ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅನ್ಯೇ ತೇಭ್ಯಃ ಪರಿಜ್ಞಾತಾ ಹ್ರಸ್ವಾಃ ಸ್ವಲ್ಪೋಪಜೀವಿನಃ। ತೈರ್ವಿಮಿಶ್ರಾ ಜತಪದಾ ಆರ್ಯಮ್ಲೇಚ್ಛಾಶ್ಚ ನಿತ್ಯಶಃ ।। ೪೫.

ಇನ್ನೂ ಇತರ ಪರ್ವತಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ; ಅವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ, ಬದುಕಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಛರು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪೀಯನ್ತೇ ಯೈರಿಮಾ ನದ್ಯೋ ಗಙ್ಗಾ ಸಿನ್ಧುಃ ಸರಸ್ವತೀ। ಶತದ್ರುಶ್ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾ ಚ ಯಮುನಾ ಸರಯೂಸ್ತಥಾ ।। ೪೫.

ಯಾರು ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು, ಸರಸ್ವತಿ, ಶತದ್ರು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಸರಯೂ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಇರಾವತೀ ವಿತಸ್ತಾ ಚ ವಿಪಾಶಾ ದೇವಿಕಾ ಕುಹೂಃ । ಗೋಮತೀ ಧುತಪಾಪಾ ಚ ಬಾಹುದಾ ಚ ದೃಷದ್ವತೀ ।। ೪೫.

ಇರಾವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ವಿಪಾಶಾ, ದೇವಿಕಾ, ಕುಹೂ, ಗೋಮತಿ, ಧುತಪಾಪಾ, ಬಾಹುದಾ ಮತ್ತು ದೃಢದ್ವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.

ಕೌಶಿಕೀ ಚ ತೃತೀಯಾ ತು ನಿಶ್ಚೀರಾ ಗಣ್ಡಕೀ ತಥಾ। ಇಕ್ಷು ರ್ಲೋಹಿತ ಇತ್ಯೇತಾ ಹಿಮವತ್ಪಾದನಿಃಸೃತಾಃ ।। ೪೫.

ಕೌಶಿಕಿ, ತೃತೀಯಾ, ನಿಶ್ಚೀರಾ, ಗಣ್ಡಕಿ, ಇಕ್ಷು ಮತ್ತು ಲೋಹಿತಾ—ಈ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ವೇದಸ್ಮೃತಿರ್ವೇದವತೀ ವೃತ್ರಘ್ನೀ ಸಿನ್ಧುರೇವ ಚ। ವರ್ಣಾಶಾ ಚನ್ದನಾ ಚೈವ ಸತೀರಾ ಮಹತೀ ತಥಾ ।। ೪೫.

ವೇದ, ಸ್ಮೃತಿ, ವೇದವತಿ, ವೃತ್ರಘ್ನಿ, ಸಿಂಧುರ, ವರ್ಣಾಶಾ, ಚಂದನಾ, ಸತೀರಾ ಮತ್ತು ಮಹತೀ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.

ಪರಾ ಚರ್ಮ್ಮಣ್ವತೀ ಚೈವ ವಿದಿಶಾ ವೇತ್ರವತ್ಯಪಿ। ಶಿಪ್ರಾ ಹ್ಯವನ್ತೀ ಚ ತಥಾ ಪಾರಿಯಾತ್ರಾಶ್ರಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೫.

ಪರಾ, ಚರ್ಮಣ್ವತಿ, ವಿಧಿಶಾ, ವೇತ್ರವತಿ, ಶಿಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಅವಂತಿ—ಈ ನದಿಗಳನ್ನು ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶದವೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶೋಣೋ ಮಹಾನದಶ್ಚೈವ ನರ್ಮದಾ ಸುಮಹಾದ್ರುಮಾ। ಮನ್ದಾಕಿನೀ ದಶಾರ್ಣಾ ಚ ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ತಥೈವ ಚ ।। ೪೫.

ಶೋಣ, ಮಹಾನದ, ನರ್ಮದಾ (ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿರುವದು), ಮಂದಾಕಿನಿ, ದಶಾರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.

ತಮಸಾ ಪಿಪ್ಪಲಾ ಶ್ರೋಣೀ ಕರತೋಯಾ ಪಿಶಾಚಿಕಾ। ನೀಲೋತ್ಪಲಾ ವಿಪಾಶಾ ಚ ಜಮ್ಬುಲಾ ವಾಲುವಾಹಿನೀ ।। ೪೫.

ತಮಸಾ, ಪಿಪ್ಪಲಾ, ಶ್ರೋಣಿ, ಕರಟೋಯಾ, ಪಿಶಾಚಿಕಾ, ನೀಲೋತ್ಪಲಾ, ವಿಪಾಶಾ, ಜಂಬುಲಾ ಮತ್ತು ವಾಲುವಾಹಿನಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.

ಸಿತೇರಜಾ ಶುಕ್ತಿಮತೀ ಮಕುಣಾ ತ್ರಿದಿವಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಋಕ್ಷಪಾದಾತ್ ಪ್ರಸೂತಾಸ್ತಾ ನದ್ಯೋ ಮಣಿನಿಭೋದಕಾಃ ।। ೪೫.

ಸಿತೆರಜಾ, ಶುಕ್ತಿಮತಿ, ಮಕುಣಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿದಿವಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಋಕ್ಷ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಮಣಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.

ತಾಪೀ ಪಯೋಷ್ಣೀ ನಿರ್ವಿನ್ಧ್ಯಾ ಮದ್ರಾ ಚ ನಿಷಧಾ ನದೀ। ವೇನ್ವಾ ವೈತರಣೀ ಚೈವ ಶಿತಿಬಾಹುಃ ಕುಮುದ್ವತೀ ।। ೪೫.

ತಾಪೀ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ನಿರ್ವಿಂಧ್ಯಾ, ಮದ್ರಾ, ನಿಷಧಾ, ವೇಣ್ವಾ, ವೈತರಣಿ, ಶಿತಿಬಾಹು ಮತ್ತು ಕುಮುದ್ವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.

ತೋಯಾ ಚೈವ ಮಹಾಗೌರೀ ದುರ್ಗಾ ಚಾನ್ತಶಿಲಾ ತಥಾ। ವಿನ್ಧ್ಯಪಾದಪ್ರಸೂತಾಶ್ಚ ನದ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಜಲಾಃ ಶುಭಾಃ ।। ೪೫.

ತೋಯಾ, ಮಹಾಗೌರಿ, ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಅಂತಶಿಲಾ; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಪವಿತ್ರವೂ ಶುಭಕರವೂ ಆಗಿವೆ.

ಗೋದಾವರೀ ಭೀಮರಥೀ ಕೃಷ್ಣಾ ವೈಣ್ಯಥ ವಞ್ಜುಲಾ। ತುಙ್ಗಭದ್ರಾ ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ಕಾವೇರೀ ಚ ತಥಾಪಗಾ। ದಕ್ಷಿಣಾಪಥನದ್ಯಸ್ತು ಸಹ್ಯಪಾದಾದ್ವಿನಿಃಸೃತಾಃ ।। ೪೫.

ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ವೈಣ್ಯಾ, ವಂಜುಲಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ—ಈ ದಕ್ಷಿಣದ ನದಿಗಳು ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕೃತಮಾಲಾ ತಾಮ್ರವರ್ಣಾ ಪುಷ್ಪಜಾತ್ಯುತ್ಪಲಾವತೀ। ಮಲಯಾಭಿಜಾತಾಸ್ತಾ ನದ್ಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಶೀತಜಲಾಃ ಶುಭಾಃ ।। ೪೫.

ಕೃತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರವರ್ಣಾ, ಪುಷ್ಪಜಾತಿ, ಉತ್ತಲಾವತಿ—ಈ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಮಲಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.

ತ್ರಿಸಾಮಾ ಋತುಕುಲ್ಯಾ ಚ ಇಕ್ಷುಲಾ ತ್ರಿದಿವಾ ಚ ಯಾ। ಲಾಙ್ಗುಲಿನೀ ವಂಶಧರಾ ಮಹೇನ್ದ್ರತನಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೫.

ತ್ರಿಸಾಮಾ, ಋತುಕುಲ್ಯಾ, ಇಕ್ಷುಲಾ, ತ್ರಿದಿವಾ, ಲಾಂಗುಲಿನಿ ಮತ್ತು ವಂಶಧರಾ—ಈ ನದಿಗಳನ್ನು ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದ ಪುತ್ರಿಯರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷೀಕಾ ಸುಕುಮಾರೀ ಚ ಮನ್ದಗಾ ಮನ್ದವಾಹಿನೀ। ಕೂಪಾ ಪಲಾಶಿನೀ ಚೈವ ಶುಕ್ತಿಮತ್ಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೫.

ಋಷಿಕಾ, ಸುಕುಮಾರಿ, ಮಂದಗಾ, ಮಂದವಾಹಿನಿ, ಕೂಪಾ ಮತ್ತು ಪಲಾಶಿನಿ—ಈ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಶುಕ್ತಿಮತ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಃ ಸರ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಃ ಸಮುದ್ರಗಾಃ । ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮಾತರಃ ಸರ್ವಾ ಜಗತ್ಪಾಪಹರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೪೫.

ಎಲ್ಲಾ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗಿವೆ, ಎಲ್ಲಾ ಗಂಗೆಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಾಯಿಯಂತೆ, ಲೋಕದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಾಸಾಂ ನದ್ಯುಪನದ್ಯೋಽಪಿ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ। ತಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಕುರುಪಾಞ್ಚಾಲಾಃ ಶಾಲ್ವಾಶ್ಚೈವ ಸಜಾಙ್ಗಲಾಃ ।। ೪೫.

ಆ ನದಿಗಳ ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕುರು, ಪಂಚಾಲ, ಶಾಲ್ವ ಮತ್ತು ಸಜಾಂಗಲ ಎಂಬ ಜನಾಂಗಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ಶೂರಸೇನಾ ಭದ್ರಕಾರಾ ಬೋಧಾಃ ಶತಪಥೇಶ್ವರೈಃ। ವತ್ಸಾಃ ಕಿಸಷ್ಣಾಃ ಕುಲ್ಯಾಶ್ ಚ ಕುನ್ತಲಾಃ ಕಾಶಿಕೋಶಲಾಃ ।। ೪೫.

ಶೂರಸೇನರು, ಭದ್ರಕಾರರು, ಬೋಧರು, ಶತಪಥದ ಅಧಿಪತಿಗಳು, ವತ್ಸರು, ಕಿಸಷ್ಣರು, ಕುಲ್ಯರು, ಕುಂತಲರು ಮತ್ತು ಕಾಶಿಕೋಶಲರು ಎಂಬ ಜನಾಂಗಗಳು ಇದ್ದವು.

ಅಥ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಿಲಙ್ಗಾಶ್ಚ ಮಗಧಾಶ್ಚ ವೃಕೈಃ ಸಹ। ಮಧ್ಯದೇಶಾ ಜನಪದಾಃ ಪ್ರಾಯಶೋಽಮೀ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೪೫.

ಮತ್ತೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ತಿಲಂಗರು, ಮಗಧರು, ವೃಕರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಜನಪದಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಮಧ್ಯದೇಶದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಹ್ಯಸ್ಯ ಚೋತ್ತರಾರ್ದ್ಧೇ ತು ಯತ್ರ ಗೋದಾವರೀ ನದೀ। ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿಹ ಕೃತ್ಸ್ನಾಯಾಂ ಸಪ್ರದೇಶೋ ಮನೋರಮಃ ।। ೪೫.

ಸಹ್ಯಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.

ತತ್ರ ಗೋವರ್ದ್ಧನೋ ನಾಮ ಸುರರಾಜೇನ ನಿರ್ಮಿತಃ। ರಾಮಪ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ಸ್ವರ್ಗೋಽಯಂ ವೃಕ್ಷಾ ಓಷಧಯಸ್ತಥಾ ।। ೪೫.

ಅಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನು ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಗೋವರ್ಧನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು; ಅದು ಸ್ವರ್ಗದಂತಿದ್ದು, ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.

ಭರದ್ವಾಜೇನ ಮುನಿನಾ ತತ್ಪ್ರಿಯಾರ್ಥೇಽವತಾರಿತಾಃ। ಅನ್ತಃಪುರವನೋದ್ದೇಶಸ್ತೇನ ಜಜ್ಞೇ ಮನೋರಮಃ ।। ೪೫.

ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವನಿಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತಂದನು; ಆ ಮೂಲಕ ಅಂತರಂಗವನವು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ವಾಹ್ಲೀಕಾ ವಾಢಧಾನಾಶ್ಚ ಆಭೀರಾಃ ಕಾಲತೋಯಕಾಃ। ಅಪರೀತಾಶ್ಚ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ಪಹ್ನವಾಶ್ಚರ್ಮಖಣ್ಡಿಕಾಃ ।। ೪೫.

