ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪುಣ್ಯಾ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ಚೈವ ನಿಮ್ನಗಾಚ್ಛೋದಿಕಾ ತಥಾ। ಮಹೀಮಣ್ಡಲಮಧ್ಯೇನ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ತೇ ಮಹೋದಧಿಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ನೀಚವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಕೈಲಾಸಾದ್ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ಶಿವಸತ್ತ್ವೌಷಧಿಂ ಗುರುಮ್ । ಮನಃಶಿಲಾಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ಪಿಶಙ್ಗಂ ಪರ್ವತಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿವಸತ್ವೌಷಧಿಯೆಂಬ ಮಹಾ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ಮನಃಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದಿವ್ಯವಾದ ಪಿಶಂಗ ಪರ್ವತ ಇದೆ.

ಲೋಹಿತೋ ಹೇಮಶ್ರೃಙ್ಗಸ್ತು ಗಿರಿಃ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಭೋ ಮಹಾನ್। ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಂ ಲೋಹಿತಂ ನಾಮ ತತ್ಸರಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ಶಿಖರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಮಹಾದಿವ್ಯವಾದ ಸರೋವರವಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪುಣ್ಯಃ ಪ್ರಭವತಿ ಲೌಹಿತ್ಯಃ ಸದನೋ ಮಹಾನ್। ದೇವಾರಣ್ಯಂ ವಿಶೋಕಞ್ಚ ತಸ್ಯ ತೀರೇ ಮಹಾವನಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಪುಣ್ಯವಾದ, ಮಹತ್ವದ ಲೌಹಿತ್ಯ ನದಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೇವಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೋಕ ಎಂಬ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ನಿವಸತಿ ಯಕ್ಷೋ ಮಣಿವರೋ ವಶೀ। ಸೌಮ್ಯೈಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕೈಶ್ಚೈವ ಗುಹ್ಯಕೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।। ೪೭.

ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮನಿವರ ಎಂಬ ಯಕ್ಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಗುಹ್ಯಕರಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಕೈಲಾಸಾದ್ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕ್ರೂರಸತ್ವೌಷಧಂ ಗಿರಿಮ್। ವೃತ್ರಕಾಯಾತ್ ಕಿಲೋತ್ಪನ್ನಮಞ್ಜನಂ ತ್ರಿಕಕುತ್ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ವೃತ್ರನ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಂಜನ ಪರ್ವತ, ತ್ರಿಕಕುಟ್ ಪರ್ವತದ ಎದುರು ಇದೆ.

ಸರ್ವಧಾತುಮಯಸ್ತತ್ರ ಸುಮಹಾನ್ ವೈದ್ಯುತೋ ಗಿರಿಃ। ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಸರಃ ಪುಣ್ಯಂ ಮಾನಸಂ ಸಿದ್ಧಸೇವಿತಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾ ವೈದ್ಯುತ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ಮಾನಸ ಸರೋವರವಿದ್ದು, ಸಿದ್ಧರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ಪುಣ್ಯಾ ಸರಯೂರ್ಲೋಕಭಾವನೀ। ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ವೈಭ್ರಾಜಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಪುಣ್ಯವಾದ ಸರಯೂ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವೈಭ್ರಾಜ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಿವ್ಯವಾದ ಅರಣ್ಯವಿದೆ.

ಕುಬೇರಾನುಚರಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಹೇತೃತನಯೋ ವಶೀ। ಬ್ರಹ್ಮ ಪಾತೋ ನಿವಸತಿ ರಾಕ್ಷಸೋಽನನ್ತವಿಕ್ರಮಃ। ಅನ್ತರಿಕ್ಷಚರೈರ್ಘೋರೈರ್ಯಾತುಧಾನಶತೈರ್ವೃತಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಅನುಚರನಾದ ಪ್ರಹೇತ್ರನ ಪುತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಪಾತ ಎಂಬ ಮಹಾ ರಾಕ್ಷಸನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಭಯಾನಕ ಆಕಾಶಚರ ಯಾತುಧಾನ ಶತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಅಪರೇಣ ತು ಕೈಲಾಸಾನ್ಮುಖ್ಯಸತ್ತ್ವೌಷಧಿಂ ಗಿರಿಮ್। ಅರುಣಂ ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರುಕ್ಮಧಾತುಮಯಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಕೈಲಾಸದ ಮುಂದೆ, ಮುಖ್ಯವಾದ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ರುಕ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅರుణ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ.

