈಗ ನಾನು ಶಾಕದ್ವೀಪದ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಂತೆ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಸ್ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ। ಪರಿವಾರ್ಯ ಸಮುದ್ರಂ ಸ ದಧಿಮಣ್ಡೋದಕಂ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೪೯.

ಶಾಕದ್ವೀಪವು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ದಧಿಮಂಡದ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.

ತತ್ರ ಪುಣ್ಯಾ ಜನಪದಾಶ್ಚಿರಾಚ್ಚ ಮ್ರಿಯತೇ ಜನಃ। ಕುತ ಏವ ತು ದುರ್ಭಿಕ್ಷಞ್ಚರಾವ್ಯಾಧಿಭಯಂ ಕುತಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಪುಣ್ಯಶೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ಕಾಡುಮೃಗಗಳ ಭಯ ಅಥವಾ ರೋಗವೇ ಇಲ್ಲ.

ತತ್ರಾಪಿ ಪರ್ವತಾಃ ಶುಭ್ರಾಃ ಸಪ್ತೈವ ಮಣಿಭೂಷಿತಾಃ। ರತ್ನಾಕರಾಸ್ತಥಾ ನದ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ಮೇ ಶ್ರೃಣು ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಹೊಳೆಯುವ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ರತ್ನಗಳ ಗವಿಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಇದ್ದವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ದೇವರ್ಷಿಗನ್ಧರ್ವಯುತಃ ಪ್ರಥಮೋ ಮೇರುರುಚ್ಯತೇ। ಪ್ರಾಗಾಯತಃ ಸ ಸೌವರ್ಣ ಉದಯೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ ।। ೪೯.

ಮೊದಲ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಮೆರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉದಯ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟ ಇದೆ.

ತತ್ರ ಮೇಘಾಸ್ತು ವೃಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಚ ಯಾನ್ತಿ ಚ। ತಸ್ಯಾಪರೇಣ ಸುಮಹಾನ್ ಜಲಧಾರೋ ಮಹಾಗಿರಿಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಮಳೆಯಿಗಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಧಾರ ಎಂಬ ಮಹಾ ಬೆಟ್ಟ ಇದೆ.

ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಮುಪಾದತ್ತೇ ವಾಸವಃ ಪರಮಂ ಜಲಮ್। ತತೋ ವರ್ಷಂ ಪ್ರಭವತಿ ವರ್ಷಾಕಾಲೇ ಪ್ರಜಾಸ್ವಿಹ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯಾಪರೇ ರೈವತಕೋ ಯತ್ರ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ । ರೇವತೀ ದಿವಿ ನಕ್ಷತ್ರಂ ಪಿತಾಮಹಕೃತೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೯.

ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರೈವತಕ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ರೇವತಿ ಎಂಬ ನಕ್ಷತ್ರವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪಿತಾಮಹನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ತಸ್ಯಾಪರೇಣ ಸುಮಹಾನ್ ಶ್ಯಾಮೋ ನಾಮ ಮಹಾಗಿರಿಃ। ತಸ್ಮಾಚ್ಛಯಾಮತ್ವಮಾಪನ್ನಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪೂರ್ವಮಿಮಾಃ ಕಿಲ ।। ೪೯.

ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ ಶ್ಯಾಮ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಆ ಶ್ಯಾಮ ಪರ್ವತದಿಂದಲೇ ಈ ಹಳೆಯ ಜನರು ಮೊದಲು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯಾಪರೇಣ ರಜತೋ ಮಹಾನಸ್ತೋ ಗಿರಿಃ ಸ್ಮೃತಃ। ತಸ್ಯಾಪರೇಣಾಮ್ಬಿಕೇಯೋ ದುರ್ಗಃ ಶೈಲೋ ಹಿಮಾಚಿತಃ ।। ೪೯.೮೨ . ಆಮ್ಬಿಕೇಯಾತ್ಪರೋ ರಮ್ಯಃ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮನ್ವಿತಃ । ಸ ಚೈವ ಕೇಶರೀತ್ಯುಕ್ತೋ ಯತೋ ವಾಯುಃ ಪ್ರವಾಯತಿ ।। ೪೯.

ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ ರಜತ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಾರವಾಗಿ ಅಂಬಿಕೆಯ ಎಂಬ ಹಿಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವ ದುರ್ಗದಂತಿರುವ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅಂಬಿಕೆಯ ಪರ್ವತದ ಪಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಕೇಶರಿ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ನಾಮತಸ್ತಾನಿ ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ। ಉದಯಸ್ಯೋದಯಂ ವರ್ಷಂ ಜಲದಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್ ।। ೪೯.

ಈಗ ನಾನು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಉದಯ ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶವನ್ನು ಜಲದ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಂ ಜಲಧಾರಸ್ಯ ಸುಕುಮಾರಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್। ರೈವತಸ್ಯ ತು ಕೌಮಾರಂ ಶ್ಯಾಮಸ್ಯ ತು ಮಣೀಚಕಮ್ ।। ೪೯.

ಜಲಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸುಕುಮಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ರೈವತ ಪ್ರದೇಶದದು ಕೌಮಾರ, ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರದೇಶದದು ಮಣೀಚಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಸ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಶುಭಂ ವರ್ಷಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಕುಸುಮೋತ್ತರಮ್। ಆಮ್ಬಿಕೇಯಸ್ಯ ಮೋದಾಕಂ ಕೇಸರೇಷು ಮಹಾದ್ರುಮಮ್ ।। ೪೯.

ಅಸ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ಶುಭವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಕುಸುಮೋತ್ತರ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶದದು ಮೋದಕ, ಕೇಶರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ರುಮ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ.

ದ್ವೀಪಸ್ಯ ಪರಿಮಾಣಞ್ಚ ಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘತ್ವಮೇವ ಚ। ಶಾಕದ್ವೀಪೇನ ವಿಖ್ಯಾತಸ್ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ವನಸ್ಪತಿಃ । ಶಾಕೋ ನಾಮ ಮಹಾವೃಕ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ಪೂಜಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜತೇ ।। ೪೯.

ಆ ದ್ವೀಪದ ಅಗಲ, ಉದ್ದ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಕದ್ವೀಪ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಕ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಮರವಿದೆ. ಆ ಮರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏತೇನ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಸಹ ಚಾರಣೈಃ। ವಿಹರನ್ತಿ ರಮನ್ತೇ ಚ ದೃಶ್ಯಮಾನಾಶ್ಚ ತೈಃ ಸಹ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಕೂಡಾ ವಾಸಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ರ ಪುಣ್ಯಾ ಜನಪದಾಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣಸಮನ್ವಿತಾಃ। ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಸಪ್ತೈವ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ಸಮುದ್ರಗಾಃ । ವಿದ್ಧಿ ನಾಮ್ನಶ್ಚ ತಾಃ ಸರ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಸ್ತಾಃ ಸಪ್ತಧಾ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಂತಾದ ಜನಪದಗಳು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ನದಿಗಳು ಹರಿದು, ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳನ್ನು ಗಂಗೆಯ ಏಳು ರೂಪಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಥಮಾ ಸುಕುಮಾರೀತಿ ಗಙ್ಗಾ ಶಿವಜಲಾ ತಥಾ। ಅನು ತಪ್ತಾ ಚ ನಾಮ್ನೈವ ನದೀ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾ ।। ೪೯.

ಮೊದಲನೆಯದು ಸುಕುಮಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗಂಗೆ, ಅದನ್ನು ಶಿವಜಲವೂ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ತಪ್ತ ಎಂಬ ನದಿಯೂ ಇದೆ.

ಕುಮಾರೀ ನಾಮತಃ ಸಿದ್ಧಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸಾ ಪುನಃ ಸತೀ । ನನ್ದಾ ಚ ಪಾರ್ವತೀ ಚೈವ ತೃತೀಯ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾ ।। ೪೯.

ಎರಡನೆಯದು ಕುಮಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನದು, ಅದು ಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪುನಃ ಪವಿತ್ರವಾದದ್ದು; ಮೂರನೆಯದು ನಂದಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಶಿವೇತಿಕಾ ಚತುರ್ಥೀ ಸ್ಯಾತ್ ತ್ರಿದಿವಾ ಚ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಾ। ಇಕ್ಷುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ ಜ್ಞೇಯಾ ತಥೈವ ಚ ಪುನಃ ಕ್ರತುಃ ।। ೪೯.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಶಿವೇತಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ತ್ರಿದಿವ ಎಂದೂ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಐದನೆಯದು ಇಕ್ಷು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಕ್ರತು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಧೇನುಕಾ ಚ ಮೃತಾ ಚೈವ ಷಷ್ಠೀ ಸಂಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾ। ಏತಾಃ ಸಪ್ತ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಃ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ಶಿವೋದಕಾಃ। ಭಾವಯನ್ತಿ ಜನಂ ಸರ್ವಂ ಶಾಕದ್ವೀಪನಿವಾಸಿನಮ್ ।। ೪೯.

ಆರುನೆಯದು ಧೇನುಕ ಮತ್ತು ಮೃತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಏಳು ಮಹಾ ಗಂಗೆಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಶಿವನ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ.