ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನಾಮಧೇಯೈಶ್ಚ ನಿಕ್ರಾನ್ತೈಃ ಶ್ರೀಮದ್ಭಿಃ ಪುರುಷರ್ಷಭೈಃ। ಅಧ್ಯಾಸಿತಾ ಜನಪದಾಃ ಕೀರ್ತನೀಯಾಶ್ಚ ಶೋಭಿತಾಃ ।। ೪೩.

ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹೆಸರುಗಳ ಮಹಾಪುರುಷರು ವಾಸಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಆ ಜನಪದಗಳು ಹೊಗಳುವಂತಿವೆ.

ತೇಷಾನ್ತು ನಾಮಧೇಯಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಗಿರ್ಯನ್ತರನಿವಿಷ್ಟಾನಿ ಸಮೇಷು ವಿಷಮೇಷು ಚ ।। ೪೩.

ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಕಠಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ತಥಾ ಸುಮಙ್ಗಲಾಃ ಶುದ್ಧಾಶ್ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತಾಃ ಸುನನ್ದನಾಃ। ವ್ರಜಕಾ ನೀಲಶೈಲೇಯಾಃ ಸೌವೀರಾ ವಿಜಯಸ್ಥಲಾಃ ।। ೪೩.

ಅಲ್ಲಿವೆ ಸುಮಂಗಳರು, ಶುದ್ಧರು, ಚಂದ್ರಕಾಂತರು, ಸುನಂದನರು, ವ್ರಜಕರು, ನೀಲಪರ್ವತದವರು, ಸೌವೀರರು, ವಿಜಯಸ್ಥಳದವರು.

ಮಹಾಸ್ಥಲಾಃ ಸುಕಾಮಾಶ್ಚ ಮಹಾಕೇಶಾಃ ಸುಮೂರ್ದ್ಧಜಾಃ। ವಾತರಂಹಾಃ ಸೋಪಸಙ್ಗಾಃ ಪರಿವಾಯಾಃ ಪರಾಚಕಾಃ ।। ೪೩.

ಅಲ್ಲಿವೆ ಮಹಾಸ್ಥಳರು, ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವರು, ಮಹಾಕೇಶರು, ಸುಮೂರ್ಧಜರು, ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ವಾತರಂಹರು, ಪರಿವಾಯರು, ಪರಾಚಕರು.

ಸಮ್ಭವಕ್ರಾ ಮಹಾನೇತ್ರಾಃ ಶೈವಾಲಾಸ್ತನಪಾಸ್ತಥಾ। ಕುಮುದಾಃ ಶಾಕಮುಣ್ಡಾಶ್ಚ ಉರಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಭೌಮಕಾಃ ।। ೪೩.

ಸಂಭವಕ್ರರು, ಮಹಾನೆತ್ರರು, ಶೈವಾಲರು, ತನಪರು, ಕುಮುದರು, ಶಾಕಮುಂಡರು, ಹಾಗೂ ಉರಃಸಂಕೀರ್ಣಭೌಮಕರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಸೋದಕಾ ವತ್ಸಕಾಶ್ಚೈಕೇ ವಾರಾಹಾ ಹಾರವಾಮಕಾಃ। ಶಙ್ಖಾಖ್ಯಾ ಭಾವಿಸನ್ದ್ರಾಶ್ಚ ಉತ್ತರಾ ಹೈಮಭೌಮಕಾಃ ।। ೪೩.

ಕೆಲವರು ಸೋದಕರು, ವತ್ಸಕರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಾರಾಹರು, ಹಾರವಾಮಕರು, ಶಂಖರು, ಭಾವಿಸಂದ್ರರು, ಉತ್ತರದ ಹೈಮಭೌಮಕರು.

ಕೃಷ್ಣಭೌಮಾಃ ಸುಭೌಮಾಶ್ಚ ಮಹಾಭೌಮಾಶ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಾಃ। ಏತೇ ಚಾನ್ಯೇ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಾ ನಾನಾಜನಪದಾ ಮಯಾ ।। ೪೩.

ಕೃಷ್ಣಭೌಮರು, ಸುಭೌಮರು, ಮಹಾಭೌಮರು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಜನಪದಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ತೇ ಪಿಬನ್ತಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಂ ಮಹಾನದೀಮ್। ಆದೌ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಖ್ಯಾತಾ ಶೀತಾ ಶೀತಾಮ್ಬುವಾಹಿನೀ ।। ೪೩.

ಅವರು ಮಹಾಪುನ್ಯವಾದ ಮಹಾಗಂಗೆಯು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ, ತಂಪಾದ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾ ಚ ಹಂಸವಸತಿರ್ಮಹಾಚಕ್ರಾ ಚ ನಿಮ್ನಗಾ। ಚಕ್ರಾ ವಕ್ರಾ ಚ ಕಞ್ಚೀ ಚ ಸುರಸಾ ಚಾಪಗೋತ್ತಮಾ ।। ೪೩.