ವಾಹ್ಲಿಕರು, ವಾಢಧಾನರು, ಆಭೀರರು, ಕಾಲತೋಯಕರು, ಅಪರಿತರು, ಶೂದ್ರರು, ಪಹ್ನವರು ಮತ್ತು ಚರ್ಮಖಂಡಿಕರು ಇದ್ದರು.

ಗಾನ್ಧಾರಾ ಯವನಾಶ್ಚೈವ ಸಿನ್ಧುಸೌವೀರಭದ್ರಕಾಃ। ಶಕಾ ಹ್ರದಾಃ ಕುಲಿನ್ದಾಶ್ಚ ಪರಿತಾ ಹಾರಪೂರಿಕಾಃ ।। ೪೫.

ಗಾಂಧಾರರು, ಯವನರು, ಸಿಂಧುಗಳು, ಸೌವೀರಭದ್ರಕರು, ಶಕರ, ಹ್ರದರು, ಕುಲಿಂದರು, ಪರಿತರು ಮತ್ತು ಹಾರಪುರಿಕರು ಇದ್ದರು.

ರಮಟಾ ರದ್ಧಕಟಕಾಃ ಕೇಕಯಾ ದಶಮಾನಿಕಾಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಪನಿವೇಶಾಶ್ಚ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಕುಲಾನಿ ಚ ।। ೪೫.

ರಮಟರು, ರದ್ಧಕಟಕರು, ಕೇಕಯರು, ದಶಮಾನಿಕರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು.

ಕಾಮ್ಬೋಜಾ ದರದಾಶ್ಚೈವ ಬರ್ಬರಾಃ ಪ್ರಿಯಲೌಕಿಕಾಃ। ಪೀನಾಶ್ಚೈವ ತುಷಾರಾಶ್ಚ ಪಹ್ಲವಾ ಬಾಹ್ಯತೋದರಾಃ ।। ೪೫.

ಕಾಂಬೋಜರು, ದರದರು, ಬರ್ಬರರು, ಪ್ರಿಯಲೌಕಿಕರು, ಪೀನರು, ತುಷಾರರು, ಪಹ್ಲವರು ಮತ್ತು ಬಹ್ಯತೋದರರು ಇದ್ದರು.

ಆತ್ರೇಯಾಶ್ಚ ಭರದ್ವಾಜಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಲಾಶ್ಚ ಕಸೇರುಕಾಃ. ಲಮ್ಪಾಕಾ ಸ್ತನಪಾಶ್ಚೈವ ಪೀಡಿಕಾ ಜುಹುಡೈಃ ಸಹ ।। ೪೫.

ಆತ್ರೇಯರು, ಭರದ್ವಾಜರು, ಪ್ರಸ್ಥಲರು, ಕಸೇರುಕರು, ಲಂಪಾಕರು, ಸ್ತನಪರು, ಪೀಡಿಕರು ಮತ್ತು ಜುಹುಡರು ಇದ್ದರು.

ಅಪಗಾಶ್ಚಾಲಿಮದ್ರಾಶ್ಚ ಕಿರಾತಾನಾಞ್ಚ ಜಾತಯಃ। ತೋಮರಾ ಹಂಸಮಾರ್ಗಾಶ್ಚ ಕಾಶ್ಮೀರಾಸ್ತಙ್ಗಣಾಸ್ತಥಾ ।। ೪೫.

ಅಪಗರು, ಆಲಿಮದ್ರರು ಮತ್ತು ಕಿರಾತರ ಜನಾಂಗಗಳು, ತೋಮರರು, ಹಂಸಮಾರ್ಗರು, ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂಗಣರು ಇದ್ದರು.

ಚೂಲಿಕಾಶ್ಚಾಹುಕಾಶ್ಚೈವ ಪೂರ್ಣದರ್ವಾಸ್ತಥೈವ ಚ। ಏತೇ ದೇಶಾ ಹ್ಯುದೀಚ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಚ್ಯಾನ್ ದೇಶಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೪೫.

ಚೂಲಿಕರು, ಆಹುಕರು, ಪೂರ್ಣದರ್ವರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತರದೇಶದವರು, ಈಗ ಪೂರ್ವದೇಶದವರನ್ನು ಕೇಳಿ.