ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸ ಮಧ್ಯೇ ನಾಗದೇಶಸ್ಯ ನೈಕದೇಶೋ ಮಹಾಗಿರಿಃ। ಕೋಟಿಭ್ಯಾಂ ನಾಗನಿಲಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ನದನದೀ ಪತಿಮ್ ।। ೪೮.

ನಾಗದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಹಾಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದರ ಶಿಖರಗಳು ನಾಗರ ಹವಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನದೀಪತಿಗೆ ತಲುಪಿವೆ.

ಯಮದ್ವೀಪಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಾನಾರತ್ನಾಕರಾಚಿತಮ್ । ತತ್ರಾಪಿ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ನಾಮ ಪರ್ವತೋ ಧಾತುಮಣ್ಡಿತಃ। ಸಮುದ್ರಗಾನಾಂ ಪ್ರಭವಃ ಪ್ರಭವಃ ಕಾಞ್ಚನಸ್ಯ ತು ।। ೪೮.

ಅದನ್ನು ಯಮದ್ವೀಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ನಾನಾ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಪರ್ವತವಿದೆ, ಅದು ಧಾತುಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ, ನದಿಗಳ ಮೂಲವೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ, ಹಗುರಾದ ಚಿನ್ನದ ಮೂಲವೂ ಅದೇ.

ತಥೈವ ಮಲಯದ್ವೀಪಮೇವಮೇವ ಸುಸಂವೃತಮ್। ಮಣಿರತ್ನಾಕರಂ ಸ್ಫೀತಮಾಕರಂ ಕನಕಸ್ಯ ಚ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಯದ್ವೀಪವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಚಿನ್ನಕ್ಕೂ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಆಕರವಾಗಿದೆ.

ಆಕರಂ ಚನ್ದನಾನಾಞ್ಚ ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ತಥಾಕರಮ್। ನಾನಾಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಾಕೀರ್ಣಂ ನದೀಪರ್ವತಮಣ್ಡಿತಮ್ ।। ೪೮.

ಅದು ಚಂದನದ ಮೂಲವೂ ಆಗಿದೆ, ಸಮುದ್ರಗಳ ಮೂಲವೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಆಭರಣಗೊಂಡಿದೆ.

ತತ್ರ ಶ್ರೀಮಾಂಸ್ತು ಮಲಯಃ ಪರ್ವತೋ ರಜತಾಕರಃ। ಮಹಾಮಲಯ ಇತ್ಯೇವಂ ವಿಖ್ಯಾತೋ ವರಪರ್ವತಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಲಯಪರ್ವತವಿದೆ, ಅದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಮಹಾಮಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರ್ವತವಿದು.

ದ್ವಿತೀಯಂ ಮನ್ದರಂ ನಾಮ ಪ್ರಥಿತಞ್ಚ ಸದಾ ಕ್ಷಿತೌ। ಆಗಸ್ತ್ಯಭವನಂ ತತ್ರ ದೇವಾಸುರನಮಸ್ಕೃತಮ್ ।। ೪೮.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತವೆಂದರೆ ಮಂದರ. ಅದು ಸದಾ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಆಶ್ರಮವಿದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳವದು.

ತಥಾ ಕಾಞ್ಚನಪಾದಸ್ಯ ಮಲಯಸ್ಯಾಪರಸ್ಯ ಹಿ। ನಿಕುಞ್ಜೈಸ್ತೃಣಸೋಮಾಙ್ಗೈರಾಶ್ರಮಂ ಪುಣ್ಯಸೇವಿತಮ್ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮಲಯಪರ್ವತದ ಚಿನ್ನದ ಪಾದದಲ್ಲಿ, ತೃಣ ಮತ್ತು ಸೋಮವಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಸಿರು ಕಾನನಗಳ ನಡುವೆ, ಪುಣ್ಯವಂತರು ಪೂಜಿಸುವ ಆಶ್ರಮವಿದೆ.

ನಾನಾಪುಷ್ಪಫಲೋಪೇತಂ ಸ್ವರ್ಗಾದಪಿ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ। ತತ್ರಾವತರತೇ ಸ್ವರ್ಗಃ ಸದಾ ಪರ್ವಸು ಪರ್ವಸು ।। ೪೮.

ಅದು ನಾನಾ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೇ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ತ್ರಿಕೂಟನಿಲಯೇ ನಾನಾಧಾತುವಿಭೂಷಿತೇ । ಅನೇಕಯೋಜನೋತ್ಸೇಧೇ ಚಿತ್ರಸಾನುದರೀಗೃಹೇ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಕೂಟಪರ್ವತದಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಅನೇಕ ಯೋಜನ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳಿರುವ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಪರ್ವತದಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಯ ಮನೆಗಳಿವೆ.

ತಸ್ಯ ಕೂಟತಟೇ ರಮ್ಯೇ ಹೇಮಪ್ರಾಕಾರತೋರಣಾ। ನಿರ್ಯೂಹವಲಭೀಚಿತ್ರಾ ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದಮಾಲಿನೀ ।। ೪೮.

ಅದರ ಸುಂದರ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಸುಂದರ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಾದಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.

ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ತ್ರಿಂಶದಾಯಾಮಯೋಜನಾ। ನಿತ್ಯಪ್ರಮುದಿತಾ ಸ್ಫೀತಾ ಲಙ್ಕಾ ನಾಮ ಮಹಾಪುರೀ ।। ೪೮.

ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಯೋಜನ ಉದ್ದವಿರುವ, ಸದಾ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಮಹಾನಗರಿ ಲಂಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಸಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ಆವಾಸೋ ಬಲದೃಪ್ತಾನಾಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾದ್ದೇವವಿದ್ವಿಷಾಮ್। ಮಾನುಷಾಣಾಮಸಮ್ಬಾಧಾ ಹ್ಯಗಮ್ಯಾ ಸಾ ಮಹಾಪುರೀ ।। ೪೮.

ಅದು ಕಾಮರೂಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ವಾಸಸ್ಥಳ, ಬಲದಿಂದ ಗರ್ವಿಸಿದವರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಿರುವವರ ನಿವಾಸ. ಆ ಮಹಾನಗರಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದದು.

ತಸ್ಯ ದ್ವೀಪಸ್ಯ ವೈ ಪೂರ್ವೇ ತೀರೇ ನದನದೀಪತೇಃ। ಗೋಕರ್ಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಶಙ್ಕರಸ್ಯಾಲಯಂ ಮಹತ್ ।। ೪೮.

ಆ ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವತೀರದಲ್ಲಿ, ನದೀಪತಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಗೋಕರ್ನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಂಕರನ ಮಹಾದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ತಥೈಕರಾಜ್ಯಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಶಙ್ಖದ್ವೀಪಸಮಾಸ್ಥಿತಮ್। ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ನಾನಾಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಾಲಯಮ್ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಖದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಿದೆ, ಅದು ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲವಿದೆ, ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ತತ್ರ ಶಙ್ಖಗಿರಿರ್ನಾಮ ಧೌತಶಙ್ಖದಲಪ್ರಭಃ। ನಾನಾರತ್ನಾಕರಃ ಪುಣ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರ್ನಿಷೇವಿತಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ಶಂಖಗಿರಿ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ, ಅದು ತೊಳೆದ ಶಂಖದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ, ಪುಣ್ಯವಂತರು ಪೂಜಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವದು.

ಶಙ್ಖ ನಾಗಾ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ನದೀ। ಯತ್ರ ಶಙ್ಖಮುಖೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಃ ಕೃತಾಲಯಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಶಂಖ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶಂಖಮುಖ ಎಂಬ ನಾಗರಾಜನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ತಥೈವ ಕುಮುದದ್ವೀಪಂ ನಾನಾಪುಣ್ಯೋಪಶೋಭಿತಮ್। ನಾನಾಗ್ರಾಮಸಮಾ ಕೀರ್ಣಂ ನಾನಾರತ್ನಾಕರಂ ಶಿವಮ್ ।। ೪೮.

ಹಾಗೆಯೇ ಕುಮುದದ್ವೀಪವು ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾನಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ, ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ.

ಕುಮುದಾಖ್ಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ದುಷ್ಟಚಿತ್ತನಿಬರ್ಹಣೀ। ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ಭಗಿನೀ ಪ್ರಭಾಭಿಸ್ತಾಭಿರಿಜ್ಯತೇ ।। ೪೮.