ಹಾಗೆಯೇ ಹಂಸವಸತಿ, ಮಹಾಚಕ್ರಾ, ನಿಮ್ನಗಾ, ಚಕ್ರಾ, ವಕ್ರಾ, ಕಂಚಿ, ಸುರಸಾ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳೂ ಇವೆ.

ಶಾಖಾವತೀ ಚೇನ್ದ್ರನದೀ ಮೇಘಾ ಮಙ್ಗಾರವಾಹಿನೀ। ಕಾವೇರೀ ಹರಿತೋಯಾ ಚ ಸೋಮಾವರ್ತ್ತಾ ಶತಹ್ರದಾ ।। ೪೩.

ಶಾಖಾವತಿ, ಇಂದ್ರನದಿ, ಮೇಘಾ, ಮಂಗಾರವಾಹಿನಿ, ಕಾವೇರಿ, ಹರಿತೋಯಾ, ಸೋಮಾವರ್ತಾ ಮತ್ತು ಶತಹ್ರದಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳೂ ಇವೆ.

ವನಮಾಲಾ ವಸುಮತೀ ಪಮ್ಪಾ ಪಮ್ಪಾವತೀ ಶುಭಾ। ಸುವರ್ಣಾ ಪಞ್ಚ ವರ್ಣಾ ಚ ತಥಾ ಪುಣ್ಯಾ ವಪುಷ್ಮತೀ ।। ೪೩.

ವನಮಾಲಾ, ವಸುಮತಿ, ಪಂಪಾ, ಶುಭವಾದ ಪಂಪಾವತಿ, ಸುವರ್ಣಾ, ಪಂಚವರ್ಣಾ, ಪುಣ್ಯವಾದ ವಪುಷ್ಮತಿ ಕೂಡ ಇವೆ.

ಮಣಿವಪ್ರಾ ಸುವಪ್ರಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗಾ ಶಿಲಾಶಿನೀ। ಕೃಷ್ಣತೋಯಾ ಚ ಪುಣ್ಯೋದಾ ತಥಾ ನಾಗಪದೀ ಶುಭಾ ।। ೪೩.

ಮಣಿವಪ್ರಾ, ಸುವಪ್ರಾ, ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗಾ, ಶಿಲಾಶಿನಿ, ಕೃಷ್ಣತೋಯಾ, ಪುಣ್ಯೋದಾ, ಶುಭವಾದ ನಾಗಪದಿ ಕೂಡ ಇವೆ.

ಶೈವಾಲಿನೀ ಮಣಿತಟಾ ಕ್ಷಾರೋದಾ ಚಾರುಣಾವತೀ। ತಥಾ ವಿಷ್ಣುಪದೀ ಚೈವ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೩.

ಶೈವಾಲಿನಿ, ಮಣಿತಟಾ, ಕ್ಷಾರೋದಾ, ಆರೂಣಾವತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುಪದಿ ಎಂಬ ಮಹಾಪುನ್ಯವಾದ ಮಹಾನದಿಯೂ ಇದೆ.

ಹಿರಣ್ಯವಾಹಿನೀಲಾ ಚ ಸ್ಕನ್ದಮಾಲಾ ಸುರಾವತೀ । ವಾಮೋದಾ ಚ ಪತಾಕಾ ಚ ವೇತಾಲೀ ಚ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೩.

ಹಿರಣ್ಯವಾಹಿನಿ, ನೀಲಾ, ಸ್ಕಂದಮಾಲಾ, ಸುರಾವತಿ, ವಾಮೋದಾ, ಪತಾಕಾ, ವೇತಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನದಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ನದಿಗಳು ಇದ್ದವು.

ಏತಾ ಗಙ್ಗಾ ಮಹಾನದ್ಯೋ ನಾಯಿಕಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ। ಕ್ಷುದ್ರನದ್ಯಸ್ತ್ವಸಂಖ್ಯಾತಾಃ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೪೩.

ಈ ನದಿಗಳು ಗಂಗೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಹಾ ನದಿಗಳು; ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅನೇಕ, ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಇದ್ದವು.

ಪೂರ್ವದ್ವೀಪಸ್ಯ ವೋಹಿನ್ಯಃ ಪುಣ್ಯವತ್ಯಶ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಾಃ। ಕೀರ್ತ್ತನೇನಾಪಿ ಚೈತಾಸಾಂ ಪೂತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ।। ೪೩.

ಇವು ಪೂರ್ವದ್ವೀಪದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಮಯ ನದಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಪವಿತ್ರತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ.

ಸಮೃದ್ಧರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸ್ಫೀತಞ್ಚ ನಾನಾಜನಪದಾಕುಲಮ್। ನಾನಾವೃಕ್ಷವನೋದ್ದೇಶಂ ನಾನಾನಗ ಸುವೇಷ್ಟಿತಮ್ ।। ೪೩.