ಭವಸ್ಯ ದಯಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪರ್ವತೋ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಃ। ಶಾತಕುಮ್ಭಮಯೈಃ ಶುಭ್ರೈಃ ಶಿಲಾಜಾಲೈಃ ಸಮಾವೃತಃ ।। ೪೭ .

ಭವನೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನಾದ ಆ ಪರ್ವತವು ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೊಳೆಯುವ ಶಾತಕುಂಭ ಶಿಲೆಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

ಶತಸಙ್ಖ್ಯೈಸ್ತಾಪನೀಯೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗೈರ್ದಿವಮಿವೋಲ್ಲಿಖನ್। ಮುಞ್ಜವಾನ್ ಸ ಮಹಾದಿವ್ಯೋ ದುರ್ಗಶೈಲೋ ಹಿಮಾರ್ಚಿತಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಜವಾನ್ ಎಂಬ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ದುರ್ಗಪರ್ವತವು ನೂರಾರು ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಿಮವು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ನಿವಸತಿ ಗಿರಿಶೋ ಧೂಮ್ರಲೋಹಿತಃ। ತಸ್ಯ ಪಾದಾತ್ ಪ್ರಭವತಿ ಶೈಲೋದಂ ನಾಮ ತತ್ಸರಃ ।। ೪೭.

ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಧೂಮ್ರಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಗಿರಿಶನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಶೈಲೋದ ಎಂಬ ಸರೋವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ಹಿವ್ಯಾ ಶೈಲೋದಾ ನಾಮ ನಿಮ್ನಗಾ। ಸಾ ಚಕ್ಷುಃಶೀತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಲವಣೋದಧಿಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಶೈಲೋದಾ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯವಾದ ನದಿಯು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಚಕ್ಷು ಮತ್ತು ಶೀತಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಲವಣಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ.

ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ರುತಂ ಸುರಭೀತಿ ವೈ। ಅಸ್ತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಕೈಲಾಸಾಚ್ಛಿವಸತ್ತ್ವೌಷಧೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೭.

ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಿವ್ಯವಾದ ಅರಣ್ಯವಿದೆ. ಕೈಲಾಸದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶಿವಸತ್ವೌಷಧ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ.

ಗೌರೋ ನಾಮ ಗಿರಿಸ್ತತ್ರ ಹರಿತಾಲಮಯಃ ಶುಭಃ। ಹಿರಣ್ಯಶ್ರೃಙ್ಗಃ ಸುಮಹಾನ್ ದಿವ್ಯೋ ಮಣಿಮಯೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಗೌರ ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಹರಿತಾಲದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗ ಎಂಬ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪರ್ವತವೂ ಇದೆ.

ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಂ ಶುಭಂ ಕಾಞ್ಚನವಾಲುಕಮ್। ರಮ್ಯಂ ಬಿನ್ದುಸರೋ ನಾಮ ಯತ್ರ ಯಾತೋ ಭಗೀರಥಃ ।। ೪೭.

ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಕಂಚನದ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಶುಭಕರವಾದ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ಬಿಂದುಸರೋವರವಿದೆ. ಭಗೀರಥನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದನು.

ಗಙ್ಗಾನಿಮಿತ್ತಂ ರಾಜರ್ಷಿರುವಾಸ ಬಹುಲಾಃ ಸಮಾಃ । ದಿವಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಮೇ ಪೂರ್ವೇ ಗಙ್ಗಾತೋಯಪರಿಪ್ಲುತಾಃ ।। ೪೭.

ಗಂಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ವಾಸಮಾಡಿದನು. ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ತತ್ರ ತ್ರಿಪಥಗಾ ದೇವೀ ಪ್ರಥಮನ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ। ಸೋಮಪಾದಪ್ರಸೂತಾ ಸಾ ಸಪ್ತಧಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ತೇ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ನದಿಯಾದ ತ್ರಿಪಥಗಾ ಸ್ಥಾಪಿತಳಾದಳು. ಸೋಮನ ಪಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆಕೆ, ನಂತರ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಳು.

ಯೂಪಾ ಮಣಿಮಯಾಸ್ತತ್ರ ಚಿತಯಶ್ಚ ಹಿರಣ್ಮಯಾಃ । ತತ್ರೇಷ್ಟ್ವಾ ತು ಗತಃ ಶರ್ವಂ ಶಕ್ರಃ ಸರ್ವೈಃ ಸುರೈಃ ಸಹ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಚಿತಾಗ್ನಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದ್ರನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಯಜ್ಞಮಾಡಿ ಹೊರಟನು.

ದಿವಿಚ್ಛಾಯಾಪಥೋ ಯಸ್ತು ಅನುನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲಮ್ । ದೃಶ್ಯತೇ ಭಾಸ್ವರೋ ರಾತ್ರೌ ದೇವೀ ತ್ರಿಪಥಗಾ ತು ಸಾ ।। ೪೭.

ಆ ದೇವಿ ತ್ರಿಪಥಗೆಯ ಬೆಳಕು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರವಲಯದ ಪಾರಾಗಿಯೂ, ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದಿವಞ್ಚೈವ ಭಾವಯನ್ತೀ ಭುವಙ್ಗತಾ। ಭವೋತ್ತಮಾಙ್ಗೇ ಪತಿತಾ ಸಂರುದ್ಧಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ।। ೪೭.

ಆಕೆ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಶಿವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ತಡೆದನು.

ತಸ್ಯಾ ಯೇ ಬಿನ್ದವಃ ಕೇಚಿತ್ ಕ್ರುದ್ಧಾಯಾಃ ಪತಿತಾಃ ಕ್ಷಿತೌ। ಕೃತಂ ಬಿನ್ದುಸರಸ್ತತ್ರ ತತೋ ಬಿನ್ದುಸರಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೭.

ಆಕೆಯ ಕೆಲವು ಹನಿ ಹನಿ ಕೋಪದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸರೋವರವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಬಿಂದುಸರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತೋ ನಿರುದ್ಧಾ ದೇವೀ ಸಾ ಭವೇನ ಸ್ಮಯತಾ ಕಿಲ। ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಮನಸಾ ಶಙ್ಕರಕ್ಷೇಪಣಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ತಡೆದಾಗ, ಆಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಕೈಯಿಂದ ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಿಶಾಮಿ ಪಾತಾಲಂ ಸ್ರೋತಸಾ ಗೃಹ್ಯ ಶಙ್ಕರಮ್। ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಸ್ಯಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಂ ಕ್ರೂರಂ ದೇವ್ಯಾ ಚಿಕೀರ್ಷಿತಮ್ ।। ೪೭.

ಆಕೆ 'ನಾನು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ನನ್ನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಕ್ರೂರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿತ ಶಿವನು ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು.

ತಿರೋಭಾವಯಿತುಂ ಬುದ್ಧಿರಾಸೀದಙ್ಗೇಷು ತಾಂ ನದೀಮ್। ತಸ್ಯಾವಲೇಪಂ ತಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ನದ್ಯಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ತು ಶಙ್ಕರಃ। ನಿರುಧ್ಯ ತು ಶಿರಸ್ಯೇನಾಂ ವೇಗೇನ ಪತಿತಾಂ ಭುವಿ ।। ೪೭.

ಶಿವನು ಆ ನದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಆಕೆಯ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಶಿವನು ಆಕೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಡೆದು, ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.

ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಜಾನಮಗ್ರತಃ। ಧಮನೀಸನ್ತತಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಕ್ಷುಧಾಪರಿಗತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ।। ೪೭.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜನನ್ನು ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಅವನ ಶಿರಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿತ್ತು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದವು.

ಅನೇನ ತೋಷಿತಶ್ಚಾಹಂ ನದ್ಯರ್ಥಂ ಪೂರ್ವಮೇವ ಹಿ। ಬುದ್ಧ್ವಾಸ್ಯ ವರದಾನಂ ತು ಕೋಪಂ ನಿಯತವಾಂಸ್ತು ಸಃ ।। ೪೭.

'ಈವನು ನನ್ನನ್ನು ಗಂಗೆಯಿಗಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ಈತನಿಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವರ ನೀಡಿದ್ದೆನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದೆನು' ಎಂದು ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹಿ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಧಾರಣಂ ಪ್ರತಿ। ತತೋ ವಿಸರ್ಜಯಾಮಾಸ ಸಂರುದ್ಧಾಂ ಸ್ವೇನ ತೇಜಸಾ। ನದೀಂ ಭಗೀರಥಸ್ಯಾರ್ಥೇ ತಪಸೋಗ್ರೇಣ ತೋಷಿತಃ ।। ೪೭.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪೂರೈಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದು, ಶಿವನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತಡೆದಿದ್ದ ನದಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು. ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.