ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ತ್ರಿಂಶದಾಯಾಮಯೋಜನಾ। ನಿತ್ಯಪ್ರಮುದಿತಾ ಸ್ಫೀತಾ ಲಙ್ಕಾ ನಾಮ ಮಹಾಪುರೀ ।। ೪೮.

ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಯೋಜನ ಉದ್ದವಿರುವ, ಸದಾ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮಹಾನಗರಿ ಲಂಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಸಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಆವಾಸೋ ಬಲದೃಪ್ತಾನಾಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾದ್ದೇವವಿದ್ವಿಷಾಮ್। ಮಾನುಷಾಣಾಮಸಮ್ಬಾಧಾ ಹ್ಯಗಮ್ಯಾ ಸಾ ಮಹಾಪುರೀ ।। ೪೮.

ಅದು ಕಾಮರೂಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ವಾಸಸ್ಥಳ, ಬಲದಿಂದ ಗರ್ವಿಸಿದವರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಿರುವವರ ನಿವಾಸ. ಆ ಮಹಾನಗರಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದದು.

ತಸ್ಯ ದ್ವೀಪಸ್ಯ ವೈ ಪೂರ್ವೇ ತೀರೇ ನದನದೀಪತೇಃ। ಗೋಕರ್ಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಶಙ್ಕರಸ್ಯಾಲಯಂ ಮಹತ್ ।। ೪೮.

ಆ ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವತೀರದಲ್ಲಿ, ನದೀಪತಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಗೋಕರ್ನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಂಕರನ ಮಹಾದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ತಥೈಕರಾಜ್ಯಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಶಙ್ಖದ್ವೀಪಸಮಾಸ್ಥಿತಮ್। ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ನಾನಾಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಾಲಯಮ್ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಖದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಿದೆ, ಅದು ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲವಿದೆ, ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ತತ್ರ ಶಙ್ಖಗಿರಿರ್ನಾಮ ಧೌತಶಙ್ಖದಲಪ್ರಭಃ। ನಾನಾರತ್ನಾಕರಃ ಪುಣ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ಶಂಖಗಿರಿ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ, ಅದು ತೊಳೆದ ಶಂಖದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ, ಪುಣ್ಯವಂತರು ಪೂಜಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವದು.

ಶಙ್ಖ ನಾಗಾ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ನದೀ। ಯತ್ರ ಶಙ್ಖಮುಖೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಃ ಕೃತಾಲಯಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಶಂಖ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶಂಖಮುಖ ಎಂಬ ನಾಗರಾಜನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ತಥೈವ ಕುಮುದದ್ವೀಪಂ ನಾನಾಪುಣ್ಯೋಪಶೋಭಿತಮ್। ನಾನಾಗ್ರಾಮಸಮಾ ಕೀರ್ಣಂ ನಾನಾರತ್ನಾಕರಂ ಶಿವಮ್ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಕುಮುದದ್ವೀಪವು ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾನಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ, ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ.

ಕುಮುದಾಖ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ದುಷ್ಟಚಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣೀ। ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ಭಗಿನೀ ಪ್ರಭಾಭಿಸ್ತಾಭಿರಿಜ್ಯತೇ ।। ೪೮.

ಕುಮುದಾ ಎಂಬ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಳಾದಳು, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವಳು, ಮಹಾದೇವನ ಸಹೋದರಿ. ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ವರಾಹದ್ವೀಪೇ ಚ ನಾನಾಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಾಕುಲೇ। ನಾನಾಜಾಲಿಸಮಾಕೀರ್ಣೇ ನಾನಾಧಿಷ್ಠಾನಪತ್ತನೇ ।। ೪೮.

ಅದೇ ರೀತಿ, ವರಾಹದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.

ಧನಧಾನ್ಯಯುತೇ ಸ್ಫೀತೇ ಧರ್ಮ್ಮಿಷ್ಠಜನಸಙ್ಕುಲೇ। ನದೀಶೈಲವನೈಶ್ಚಿತ್ರೈರ್ಬಹುಪುಷ್ಪಫಲೋಪಗೈಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಇದೆ, ಧರ್ಮಪರರು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರಾಹಪರ್ವ್ವತೋ ನಾಮ ತತ್ರ ರಮ್ಯಃ ಶಿಲೋಚ್ಚಯಃ। ಅನೇಕಕನ್ದರದರೀಗುಹಾನಿರ್ಝರಶೋಭಿತಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹಪರ್ವತ ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಅದು ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳು, ಕಂದರಗಳು, ಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸುರಸಪಾನೀಯಾ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥತರಙ್ಗಿಣೀ। ವಾರಾಹೀ ನಾಮ ವರದಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾಸ್ಯ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ, ತರಂಗಗಳಿರುವ, ಅಮೃತದಂತೆ ನೀರಿರುವ ವರಾಹಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ವಾರಾಹರೂಪಿಣೇ ತತ್ರ ವಿಷ್ಣವೇ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣವೇ। ಅನನ್ಯದೇವತಾಸ್ತಸ್ಮೈ ನಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿಪ್ರಜಾಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹರೂಪದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದೇವರಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬೇರೆ ದೇವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಷಡೇತೇ ಕಥಿತಾ ಅನುದ್ವೀಪಾಃ ಸಮನ್ತತಃ। ಭಾರತದ್ವೀಪದೇಶೋ ವೈ ದಕ್ಷಿಣೇ ಬಹುವಿಸ್ತರಃ ।।೪೮.

ಹೀಗೆ ಈ ಆರು ಉಪದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಭಾರತದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ಏವಮೇಕಮಿದಂ ವರ್ಷಂ ಬಹುದ್ವೀಪಮಿಹೋಚ್ಯತೇ। ಸಮುದ್ರಜಲಸಮ್ಬಿನ್ನಂ ಖಣ್ಡಂ ಖಣ್ಡೀಕೃತಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೮.

ಈ ರೀತಿ, ಈ ಒಂದು ಭೂಭಾಗ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದ ನೀರುಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಏವಞ್ಚತುರ್ಮಹಾದ್ವೀಪಃ ಸಾನ್ತರದ್ವೀಪಮಣ್ಡಿತಃ। ಸಾನುದ್ವೀಪಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ ।। ೪೮.

ಹೀಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಮಹಾದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿ, ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮಾಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶೋ ಧ್ಯಾಯಃ

ಇದರಿಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ 'ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ' ಎಂಬ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾವದಿವ ಸಙ್ಗ್ರಹಾತ್। ಶ್ರೃಣುತೇಮಂ ಯತಾತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೪೯.

ಈಗ ನಾನು ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿರಿ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್ದ್ವಿಗುಣಸ್ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ। ವಿಸ್ತಾರಾತ್ರ್ರಿಗುಣಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪರಿಣಾಹಃ ಸಮನ್ತತಃ। ತೇನಾವೃತಃ ಸಮುದ್ರೋಽಯಂ ದ್ವೀಪೇನ ಲವಣೋದಕಃ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಅದರ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.

ತತ್ರ ಪುಣ್ಯಾ ಜನಪದಾಶ್ಚಿರಾಚ್ಚ ಮ್ರಿಯತೇ ಪ್ರಜಾ। ಕುತ ಏವ ಹಿ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ಜರಾವ್ಯಾಧಿಭಯಂ ಕುತಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಪುಣ್ಯವಂತರು, ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಅಥವಾ ರೋಗದ ಭಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ತತ್ರಾಪಿ ಪರ್ವತಾಃ ಶುಭ್ರಾಃ ಸಪ್ತೈವ ಮಣಿಭೂಷಣಾಃ। ರತ್ನಾಕರಾಸ್ತಥಾ ನದ್ಯಸ್ತಾಸಾನ್ನಾಮಾನಿ ವಚ್ಮಿ ಭೋಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಹೊಳೆಯುವ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ; ಅಲ್ಲದೆ ರತ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಾದಿಷು ತೇಷು ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಸು ಸಪ್ತಸು। ಋಜ್ವಾಯತಾಃ ಪ್ರತಿದಿಶಂ ನಿವಿಷ್ಟಾಃ ಪರ್ವತಾಃ ಸದಾ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆರು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸದಾ ನೇರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೇ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಪ್ತ ದ್ವೀಪಾನ್ಮಹಾಚಲಾನ್। ಗೋಮೇದ ಕೋಽತ್ರ ಪ್ರಥಮಃ ಪರ್ವತೋ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಃ। ಖ್ಯಾಯತೇ ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ವೈ ವರ್ಷಂ ಗೋಮೇದಕನ್ತು ತತ್ ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುವ ಏಳು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲು ಗೋಮೇದ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಅದು ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಗೋಮೇದಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರ್ವತಶ್ಚನ್ದ್ರಃ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮನ್ವಿತಃ। ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಮಮೃತಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಓಷಧ್ಯಸ್ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೪೯.

ಎರಡನೇ ಬೆಟ್ಟ ಚಂದ್ರ ಎಂಬುದು, ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನೀದೇವರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ತೃತೀಯೋ ನಾರದೋ ನಾಮ ದುರ್ಗಶೈಲೋ ಮಹೋಚ್ಛ್ರಯಃ। ತತ್ರಾಚಲೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೌ ಪೂರ್ವಂ ನಾರದಪರ್ವತೌ ।। ೪೯.

ಮೂರನೇದು ನಾರದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ದುರ್ಗಮವಾದ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟ. ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಶಿಖರಗಳು ಉದಯವಾಗಿದ್ದವು.

ಚತುರ್ಥಸ್ತತ್ರ ವೈ ಶೈಲೋ ದುನ್ದುಭಿರ್ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಶಬ್ದಮೃತ್ಯುಃ ಪುರಾ ತಸ್ಮಿನ್ ದುನ್ದುಭಿಸ್ತಾಡಿತಃ ಸುರೈಃ । ರಜ್ಜುದಾರೋ ರಜ್ಜುಮಯಃ ಶಾಲ್ಮಲಸ್ವಾಸುರಾನ್ತಕೃತ್ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಪರ್ವತವನ್ನು ದುಂದುಭಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದು ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಂದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಜ್ಜುದಾರ ಎಂಬುದು ರಶ್ಮಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದದು, ಹಾಗೂ ಶಾಲ್ಮಲಸ್ವಾ ಎಂಬುದು ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವದು ಕೂಡ ಇದೆ.

ಪಞ್ಚಮಃ ಸೋಮಕೋ ನಾಮ ದೇವೈ ರ್ಯತ್ರಾಮೃತಂ ಪುರಾ। ಸಮ್ಭೃತಞ್ಚ ಹೃತಂ ಚೈವ ಮಾತುರರ್ಥೇ ಗರುತ್ಮತಾ ।। ೪೯.

ಐದನೇದು ಸೋಮಕ ಎಂಬ ಪರ್ವತ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಗರುಡನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಕೊಡಲು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.

ಷಷ್ಠಸ್ತು ಸುಮನಾ ನಾಮ ಸ ಏವರ್ಷಭ ಉಚ್ಯತೇ। ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷೋ ವರಾಹೇಣ ತಸ್ಮಿನ್ ಶೈಲೇ ನಿಷೂದಿತಃ ।। ೪೯.

ಆರುನೇದು ಸುಮನಾ ಎಂಬ ಪರ್ವತ, ಇದನ್ನು ಋಷಭ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ವರಾಹ ರೂಪದ ದೇವರು ಸಂಹರಿಸಿದರು.

ವೈಭ್ರಾಜಃ ಸಪ್ತಮಸ್ತತ್ರ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುಃ ಸ್ಫಾಟಿಕೋ ಮಹಾನ್। ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಭ್ರಾಜತೇಽರ್ಚಿರ್ಭಿರ್ವೈಭ್ರಾಜಸ್ತೇನ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೪೯.

ಅಲ್ಲಿ ಏಳನೇದು ವೈಭ್ರಾಜ ಎಂಬ ಪರ್ವತ, ಅದು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವೈಭ್ರಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.