ಆ ದೇಶವು ಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳದು, ಜನಸಂಚಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ತೋಟಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅನೇಕ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.

ನರನಾರೀಗಣಾಕೀರ್ಣಂ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಂ ಶಿವಮ್। ಬಹುಧಾನ್ಯಧನೋಪೇತಂ ನಾನಾನೃಪತಿಪಾಲಿತಮ್ । ಉಪೇತಂ ಕೀರ್ತನಶತೈರ್ನಾನಾರತ್ನಾಕರಾಕರಮ್ ।। ೪೩.

ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತುಂಬಿರುವರು, ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತು ಶುಭದಿಂದಿರುವರು, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿರುವರು, ಅನೇಕ ರಾಜರು ಆಳುವರು, ನೂರಾರು ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವರು, ವಿವಿಧ ರತ್ನಗಳ ಖನಿಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿರುವರು.

ತಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಹೇಮಶಙ್ಖದಲಪ್ರಭಾಃ। ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹಾವೀರ್ಯಾಃ ಪುರುಷಾಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ ।। ೪೩.

ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಂತೆ, ಶಂಖದಂತೆ, ಎಲೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವರು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಮ್ಭಾಷಣಂ ದರ್ಶನಞ್ಚ ಸಮಸ್ಥಾನೋಪಸೇವನಮ್ । ದೇವೈಃ ಸಹ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಕುರ್ವತೇ ತತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೪೩.

ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಜನರು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷಾಮಾಯುಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್। ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವಿಶೇಷಶ್ಚ ನ ತೇಷ್ವಸ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಸು। ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಞ್ಚ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಹಿ ವರ್ತ್ತತೇ ।। ೪೩.

ಅವರ ಆಯುಷ್ಯವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆ ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮದ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಚನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬರುತ್ತದೆ.

ತೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಶಙ್ಕರಂ ದೇವಂ ಗೌರೀಂ ಪರಮವೈಷ್ಣವೀಮ್। ಇಜ್ಯಾಪೂಜಾನಮಸ್ಕಾರಾಂಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜತೇ ।। ೪೩.

ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಂಕರ ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮ ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌರಿಯನ್ನು ಸದಾ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಇಂತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.

ನಿಸರ್ಗ ಏಷ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಭದ್ರಾಶ್ವಾನಾಂ ಯಥಾರ್ಥವತ್ । ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಕೇತುಮಾಲಾನಾಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತನಮ್ ।। ೪೪.

ಇದು ಭದ್ರಾಶ್ವರವರ ಸ್ವಭಾವ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಈಗ ಕೇತುಮಾಲರ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ನಿಷಧಸ್ಯಾಚಲೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಪಶ್ಚಿಮೇನ ಹಿ ಯತ್ತತ್ರ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಕೀರ್ತಿತಮ್ ।। ೪೪.

ನಿಷಧ ಎಂಬ ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಹಾಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕುಲಾಚಲಾನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ನದೀನಾಞ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ। ತಥಾ ಜನಪದಾನಾಞ್ಚ ವಿಸ್ತರಂ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹಥ ।। ೪೪.

ಈಗ ನೀವು ಕುಲಾಚಲಗಳ ಏಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವುಗಳ ನದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.

ವಿಶಾಲಃ ಕಮ್ಬಲಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಜಯನ್ತೋ ಹರಿಪರ್ವತಃ। ಅಶೋಕೋ ವರ್ದ್ಧಮಾನಶ್ಚ ಸಪ್ತೈತೇ ಕುಲಪರ್ವ್ವತಾಃ ।। ೪೪.

ವಿಶಾಲ, ಕಂಬಲ, ಕೃಷ್ಣ, ಜಯಂತ, ಹರಿಪರ್ವತ, ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ವರ್ಧಮಾನ — ಇವು ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳು.

ತೇಷಾಂ ಪ್ರಸೂತಿರನ್ಯೇಽಪಿ ಪರ್ವತಾ ಬಹುವಿಸ್ತರಾಃ। ಕೋಟಿಕೋಟಿಶತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೪೪.

ಇವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅನೇಕ ವಿಶಾಲವಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಇವೆ; ಅವು ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ, ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತೈರ್ವಿಮಿಶ್ರಾ ಜನಪದಾ ನಾನಾಜಾತಿಸಮಾಕುಲಾಃ। ನಾನಾಪ್ರಕಾರವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತ್ವನೇಕನೃಪಪಾಲಿತಾಃ ।। ೪೪.

ಆ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಜನಪದಗಳು, ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿ, ಅನೇಕ ರಾಜರು ಆಳುವಂತೆ ಇದ್ದವು.