ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನವಸ್ವೇತೇಷು ವರ್ಷೇಷು ಯಥಾಭಾಗಸ್ಥಿತೇಷು ವೈ। ಭೂತಾನ್ಯುಪನಿವಿಷ್ಟಾನಿ ಗತಿಮನ್ತಿ ಧ್ರುವಾಣಿ ಚ ।। ೪೬.

ಒಂಬತ್ತು ಶ್ವೇತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಎರಡೂ ಇದೆ.

ತೇಷಾಂ ವಿವೃದ್ಧಿರ್ಬಹುಲಾ ದೃಶ್ಯತೇ ದೇವಮಾನುಷೋಃ। ನ ಶಕ್ಯಾ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತುಂ ಶ್ರದ್ಧೇಯಾನು ಬುಭೂಷತಾ ।। ೪೬.

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ; ಅದನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ನಂಬಬೇಕು.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಈ ರೀತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುವು ಹೇಳಿದ ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಅರವತ್ತಾರುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಸವ್ಯೇ ಹಿಮವತಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕೈಲಾಸೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಿ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಕುಬೇರಃ ಸಹ ರಾಕ್ಷಸೈಃ। ಅಪ್ಸರೋಗಣಸಂಯುಕ್ತೋ ಮೋದತೇ ಹ್ಯಲಕಾಧಿಪಃ ।। ೪೭.

ಹಿಮವಂತದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಬೇರನು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಪ್ಸರಾಸಮೂಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಲಕಾಪುರದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವನು.

ಕೈಲಾಸಪಾದಾತ್ ಸಮ್ಭೂತಂ ಪುಣ್ಯಂ ಶೀತ ಜಲಂ ಶುಭಮ್। ಮನ್ದಂ ನಾಮ್ನಾ ಕುಮುದ್ವನ್ತಂ ಶರದಮ್ಬುದಸನ್ನಿಭಮ್ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ, ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕುಮುದ್ವತ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಮೃದುವಾಗಿ ಹರಿದು, ಶರದೃತುವಿನ ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ದಿವ್ಯಾ ಪ್ರಭವತಿ ನದೀ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ಶುಭಾ। ದಿವ್ಯಞ್ಚ ನನ್ದನಂ ತತ್ರ ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ಮಹದ್ವನಮ್ ।। ೪೭.

ಅದರಿಂದ ದಿವ್ಯವಾದ, ಶುಭಕರವಾದ ಮಂದಾಕಿನಿ ಎಂಬ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ನಂದನ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರಾಗುತ್ತರೇಣ ಕೈಲಾಸಾದ್ದಿವ್ಯಸತ್ತ್ವೌಷಧಂ ಗಿರಿಮ್। ಸುರಧಾತುಮಯಂ ಚಿತ್ರಂ ಸುವರ್ಣಂ ಪರ್ವತಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸದ ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಇರುವ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದು ದೇವತೆಗಳ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದ್ಭುತವಾಗಿಯೂ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಚನ್ದ್ರಪ್ರಭೋ ನಾಮ ಗಿರಿಃ ಸಶುದ್ಧಾಂ ರತ್ನಸನ್ನಿಭಃ। ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಮಚ್ಛೋದಂ ನಾಮ ತತ್ಸರಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ, ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ರತ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೋದ ಎಂಬ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಸರೋವರವಿದೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ದಿವ್ಯಾ ಪ್ರಭವತಿ ಹ್ಯಚ್ಛೋದಾ ನಾಮ ನಿಮ್ನಗಾ। ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ಮಹಾದಿವ್ಯಂ ವನಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೪೭.

ಅದರಿಂದ ಅಚ್ಚೋದಾ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರರಥ ಎಂಬ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಅರಣ್ಯವಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ನಿವಸತಿ ಮಣಿಭದ್ರಃ ಸಹಾನುಗಃ। ಯಕ್ಷಸೇನಾಪತಿಃ ಕ್ರೂರಗುಹ್ಯಕೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।। ೪೭.

ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಣಿಭದ್ರನು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯಕ್ಷರ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಭಯಾನಕ ಗುಹ್ಯಕರು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಪುಣ್ಯಾ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ಚೈವ ನಿಮ್ನಗಾಚ್ಛೋದಿಕಾ ತಥಾ। ಮಹೀಮಣ್ಡಲಮಧ್ಯೇನ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ತೇ ಮಹೋದಧಿಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ನೀಚವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಕೈಲಾಸಾದ್ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ಶಿವಸತ್ತ್ವೌಷಧಿಂ ಗುರುಮ್ । ಮನಃಶಿಲಾಮಯಂ ದಿವ್ಯಂ ಪಿಶಙ್ಗಂ ಪರ್ವತಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿವಸತ್ವೌಷಧಿಯೆಂಬ ಮಹಾ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ಮನಃಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದಿವ್ಯವಾದ ಪಿಶಂಗ ಪರ್ವತ ಇದೆ.

ಲೋಹಿತೋ ಹೇಮಶ್ರೃಙ್ಗಸ್ತು ಗಿರಿಃ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಭೋ ಮಹಾನ್। ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಂ ಲೋಹಿತಂ ನಾಮ ತತ್ಸರಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ಶಿಖರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಮಹಾದಿವ್ಯವಾದ ಸರೋವರವಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪುಣ್ಯಃ ಪ್ರಭವತಿ ಲೌಹಿತ್ಯಃ ಸದನೋ ಮಹಾನ್। ದೇವಾರಣ್ಯಂ ವಿಶೋಕಞ್ಚ ತಸ್ಯ ತೀರೇ ಮಹಾವನಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಪುಣ್ಯವಾದ, ಮಹತ್ವದ ಲೌಹಿತ್ಯ ನದಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೇವಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೋಕ ಎಂಬ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ನಿವಸತಿ ಯಕ್ಷೋ ಮಣಿವರೋ ವಶೀ। ಸೌಮ್ಯೈಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕೈಶ್ಚೈವ ಗುಹ್ಯಕೈಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।। ೪೭.

ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮನಿವರ ಎಂಬ ಯಕ್ಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಗುಹ್ಯಕರಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಕೈಲಾಸಾದ್ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕ್ರೂರಸತ್ವೌಷಧಂ ಗಿರಿಮ್। ವೃತ್ರಕಾಯಾತ್ ಕಿಲೋತ್ಪನ್ನಮಞ್ಜನಂ ತ್ರಿಕಕುತ್ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಕೈಲಾಸದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ವೃತ್ರನ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಂಜನ ಪರ್ವತ, ತ್ರಿಕಕುಟ್ ಪರ್ವತದ ಎದುರು ಇದೆ.

ಸರ್ವಧಾತುಮಯಸ್ತತ್ರ ಸುಮಹಾನ್ ವೈದ್ಯುತೋ ಗಿರಿಃ। ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಸರಃ ಪುಣ್ಯಂ ಮಾನಸಂ ಸಿದ್ಧಸೇವಿತಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾ ವೈದ್ಯುತ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ಮಾನಸ ಸರೋವರವಿದ್ದು, ಸಿದ್ಧರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ಪುಣ್ಯಾ ಸರಯೂರ್ಲೋಕಭಾವನೀ। ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ವೈಭ್ರಾಜಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಪುಣ್ಯವಾದ ಸರಯೂ ನದಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವೈಭ್ರಾಜ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಿವ್ಯವಾದ ಅರಣ್ಯವಿದೆ.

ಕುಬೇರಾನುಚರಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಹೇತೃತನಯೋ ವಶೀ। ಬ್ರಹ್ಮ ಪಾತೋ ನಿವಸತಿ ರಾಕ್ಷಸೋಽನನ್ತವಿಕ್ರಮಃ। ಅನ್ತರಿಕ್ಷಚರೈರ್ಘೋರೈರ್ಯಾತುಧಾನಶತೈರ್ವೃತಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಅನುಚರನಾದ ಪ್ರಹೇತ್ರನ ಪುತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಪಾತ ಎಂಬ ಮಹಾ ರಾಕ್ಷಸನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಭಯಾನಕ ಆಕಾಶಚರ ಯಾತುಧಾನ ಶತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಅಪರೇಣ ತು ಕೈಲಾಸಾನ್ಮುಖ್ಯಸತ್ತ್ವೌಷಧಿಂ ಗಿರಿಮ್। ಅರುಣಂ ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರುಕ್ಮಧಾತುಮಯಂ ಪ್ರತಿ ।। ೪೭.

ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಕೈಲಾಸದ ಮುಂದೆ, ಮುಖ್ಯವಾದ ಔಷಧಿಪರ್ವತ, ರುಕ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅರుణ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ.

