ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಶಿಖರಂ ನಾಮ ನಾರದಸ್ಯ ಸುಖೋದಯಮ್। ಆನನ್ದಂ ದುನ್ದುಭೇರ್ವರ್ಷ ಸೋಮಕಸ್ಯ ಶಿವಂಸ್ಮೃತಮ್। ಕ್ಷೇಮಕಂ ಋಷಭಸ್ಯಾಪಿ ವೈಭ್ರಾಜಸ್ಯ ಧ್ರುವಂ ತಥಾ ।। ೪೯.

ಚಂದ್ರಪರ್ವತದ ಶಿಖರವನ್ನು ನಾರದನಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವದು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದುಂದುಭಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಆನಂದ ಎಂದು, ಸೋಮಕದ ಭಾಗವನ್ನು ಶಿವ ಎಂದು, ಋಷಭದ ಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಷೇಮಕ ಎಂದು, ವೈಭ್ರಾಜದ ಭಾಗವನ್ನು ಧ್ರುವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏತೇಷು ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಸಹಚಾರಣೈಃ ವಿಹರನ್ತಿ ರಮನ್ತೇ ಚ ದೃಶ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ತೈಃ ಸಹ ।। ೪೯.

ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಚಾರಣರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇಷಾಂ ನದ್ಯಶ್ಚ ಸಪ್ತೈವ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ಸಮುದ್ರಗಾಃ। ನಾಮತಸ್ತಾಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಪ್ತಗಙ್ಗಾ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೯.

ಪ್ರತಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವು ಏಳು ಗಂಗೆಗಳೆಂದು, ಮಹಾನದಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಅಭಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಾ ನದ್ಯಸ್ತಾಭ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಬಹೂದಕಾಶ್ಚೌಘವತ್ಯೋ ಯತೋ ವರ್ಷತಿ ವಾಸವಃ ।। ೪೯.

ಆ ನದಿಗಳನ್ನು ಜನರು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಉಪನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಅವು ತುಂಬಾ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಯಾಕಂದರೆ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಾಃ ಪಿಬನ್ತಿ ಸದಾ ಹೃಷ್ಟಾ ನದೀರ್ಜನಪದಾಸ್ತು ತೇ। ಶುಭಾಃ ಶಾನ್ತವಹಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಮೋದಾ ಯೇ ಚ ತೇ ಶಿವಾಃ ।। ೪೯.

ಆ ಭಾಗದ ಜನರು ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಶುಭರೂಪಿಗಳು, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವರು ಮತ್ತು ಸದಾ ಹರ್ಷಭರಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಆನನ್ದಾಶ್ಚ ಧ್ರುವಾಶ್ಚೈವ ಕ್ಷೇಮಕಾಶ್ಚ ಶಿವೈ ಸಹ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತೇಷ್ವಥ ಸರ್ವಶಃ ।। ೪೯.

ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದ, ಧ್ರುವ, ಕ್ಷೇಮಕ ಮತ್ತು ಶಿವ ಎಂಬವರು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಜನರೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವೇಷ್ವರೋಗಾಃ ಸುಬಲಾ- ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಾಮಯವರ್ಜಿತಾಃ। ಅಧಃಸರ್ಪಿಣೀ ನ ತೇಷ್ವಸ್ತಿ ತಥೈವೋತ್ಸರ್ಪಿಣೀ ನ ಚ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ರೋಗರಹಿತರು, ಬಲಿಷ್ಠರು, ಯಾವುದೇ ಕಾಯಿಲೆ ಇಲ್ಲದವರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲ.

