ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತೋಸಲಾಃ ಕೋಸಲಾಶ್ಚೈವ ತ್ರೈಪುರಾ ವೈದಿಕಾಸ್ತಥಾ। ತುಮುರಾಸ್ತುಮ್ಬುರಾಶ್ಚೈವ ಷಟ್ಸುರಾ ನಿಷಧೈಃ ಸಹ ।। ೪೫.

ತೋಸಲರು, ಕೋಸಲರು, ತ್ರಿಪುರದವರು, ವೇದಪಾಠ ಮಾಡುವವರು, ತುಮುರರು, ತುಂಬುರರು, ಷಟ್ಸುರರು ಮತ್ತು ನಿಷಧರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.

ಅನುಪಾಸ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಾಶ್ಚ ವೀತಿಹೋತ್ರಾ ಹ್ಯವನ್ತಯಃ। ಏತೇ ಜನಪದಾಃ ಸರ್ವೇ ವಿನ್ಧ್ಯ ಪೃಷ್ಠನಿವಾಸಿನಃ ।। ೪೫.

ಅನುಪರು, ತುಂಡಿಕೇರರು, ವೀತಿಹೋತ್ರರು ಮತ್ತು ಅವಂತಿಯವರು — ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು.

ಅತೋ ದೇಶಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರ್ವತಾಶ್ರಯಿಣಶ್ಚ ಯೇ। ನಿಗರ್ಹರಾ ಹಂಸಮಾರ್ಗಾಃ ಕ್ಷುಪಣಾಸ್ತಙ್ಗಣಾಃ ಖಸಾಃ ।। ೪೫.

ಇನ್ನೂ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರನ್ನೂ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ನಿಗರ್ಹರರು, ಹಂಸಮಾರ್ಗರು, ಕ್ಷುಪಣರು, ತಂಗಣರು ಮತ್ತು ಖಸರು.

ಕುಶಪ್ರಾವರಣಾಶ್ಚೈವ ಹೂಣಾ ದರ್ವಾಃ ಸಹೂದಕಾಃ। ತ್ರಿಗರ್ತ್ತಾ ಮಾಲವಾಶ್ಚೈವ ಕಿರಾತಾಸ್ತಾಮಸೈಃ ಸಹ ।। ೪೫.

ಕುಶದ ಹೊದಿಕೆ ಧರಿಸುವವರು, ಹೂಣರು, ದರ್ವರು, ಹೂದಕರು, ತ್ರಿಗರ್ತರು, ಮಾಲವರು ಮತ್ತು ಕಿರಾತರು, ತಾಮಸ ಜನರೊಡಗೂಡಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಕವಯೋ ವಿದುಃ। ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾರಪಞ್ಚ ಕಲಿಶ್ಚೇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಮ್। ತೇಷಾಂ ನಿಸರ್ಗಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಉಪರಿಷ್ಟಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೪೫.

ಭಾರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಕೃತಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗ, ದ್ವಾಪರಯುಗ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗ. ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ಋಷಯ ಉತ್ತರಂ ಪುನರೇವ ತೇ। ಶುಶ್ರೂಷವೋ ಮುದಾ ಯುಕ್ತಾಃ ಪಪ್ರಚ್ಛುರ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ।। ೪೬.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಋಷಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಲೋಮಹರ್ಷಣರನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಯಚ್ಚ ಕಿಮ್ಪುರುಷಂ ವರ್ಷಂ ಹರಿವರ್ಷಂ ತಥೈವ ಚ। ಆಚಕ್ಷ್ವ ನೋ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ಭಾರತಂ ತ್ವಯಾ ।। ೪೬.

ನೀನು ಭಾರತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಕಿಂಪುರುಷವರ್ಷ ಮತ್ತು ಹರಿವರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಸತ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸು ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

ಪೃಷ್ಟತ್ಸ್ವಿದಂ ಯಥಾ ವಿಪ್ರೈರ್ಯಥಾ ಪ್ರಶ್ರಂ ವಿಶೇಷತಃ। ಉವಾಚ ಮುನಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪುರಾಣಂ ವಿಹಿತಂ ಯಥಾ ।। ೪೬.

ಋಷಿಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದಂತೆ, ಅವರು ಪುರಾತನ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಪುರಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಶುಶ್ರೂಷಾ ಯತ್ರ ವೋ ವಿಪ್ರಾಸ್ತಚ್ಛೃಣುಧ್ವಂ ಮುದಾ ಯುತಾಃ। ಪುಕ್ಷಖಣ್ಡಃ ಕಿಮ್ಪುರುಷೇ ಸುಮಹಾನ್ನನ್ದನೋಪಮಃ ।। ೪೬.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನೀವು ಕೇಳಲು ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ: ಕಿಂಪುರುಷವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುಕ್ಷಖಂಡ ಎಂಬುದು ನಂದನವನದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಿತಿಃ ಕಿಮ್ಪುರುಷೇ ಸ್ಮೃತಾ। ಸುವರ್ಣವರ್ಣಾಶ್ಚ ನರಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚಾಪ್ಸರಸೋಪಮಾಃ ।। ೪೬.

ಕಿಂಪುರುಷವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜನರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಪುರುಷರು ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದಂತೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅಪ್ಸರೆಯರಂತೆ ಸುಂದರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅನಾಮಯಾ ಹ್ಯಶೋಕಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತೇ ಶುದ್ಧಮಾನಸಾಃ। ಜಾಯನ್ತೇ ಮಾನವಾಸ್ತತ್ರ ನಿಸ್ತಪ್ತಕನಕಪ್ರಭಾಃ ।। ೪೬.

ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ರೋಗವಿಲ್ಲದವರು, ದುಃಖವಿಲ್ಲದವರು, ಮನಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಜನರು ಸುಡಿದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಷೇ ಕಿಮ್ಪುರುಷೇ ಪುಣ್ಯೇ ಪ್ಲಕ್ಷೋ ಮಧುವಹಃ ಶುಭಃ। ತಸ್ಯ ಕಿಮ್ಪುರುಷಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಿಬನ್ತಿ ರಸಮುತ್ತಮಮ್ ।। ೪೬.

ಪುನ್ಯವಾದ ಕಿಂಪುರುಷವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಧು ತುಂಬಿದ ಶುಭವಾದ ಪ್ಲಕ್ಷವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಆ ವೃಕ್ಷದ ಅಮೃತವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಿಂಪುರುಷರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅತಃಪರಂ ಕಿಂ ಪುರುಷಾದ್ಧರಿವರ್ಷಃ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಯತೇ। ಮಹಾರಜತಸಙ್ಕಾಶಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ಮಾನವಾಃ ।। ೪೬.

ಕಿಂಪುರುಷವರ್ಷದ ನಂತರ ಹರಿವರ್ಷ ಬರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಲೋಕಾಚ್ಚ್ಯುತಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವರೂಪಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ। ಹರಿವರ್ಷೇ ನರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪಿಬನ್ತೀಕ್ಷುರಸಂ ಶುಭಮ್ ।। ೪೬.

ದೇವರ ಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದವರು, ಎಲ್ಲರೂ ದೇವರ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹರಿ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಶುದ್ಧವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಏಕಾದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತು ಮುದಾ ಯುತಾಃ। ಹರಿವರ್ಷೇ ತು ಜೀವನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ಮುದಿತಮಾನಸಾಃ। ನ ಜರಾ ಬಾಧತೇ ತತ್ರ ಜೀರ್ಯನ್ತಿ ನ ಚ ತೇ ನರಾಃ ।। ೪೬.

ಹರಿ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಯಾರನ್ನೂ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ಹಳೆಯವರಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಮಧ್ಯಮಂ ಯನ್ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಾಮ್ನಾ ವರ್ಷಮಿಲಾವೃತಮ್। ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯಸ್ತಪತಿ ನ ಚ ಜೀರ್ಯನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ ।। ೪೬.

ನಾನು ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಇಲಾವೃತ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ವಯಸ್ಸಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ಸನಕ್ಷತ್ರಾವಪ್ರಕಾಶಾವಿಲಾವೃತೇ । ಪದ್ಮವರ್ಣಾಃ ಪದ್ಮ ಪ್ರಭಾಃ ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಾಃ। ಪಕ್ಷಪತ್ರಸುಗನ್ಧಾಶ್ಚ ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ಮಾನವಾಃ ।। ೪೬.

ಇಲಾವೃತದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನೂ ಸೂರ್ಯನೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಜನರು ಕಮಲದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕಿರಣಗಳು ಕಮಲದಂತಿರುತ್ತವೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯ ಸುಗಂಧವೂ ಅವರಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಜಮ್ಬೂರಸಫಲಾಹಾರಾ ಹ್ಯನಿಷ್ಪನ್ದಾಃ ಸುಗನ್ಧಿನಃ। ಮನಸ್ವಿನೋ ಭುಕ್ತಭೋಗಾಃ ಸತ್ಕರ್ಮಫಲಭೋಗಿನಃ ।। ೪೬.

ಅವರು ಜಂಬು ಹಣ್ಣನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಲೋಕಾಚ್ಚ್ಯುತಾಃ ಸರ್ವೇ ಜಾಯನ್ತೇ ಹ್ಯಜರಾಮರಾಃ. ತ್ರಯೋದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾನ್ತೇ ನರೋತ್ತಮಾಃ ।। ೪೬.

ದೇವರ ಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದವರು ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಯಸ್ಸಾಗದವರೂ ಅಮರರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಆಯುಷ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಜೀವನ್ತಿ ತೇ ತು ವರ್ಷೇ ತ್ವಿಲಾವೃತೇ । ಮೇರೋಃ ಪ್ರತಿದಿಶಂ ತೇ ತು ನವಸಾಹಸ್ರವಿಸ್ತೃತೇ ।। ೪೬.

ಇಲಾವೃತದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಮೇರುವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿದಿಕ್ಕಿಗೂ ಅದು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಷಡ್‌ವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ। ಚತುರಸ್ರಃ ಸಮನ್ತಾಚ್ಚ ಶರಾವಾಕಾರ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ।। ೪೬.

ಅದರ ಅಗಲವು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಚೌಕಾಕಾರದಾಗಿದ್ದು, ಪಾತ್ರೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ.

ಮೇರೋಸ್ತು ಪಶ್ಚಿಮೇ ಭಾಗೇ ನವಸಾಹಸ್ರಸಂಮಿತೇ। ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಗನ್ಧಮಾದನಪರ್ವತಃ ।। ೪೬.

ಮೇರುವಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತವು ನಲವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

ಉದಗ್ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೈವ ಆನೀಲನಿಷಧಾಯತಃ। ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪರಿವೃದ್ಧೋ ಮಹೀತಲಾತ್। ಸಹಸ್ರಮವಗಾಢಸ್ತು ತಾವದೇವ ತು ಧಿಷ್ಠಿತಃ ।। ೪೬.

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನೀಲ ಮತ್ತು ನಿಷಧ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅದು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಲವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ, ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಆಳವಿದೆ, ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವೇಣ ಮಾಲ್ಯವಾನ್ ಶೈಲಸ್ತತ್ಪ್ರಮಾಣಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ। ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು ನೀಲಸ್ಯ ನಿಷಧಸ್ಯೋತ್ತರೇಣ ತು ।। ೪೬.

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಯವಾನ್ ಪರ್ವತವು ಇದೆ, ಅದು ಕೂಡ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ನೀಲದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲೂ, ನಿಷಧದ ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಇದೆ.

ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮಹಾಮೇರುಃ ಸುಪ್ರಮಾಣಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಶೈಲಾನಾಮವಗಾಢೋ ಯಥಾ ಭವೇತ್ ।। ೪೬.

ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಮೇರುವು ತನ್ನ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಿಸ್ತರಸ್ತತ್ಪ್ರಮಾಣಃ ಸ್ಯಾದಾಯಾಮೇ ನಿಯುತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ವೃತ್ತಭಾವಾತ್ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಮಹೀಮಣ್ಡಲಭಾವನಃ ।। ೪೬.

ಅದರ ಅಗಲವೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ, ಉದ್ದವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ವೃತ್ತಾಕಾರದಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯವಲಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಯಾಮಾಃ ಪರಿಹೀಯನ್ತೇ ಚತುರಸ್ರಾಃ ಸಮಸ್ತತಃ। ಅನಾವೃತ್ತಾಶ್ಚತುಷ್ಕೇಣ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಾಗತಾಃ ।। ೪೬.

ಅವುಗಳ ಉದ್ದವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಚೌಕಾಕಾರದಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವವು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳು ಮತ್ತೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಭಿನ್ನಾಞ್ಜನಸಙ್ಕಾಶಾ ಜಮ್ಬೂರಸವತೀ ನದೀ। ಮೇರೋಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಿಷಧಸ್ಯೋತ್ತರೇಣ ತು ।। ೪೫.

ಜಂಬು ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಅಂಜನದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ ಜಂಬು ನದಿಯು ಮೇರುವಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ, ನಿಷಧದ ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸುದರ್ಶನೋ ನಾಮ ಮಹಾಜಮ್ಬೂವೃಕ್ಷಃ ಸನಾತನಃ। ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪಫಲೋಪೇತಃ ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸೇವಿತಃ ।। ೪೬.

ಅಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮಹಾ ಜಂಬು ಮರವು ನಿಂತಿದೆ. ಅದು ಸದಾ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.