ಭವಸ್ಯ ದಯಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪರ್ವತೋ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಃ। ಶಾತಕುಮ್ಭಮಯೈಃ ಶುಭ್ರೈಃ ಶಿಲಾಜಾಲೈಃ ಸಮಾವೃತಃ ।। ೪೭ .

ಭವನೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನಾದ ಆ ಪರ್ವತವು ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೊಳೆಯುವ ಶಾತಕುಂಭ ಶಿಲೆಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

ಶತಸಙ್ಖ್ಯೈಸ್ತಾಪನೀಯೈಃ ಶ್ರೃಙ್ಗೈರ್ದಿವಮಿವೋಲ್ಲಿಖನ್। ಮುಞ್ಜವಾನ್ ಸ ಮಹಾದಿವ್ಯೋ ದುರ್ಗಶೈಲೋ ಹಿಮಾರ್ಚಿತಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಜವಾನ್ ಎಂಬ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ದುರ್ಗಪರ್ವತವು ನೂರಾರು ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಿಮವು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ನಿವಸತಿ ಗಿರಿಶೋ ಧೂಮ್ರಲೋಹಿತಃ। ತಸ್ಯ ಪಾದಾತ್ ಪ್ರಭವತಿ ಶೈಲೋದಂ ನಾಮ ತತ್ಸರಃ ।। ೪೭.

ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಧೂಮ್ರಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಗಿರಿಶನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಶೈಲೋದ ಎಂಬ ಸರೋವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಭವತೇ ಹಿವ್ಯಾ ಶೈಲೋದಾ ನಾಮ ನಿಮ್ನಗಾ। ಸಾ ಚಕ್ಷುಃಶೀತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಲವಣೋದಧಿಮ್ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಶೈಲೋದಾ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯವಾದ ನದಿಯು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಚಕ್ಷು ಮತ್ತು ಶೀತಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಲವಣಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ.

ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರೇ ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ರುತಂ ಸುರಭೀತಿ ವೈ। ಅಸ್ತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಕೈಲಾಸಾಚ್ಛಿವಸತ್ತ್ವೌಷಧೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೭.

ಆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಿವ್ಯವಾದ ಅರಣ್ಯವಿದೆ. ಕೈಲಾಸದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶಿವಸತ್ವೌಷಧ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ.

ಗೌರೋ ನಾಮ ಗಿರಿಸ್ತತ್ರ ಹರಿತಾಲಮಯಃ ಶುಭಃ। ಹಿರಣ್ಯಶ್ರೃಙ್ಗಃ ಸುಮಹಾನ್ ದಿವ್ಯೋ ಮಣಿಮಯೋ ಗಿರಿಃ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿ ಗೌರ ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಹರಿತಾಲದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗ ಎಂಬ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪರ್ವತವೂ ಇದೆ.

ತಸ್ಯ ಪಾದೇ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಂ ಶುಭಂ ಕಾಞ್ಚನವಾಲುಕಮ್। ರಮ್ಯಂ ಬಿನ್ದುಸರೋ ನಾಮ ಯತ್ರ ಯಾತೋ ಭಗೀರಥಃ ।। ೪೭.

ಅದರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಕಂಚನದ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಶುಭಕರವಾದ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ಬಿಂದುಸರೋವರವಿದೆ. ಭಗೀರಥನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದನು.

ಗಙ್ಗಾನಿಮಿತ್ತಂ ರಾಜರ್ಷಿರುವಾಸ ಬಹುಲಾಃ ಸಮಾಃ । ದಿವಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಮೇ ಪೂರ್ವೇ ಗಙ್ಗಾತೋಯಪರಿಪ್ಲುತಾಃ ।। ೪೭.

ಗಂಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ವಾಸಮಾಡಿದನು. ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ತತ್ರ ತ್ರಿಪಥಗಾ ದೇವೀ ಪ್ರಥಮನ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ। ಸೋಮಪಾದಪ್ರಸೂತಾ ಸಾ ಸಪ್ತಧಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ತೇ ।। ೪೭.

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ನದಿಯಾದ ತ್ರಿಪಥಗಾ ಸ್ಥಾಪಿತಳಾದಳು. ಸೋಮನ ಪಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆಕೆ, ನಂತರ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಳು.