ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಚತ್ವಾರ್ಯಶೀತಿಃ ಪ್ರತತಾ ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಮನ್ತತಃ। ವೇಗೇನ ಕುರ್ವತೀ ಮೇರುಂ ಸಾ ಪ್ರಯಾತಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಂಭತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ಮೇರುವನ್ನು ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾಳೆ.

ವಿಭಿದ್ಯಮಾನಾ ಸಲಿಲೈಸ್ತೈಜಸೇನಾನಿಲೇನ ಚ। ಮೇರೋರುತ್ತರಕೂಟೇಷು ಪತಿತಾಥ ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ।। ೪೨.

ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆ ನದಿ ಮೇರುವ ಉತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು.

ಮೇರುಕೂಟತಟಾನ್ತೇಭ್ಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತಿತಾ। ವಿಕೀರ್ಯಮಾಣ ಸಲಿಲಾ ಚತುರ್ದ್ಧಾಸಂಸೃತೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಮೇರುವ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳ ಅಂಚಿನಿಂದ ಅವಳು ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಅವಳ ನೀರು ಚದುರಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹರಿಯಿತು.

ಷಷ್ಟಿಯೋಜನಸಾಹಸ್ರಂ ನಿರಾಲಮ್ಬನಮಮ್ಬರಮ್। ನಿಪಪಾತ ಮಹಾಭಾಗ ಮೇರೋಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ದಿಶಮ್ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮಹಾ ಮೇರುವಿನ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಹರಿಯಿತು.

ಸಾ ಚತುರ್ಷ್ವಭಿತಶ್ಚೈವ ಮಹಾಪಾದೇಷು ಶೋಭನಾ। ಪುಣ್ಯಾ ಮನ್ದರಪೂರ್ವೇಣ ಪತಿತಾ ಹಿ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಸುಂದರವಾದ ಮಹಾ ನದಿ, ಮಂದರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಳು.

ಪೂರ್ವೇಣಾಂಶೇನ ದೇವಾನಾಂ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಗಣಾಲಯಮ್। ಸುವರ್ಣಚಿತ್ರಕಟಕಂ ನೈಕನಿರ್ಝರಕನ್ದರಮ್ ।। ೪೨.

ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ, ಅವಳು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರ ಗುಂಪುಗಳ ನಿವಾಸವಾದ, ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜಲಪಾತಗಳಿರುವ ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಸಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಮನ್ದರಞ್ಚಾರುಕನ್ದರಮ್। ವಪ್ರಪ್ರತಾಪಶಮನೈರನೇಕೈಃ ಸ್ಫಾಟಿಕೋದಕೈಃ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುಂದರ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸ್ಪಟಿಕದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ತಥಾ ಚೈತ್ರರಥಂ ರಮ್ಯಂ ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಹ್ಯಮ್ಬರನದೀ ಹ್ಯರುಣೋದಸರೋವರಮ್ ।। ೪೨.

ಹೀಗಾಗಿ, ಆ ಆಕಾಶನದಿ ಸುಂದರ ಚೈತ್ರರಥವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಅರುಣೋದ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ಅರುಣೋದಾನ್ನಿವೃತ್ತಾಽಥ ಶೀತಾನ್ತೇ ರಮ್ಯನಿರ್ಝರೇ। ಶೈಲೇ ಸಿದ್ಧಗಣಾವಾಸೇ ನಿಪಪಾತ ಸುಗಾಮಿನೀ ।। ೪೨.

ಅರುಣೋದದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಶೀತಾಂತದ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧರ ನಿವಾಸವಾಗಿರುವ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಿದ್ದಳು.

ಸೀತಾ ನಾಮ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಾ ನದೀನಾಂ ಪ್ರವರಾ ನದೀ। ಸಾ ನಿಕುಞ್ಜನಿರುದ್ಧಾ ತು ಅನೇಕಾಭೋಗಗಾಮಿನೀ ।। ೪೨.

ಸೀತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ನದಿಯು, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ, ನಿಕುಂಜಗಳಿಂದ ತಡೆದರೂ ಅನೇಕ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ.

ಶೀತಾನ್ತಾಶಿಖರಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಾ ಸುಕುಞ್ಜೇ ವರಪರ್ವತೇ। ನಿಪಪಾತ ಮಹಾಭಾಗಾ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಸುಮಞ್ಜಸಮ್ ।। ೪೨.