ನ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ಯುಗಾವಸ್ಥಾ ಚತುರ್ಯುಗಕೃತಾ ವ್ಕಚಿತ್। ತ್ರೇತಾಯುಗಸಮಃ ಕಾಲಃ ಸರ್ವದಾ ತತ್ರ ವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಯುಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಾಲಚಕ್ರ ಇಲ್ಲ. ಯಾವಾಗಲೂ ತ್ರೇತಾಯುಗದಂತೆ ಕಾಲವು ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಾದಿಷು ಜ್ಞೇಯಃ ಪಞ್ಚಸ್ವೇತೇಷು ಸರ್ವಶಃ। ದೇಶಸ್ಯಾನುವಿಧಾನೇನ ಕಾಲಸ್ಯಾನುವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಐದು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾಲದ ವಿಭಾಗವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪಞ್ಚವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷು ಜೀವನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ। ಸುರೂಪಾಶ್ಚ ಸುವೇಷಾಶ್ಚ ಅರೋಗಾ ಬಲಿನಸ್ತಥಾ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸುಂದರರು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಡುಗೊಟ್ಟವರು, ಆರೋಗ್ಯವಂತರೂ ಬಲಿಷ್ಠರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸುಖಮಾಯುರ್ಬಲಂ ರೂಪಮಾರೋಗ್ಯಂ ಧರ್ಮ ಏವ ಚ। ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಾದಿಷು ಜ್ಞೇಯಂ ಶಾಕದ್ವೀಪಾನ್ತಕೇಷು ಚ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಬಲ, ರೂಪ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಇವೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಃ ಪೃಥುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವತೋ ಧನಧಾನ್ಯವಾನ್। ದಿವ್ಯೌಷಧಿ ಫಲೋಪೇತಃ ಸರ್ವೌಷಧಿವನಸ್ಪತಿಃ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪವು ವಿಶಾಲವೂ, ಶ್ರೀಮಂತವೂ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಧನ-ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅದು ದೈವಿಕ ಔಷಧಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಆವೃತಃ ಪಶುಭಿಃ ಸರ್ವೈರ್ಗ್ರಾಮಾರಣ್ಯೈಃ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಜಮ್ಬೂವೃಕ್ಷೇಣ ಸಂಖ್ಯಾತಸ್ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ। ಪ್ಲಕ್ಷೋ ನಾಮ್ನಾ ಮಹಾವೃಕ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೪೯.

ಅದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸಾವಿರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಪ್ಲಕ್ಷ ಎಂಬ ಮಹಾವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಸ ತತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ಸ್ಥಾಣುರ್ಮಧ್ಯೇ ಜನಪದಸ್ಯ ಹಿ। ಸ ಚಾಪೀಕ್ಷುರಸೋದ್ದೇಶಃ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಸಮಾವೃತಃ। ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಸ್ಯ ಚೈವೇಹ ವೈಪುಲ್ಯಾದ್ವಿಸ್ತರೇಣ ತು ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಣು ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಾಗವು ಇಕ್ಕರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪವು ವಿಶಾಲವಾದುದರಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶೋವಃ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಃ। ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಸಮಾಸೇನ ಶಾಲ್ಮಲನ್ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೪೯.

ಹೀಗೆ ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಶಾಲ್ಮಲಿಯ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ತತಸ್ತೃತೀಯಂ ದ್ವೀಪಾನಾಂ ಶಾಲ್ಮಲಂ ದ್ವೀಪಮುತ್ತಮಮ್। ಶಾಲ್ಮಲೇನ ಸಮುದ್ರಸ್ತು ದ್ವೀಪೇನೇಕ್ಷುರಸೋದಕಃ। ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್‌ದ್ವಿಗುಣೇನ ಸಮಾವೃತಃ ।। ೪೯.

ಅನಂತರ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದು ಶಾಲ್ಮಲಿ ದ್ವೀಪ. ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಸಮುದ್ರ ಇಕ್ಕರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಪರ್ವತಾಃ ಸಪ್ತ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ರತ್ನಯೋನಯಃ। ರತ್ನಾಕರಾಸ್ತಥಾ ನದ್ಯಸ್ತೇಷು ವರ್ಷೇಷು ಸಪ್ತಸು ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದು, ಅವು ರತ್ನಗಳ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಆ ಏಳು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಥಮಃ ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶಃ ಕುಮುದೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ಸರ್ವಧಾತುಮಯೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗೈಃ ಶಿಲಾಜಾಲಸಮುದ್ಗತೈಃ ।। ೪೯.

ಮೊದಲ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕುಮುದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶೃಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಉನ್ನತೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ಹರಿತಾಲಮಯೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗೈರ್ದಿವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಅದಿನಂತರದ ಎರಡನೆಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಉನ್ನತ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಹಸಿರುಗಂಧಕದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿ ನಿಂತಿದೆ.

ತೃತೀಯಃ ಪರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ಬಲಾಹಕ ಇತಿ ಶ್ರುತಃ। ಜಾತ್ಯಞ್ಜನಮಯೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗೈರ್ದಿವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೪೯.

ಮೂರನೆಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬಲಾಹಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಂಜನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಚತುರ್ಥಃ ಪರ್ವತೋ ದ್ರೋಣೋ ಯತ್ರೌಷಧ್ಯೋ ಮಹಾಬಲಾಃ। ವಿಶಲ್ಯಕರಣೀ ಚೈವ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನೀ ತಥಾ ।। ೪೯.

ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪರ್ವತವು ದ್ರೋಣ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ಔಷಧಿಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಷಲ್ಯಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಮೃತಸಂಜೀವಿನಿ ಎಂಬ ಔಷಧಿಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಙ್ಕಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಸ್ತತ್ರ ಪರ್ವತಃ ಸುಮಹೋದಯಃ। ದಿವ್ಯಪುಷ್ಪಫಲೋ ಪೇತೋ ವೃಕ್ಷವೀರುತ್ಸಮಾವೃತಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಪರ್ವತವು ಕಂಕ. ಅದು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ದಿವ್ಯ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.

ಷಷ್ಠಸ್ತು ಪರ್ವತಸ್ತತ್ರ ಮಹಿಷೋ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಃ। ಯಸ್ಮಿನ್ ಸೋಽಗ್ನಿರ್ನಿವಸತಿ ಮಹಿಷೋ ನಾಮ ವಾರಿಜಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಪರ್ವತವು ಮಹಿಷ ಎಂಬುದು. ಅದು ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಮಹಿಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು.

ಸಪ್ತಮಃ ಪರ್ವತಸ್ತತ್ರ ಕಕುಝಾನ್ನಾಮ ಭಾಷ್ಯತೇ। ತತ್ರ ರತ್ನಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ಸ್ವಯಂ ವರ್ಷತಿ ವಾಸವಃ। ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಪಾದಾಯ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇ ವಿಧಿಸ್ತ್ವಯಮ್ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಕುಧ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಸ್ವತಃ ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವಿಧಾನದಂತೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತಾಃ ಸಪ್ತ ಶಾಲ್ಮಲೇ ಮಣಿಭೂಷಿತಾಃ । ತೇಷಾಂ ವರ್ಷಾಣಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಪ್ತೈವ ತು ಶುಭಾನಿ ವೈ। ಕುಮುದಾತ್ ಪ್ರಥಮಂ ಶ್ವೇತಮುನ್ನತಸ್ಯ ತು ಲೋಹಿತಮ್ ।। ೪೯.

ಈ ಶಾಲ್ಮಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ಈಗ ನಾನು ಅವುಗಳ ಏಳು ಶುಭಕರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಕುಮುದದಿಂದ ಶುಭ್ರ, ಉನ್ನತದಿಂದ ಕೆಂಪು.

ಬಲಾಹಕಸ್ಯ ಜೀಮೂತಂ ದ್ರೋಣಸ್ಯ ಹರಿತಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಕಙ್ಕಸ್ಯ ವೈದ್ಯುತಂ ನಾಮ ಮಹಿಷಸ್ಯ ತು ಮಾನಸಮ್ ।। ೪೯.

ಬಲಾಹಕದಿಂದ ಜಿಮೂತ, ದ್ರೋಣದಿಂದ ಹಸಿರು, ಕಂಕದಿಂದ ವೈದ್ಯುತ, ಮಹಿಷದಿಂದ ಮಾನಸ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

ಕಕುದಃ ಸುಪ್ರಭಂ ನಾಮ ಸಪ್ತೈತಾನಿ ತು ಸಪ್ತಧಾ। ವರ್ಷಾಣಿ ಪರ್ವತಾಂಶ್ಚೈವ ನದೀಸ್ತೇಷು ನಿಬೋಧತ ।। ೪೯.

ಕಕುಧವನ್ನು ಸುಪ್ರಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ, ಈ ಏಳು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ಈಗ ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಪಾನಿತೋಯಾ ವಿತೃಷ್ಣಾ ಚ ಚನ್ದ್ರಾ ಶುಕ್ರಾ ವಿಮೋಚನೀ। ನಿವೃತ್ತಿಃ ಸಪ್ತಮೀ ತಾಸಾಂ ಪ್ರತಿವರ್ಷಂ ತು ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೯.

ಪಾನಿತೋಯಾ, ವಿತೃಷ್ಣಾ, ಚಂದ್ರಾ, ಶುಕ್ರಾ, ವಿಮೋಚನಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಏಳು ನದಿಗಳು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನದಿ ತನ್ನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ತಾಸಾಂ ಸಮೀಪಗಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಅಶಕ್ಯಾಃ ಪರಿಸಂಖ್ಯಾತುಂ ಶ್ರದ್ಧೇಯಾಸ್ತು ಬುಭೂಷತಾ ।। ೪೯.

ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೆ ಅವು ನಂಬಬಹುದಾದವು.