ಕುಮುದಾ ಎಂಬ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಳಾದಳು, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವಳು, ಮಹಾದೇವನ ಸಹೋದರಿ. ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ವರಾಹದ್ವೀಪೇ ಚ ನಾನಾಮ್ಲೇಚ್ಛಗಣಾಕುಲೇ। ನಾನಾಜಾಲಿಸಮಾಕೀರ್ಣೇ ನಾನಾಧಿಷ್ಠಾನಪತ್ತನೇ ।। ೪೮.

ಅದೇ ರೀತಿ, ವರಾಹದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.

ಧನಧಾನ್ಯಯುತೇ ಸ್ಫೀತೇ ಧರ್ಮ್ಮಿಷ್ಠಜನಸಙ್ಕುಲೇ। ನದೀಶೈಲವನೈಶ್ಚಿತ್ರೈರ್ಬಹುಪುಷ್ಪಫಲೋಪಗೈಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಇದೆ, ಧರ್ಮಪರರು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರಾಹಪರ್ವ್ವತೋ ನಾಮ ತತ್ರ ರಮ್ಯಃ ಶಿಲೋಚ್ಚಯಃ। ಅನೇಕಕನ್ದರದರೀಗುಹಾನಿರ್ಝರಶೋಭಿತಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹಪರ್ವತ ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಅದು ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳು, ಕಂದರಗಳು, ಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸುರಸಪಾನೀಯಾ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥತರಙ್ಗಿಣೀ। ವಾರಾಹೀ ನಾಮ ವರದಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾಸ್ಯ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ, ತರಂಗಗಳಿರುವ, ಅಮೃತದಂತೆ ನೀರಿರುವ ವರಾಹಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ವಾರಾಹರೂಪಿಣೇ ತತ್ರ ವಿಷ್ಣವೇ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣವೇ। ಅನನ್ಯದೇವತಾಸ್ತಸ್ಮೈ ನಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿಪ್ರಜಾಃ ।। ೪೮.

ಅಲ್ಲಿ ವರಾಹರೂಪದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದೇವರಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬೇರೆ ದೇವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಷಡೇತೇ ಕಥಿತಾ ಅನುದ್ವೀಪಾಃ ಸಮನ್ತತಃ। ಭಾರತದ್ವೀಪದೇಶೋ ವೈ ದಕ್ಷಿಣೇ ಬಹುವಿಸ್ತರಃ ।।೪೮.

ಹೀಗೆ ಈ ಆರು ಉಪದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಭಾರತದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ಏವಮೇಕಮಿದಂ ವರ್ಷಂ ಬಹುದ್ವೀಪಮಿಹೋಚ್ಯತೇ। ಸಮುದ್ರಜಲಸಮ್ಬಿನ್ನಂ ಖಣ್ಡಂ ಖಣ್ಡೀಕೃತಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೮.

ಈ ರೀತಿ, ಈ ಒಂದು ಭೂಭಾಗ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದ ನೀರುಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಏವಞ್ಚತುರ್ಮಹಾದ್ವೀಪಃ ಸಾನ್ತರದ್ವೀಪಮಣ್ಡಿತಃ। ಸಾನುದ್ವೀಪಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ ।। ೪೮.

ಹೀಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಮಹಾದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿ, ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತಿ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮಾಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶೋ ಧ್ಯಾಯಃ

ಇದರಿಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ 'ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ' ಎಂಬ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾವದಿವ ಸಙ್ಗ್ರಹಾತ್। ಶ್ರೃಣುತೇಮಂ ಯತಾತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।। ೪೯.

ಈಗ ನಾನು ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿರಿ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್ದ್ವಿಗುಣಸ್ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ। ವಿಸ್ತಾರಾತ್ರ್ರಿಗುಣಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪರಿಣಾಹಃ ಸಮನ್ತತಃ। ತೇನಾವೃತಃ ಸಮುದ್ರೋಽಯಂ ದ್ವೀಪೇನ ಲವಣೋದಕಃ।। ೪೯.

ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಅದರ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.