ಶೀತಾಂತ ಶಿಖರದಿಂದ, ಸುಂದರ ನಿಕುಂಜವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಿಂದ ಆ ಭಾಗ್ಯವಂತ ನದಿ ಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಂಜಸಕ್ಕೆ ಹರಿಯಿತು.

ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಲ್ಯವತಂ ಶೈಲಂ ಭಾವಯನ್ತೀ ವರಾಪಗಾ। ವೈಕಙ್ಕಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ವೈಕಙ್ಕಾನ್ಮಣಿಪರ್ವತಮ್। ಮಣಿಪರ್ವತಾನ್ಮಹಾಶೈಲಂ ಋಷಭಂ ನೈಕಕನ್ದರಮ್ ।। ೪೨.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ ಮಾಲ್ಯವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ವೈಕಂಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವೈಕಂಕದಿಂದ ಮಣಿಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮಣಿಪರ್ವತದಿಂದ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತ ಋಷಭವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಏವಂ ಶೈಲಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಾರಯನ್ತೀ ಮಹಾನದೀ। ಪತಿತಾಽಥ ಮಹಾಶೈಲೇ ಜಠರೇ ಸಿದ್ಧಸೇವಿತೇ ।। ೪೨.

ಹೀಗೆ, ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಆ ಮಹಾ ನದಿ ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.

ತಸ್ಮಾದಪಿ ಮಹಾಶೈಲಂ ದೇವಕೂಟಂ ತರಙ್ಗಿಣೀ। ತಸ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಸಮುದ್ರಾನ್ತಾ ಕ್ರಮೇಣ ಪೃಥಿವೀಂ ಗತಾ ।। ೪೨.

ಆ ಮಹಾ ಪರ್ವತವಾದ ದೇವಕುಟದಿಂದ ಆ ನದಿ ಹರಿದು ಬಂದು, ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಆಳದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.

ಸೈವಂ ಸ್ಥಲೀಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶೈಲರಾಜಶತಾನಿ ಚ। ವನಾನಿ ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಸರಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।। ೪೨.

ಹೀಗೆ ಆ ನದಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಮತಟ್ಟುಗಳನ್ನು, ನೂರಾರು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು色色ವಾದ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ದಾಟಿತು.

ಸ್ರಾವಯನ್ತೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ವಿಸ್ಫಾರೇಷ್ವವಲೀಕದಾ। ನದೀ ಸಹಸ್ರಾನುಗತಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಚ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಪುಣ್ಯವಂತಾದ ಮಹಾನದಿ ಸಾವಿರಾರು ಉಪನದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿದು, ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಹರಿದು, ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಭದ್ರಾಶ್ವಂ ಸುಮಹಾದ್ವೀಪಂ ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ವರಾಪಗಾ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಹ್ಯರ್ಣವಂ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವೇ ದ್ವೀಪೇ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಮಹಾನದಿ ಭದ್ರಾಶ್ವ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಪೂರ್ವದ ಮಹಾದ್ವೀಪವನ್ನು ದಾಟಿ, ಪೂರ್ವದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ದಕ್ಷಿಣೇಽಪಿ ಪ್ರಪನ್ನಾ ಯಾ ಶೈಲೇನ್ದ್ರೇ ಗನ್ಧಮಾದನೇ। ಚಿತ್ರೈಃ ಪ್ರಪಾತೈರ್ವಿಧೈರ್ನೈಕವಿಸ್ಫಾಲಿತೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಆಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೋದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ ಎಂಬ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ, ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ, ಹಲವಾರು ಕಡೆ ನೀರು ಹರಿದು ಹೋದವು.

ತದ್ಘನ್ಧಮಾದನವನಂ ನನ್ದನಂ ದೇವನನ್ದನಮ್। ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಪ್ರಯಾತಾ ಸಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೪೨.

ಆ ಗಂಧಮಾದನದ ಕಾಡನ್ನು, ನಂದನವನವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳ ಆನಂದಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಆ ಪುಣ್ಯನದಿ ತುಂಬಿಸಿ, ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಳು.

ನಾಮ್ನಾ ಹ್ಯಲಕನನ್ದೇತಿ ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತಾ। ಪ್ರವಿಶತ್ಯುತ್ತರಸರೋ ಮಾನಸಂ ದೇವಮಾನಸಮ್ ।। ೪೨.

ಅಲಕಾನಂದೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಆ ನದಿ, ಉತ್ತರದ ಮಾನಸ ಸರೋವರವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳ ಮಾನಸ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ಮಾನಸಾಚ್ಛೈಲರಾಜಾನಂ ರಮ್ಯಂ ತ್ರಿಶಿಖರಂ ಗತಾ। ತ್ರಿಕೂಟಾಚ್ಛೈಲಶಿಖರಾತ್ ಕಲಿಙ್ಗಶಿಖರಂ ಗತಾ ।। ೪೨.

ಮಾನಸ ಸರೋವರದಿಂದ ಆಕೆ ಸುಂದರವಾದ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು; ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತದಿಂದ ಕಾಲಿಂಗ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಕಲಿಙ್ಗಶಿಖರಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಾ ರುಚಕೇ ನಿಪಪಾತ ಸಾ। ರುಚಕಾನ್ನಿಷಧಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ತಾಮ್ರಾಭಂ ನಿಷಧಾದಪಿ ।। ೪೨.

ಕಾಲಿಂಗ ಶಿಖರದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಆಕೆ ರುಚಕ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಳು; ರುಚಕದಿಂದ ನಿಷಧ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು, ನಂತರ ನಿಷಧದಿಂದ ತಾಮ್ರಾಭ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ತಾಮ್ರಾಭಶಿಖರಾರ್ದ್ಭ್ರಷ್ಟಾ ಗತಾ ಶ್ವೇತೋದರಂ ಗಿರಿಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಸುಮೂಲಂ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ವಸುಧಾರಞ್ಚ ಪರ್ವತಮ್ ।। ೪೨.

ತಾಮ್ರಾಭ ಶಿಖರದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಆಕೆ ಶ್ವೇತೋದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಹಾ ಪರ್ವತದ ಬೇರು ಭಾಗವನ್ನು, ನಂತರ ವಸುಧಾರಾ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಹೇಮಕೂಟಂ ಗತಾ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಶ್ರೃಙ್ಗೇ ತತೋ ಗತಾ। ತಸ್ಮಾದ್ಗತಾ ಮಹಾಶೈಲಂ ತತಶ್ಚಾಪಿ ಪಿಶಾಚಕಮ್ ।। ೪೨.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೇಮಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು, ನಂತರ ದೇವಶೃಂಗ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಹಾ ಪರ್ವತವನ್ನು, ನಂತರ ಪಿಶಾಚಕ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಪಿಶಾಚಕಾಚ್ಛೈಲವರಾತ್ ಪಞ್ಚಕೂಟಙ್ಗತಾ ಪುನಃ। ಪಞ್ಚಕೂಟಾತ್ತು ಕೈಲಾಸಂ ದೇವಾವಾಸಂ ಶಿಲೋಚ್ಚಯಮ್ ।। ೪೨.

ಪಿಶಾಚಕ ಪರ್ವತದಿಂದ ಪಂಚಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು; ಪಂಚಕೂಟದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸವಾದ ಉನ್ನತ ಶಿಖರ, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ತಸ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಷು ವಿಭ್ರಾನ್ತಾ ನೈಕಕನ್ದರಸಾನುಷು। ಹಿಮವತ್ಯುತ್ತಮನದೀ ನಿಪಪಾತಾಚಲೋತ್ತಮೇ ।। ೪೨.

ಆಕೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಂದರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರವಾದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಇಳಿದಳು.

ಸೈವಂ ಶೈಲಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಾರಯನ್ತೀ ಮಹಾನದೀ। ಸ್ಥಲೀಶತಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ಪ್ಲಾವಯನ್ತ್ಯಾಶುಗಾಣಿನೀ ।। ೪೨.

ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾನದಿ ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ಸಮತಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಹೋದಳು.

ವನಾನಾಞ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕನ್ದರಾಣಾಂ ಶತಾನಿ ಚ । ಸ್ರಾವಯನ್ತೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಪ್ರಯಾತಾ ದಕ್ಷಿಣೋದಧಿಮ್ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಾಡುಗಳನ್ನು, ನೂರಾರು ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಪುಣ್ಯವಂತಾದ ಆ ನದಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದಳು.

ರಮ್ಯಾ ಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಶೈಲಕುಕ್ಷಿಷು ಸಂವೃತಾ। ಯಾಧೃತಾ ದೇವದೇವೇನ ಶಙ್ಕರೇಣ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।। ೪೨.

ಆ ನದಿ ಯೋಜನವಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ, ಪರ್ವತಗಳ ಒಳಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ದೇವದೇವ ಶ್ರೀ ಶಂಕರನು ಅವಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.