ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಸಬ್ರಹ್ಮಸದನಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್। ತ್ರಿಲೋಕಮಿತಿ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಯತ್ಸತ್ತ್ವೈರ್ವ್ಯವಹಾರ್ಯತೇ ।। ೪೧.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸದುನ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಮಾನವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಈ ಲೋಕವನ್ನು 'ಮೂರು ಲೋಕಗಳು' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಾವತಪ್ತಂ ಯತ್ತಜ್ಜಗತ್ ಪರಿಗೀಯತೇ। ಗನ್ಧವರ್ಣರಸೋಪೇತಂ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ ।। ೪೧.

ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉಷ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತು, ಸುಗಂಧ, ವರ್ಣ, ರುಚಿ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ತಂ ಲೋಕಪದ್ಮಂ ಶ್ರುತಿಭಿಃ ಪದ್ಮಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ। ಏಷ ಸರ್ವಪುರಾಣೇಷು ಕ್ರಮಃ ಸುಪರಿನಿಶ್ಚಿತಃ ।। ೪೧.

ಆ ಲೋಕಪದ್ಮವನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ 'ಪದ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಕ್ರಮವು ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಸರೋವರೇಭ್ಯಃ ಪುಣ್ಯೋದಾ ದೇವ ನದ್ಯೋ ವಿನಿರ್ಗತಾಃ। ಮಹೌಘತೋಯಾ ನದ್ಯಶ್ಚ ತಾಃ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೪೨.

ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಪುಣ್ಯವಾಹಿನಿ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ದೇವನದಿಗಳಿಂದ ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಆಕಾಶಾಮ್ಭೋನಿಧೇರ್ಯೋಽಸೌ ಸೋಮ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ। ಆಧಾರಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಮೃತಾಕರಃ ।। ೪೨.

ಆಕಾಶ ಸಾಗರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ, ಸೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಪುಣ್ಯೋದಾ ನದೀ ಹ್ಯಾಕಾಶಗಾಮಿನೀ। ಸಪ್ತಮೇನಾನಿಲಪಥಾ ಪ್ರಯಾತಾ ವಿಮಲೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಆದುದರಿಂದ, ಆ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ನದಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಏಳನೇ ಗಾಳಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶುಭ್ರವಾದ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿತು.

ಸಾ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ನಿವರ್ತನ್ತೀ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣನಿಷೇವಿತಾ। ತಾರಾಕೋಜಿಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ನಭಸಶ್ಚ ಸಮಾಯತಾ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಅನೇಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಳೆಯುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಡನೆ ಬೆರೆತುಹೋದಳು.

ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇಣ ಗಜೇನ್ದ್ರೇಣ ಆಕಾಶಪಥಯಾಯಿನಾ। ಕ್ರೀಡಿತಾ ಹ್ಯನ್ತರತಲೇ ಯಾ ಸಾ ವಿಕ್ಷೋಭಿತೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮಹಾ ಗಜರಾಜ ಐರಾವತನು ಆ ನದಿಯೊಡನೆ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದಾಗ, ಅವಳ ನೀರು ಅಲೆಯಿತು.

ನೈಕೈರ್ವಿಮಾನಸಙ್ಘಾತೈಃ ಪ್ರಕ್ರಾಮದ್ಭಿರ್ನಭಸ್ತಲಮ್। ಸಿದ್ಧೈರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟಜಲಾ ಮಹಾಪುಣ್ಯಜಲಾ ಶಿವಾ ।। ೪೨.

ಆ ನದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧರು ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಅವಳ ನೀರು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯವೂ ಶುಭಕರವೂ ಆಗಿತು.

ವಾಯುನಾ ಪ್ರೇರ್ಯಮಾಣಾ ಚ ಅನೇಕಾಭೋಗಗಾಮಿನೀ। ಪರಿವರ್ತ್ತತ್ಯಹರಹರ್ಯಥಾ ಸೂರ್ಯಸ್ತಥೈವ ಸಾ ।। ೪೨.

ಗಾಳಿ ಅವಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವಳು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ಚತ್ವಾರ್ಯಶೀತಿಃ ಪ್ರತತಾ ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಮನ್ತತಃ। ವೇಗೇನ ಕುರ್ವತೀ ಮೇರುಂ ಸಾ ಪ್ರಯಾತಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಂಭತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ಮೇರುವನ್ನು ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಾಳೆ.

ವಿಭಿದ್ಯಮಾನಾ ಸಲಿಲೈಸ್ತೈಜಸೇನಾನಿಲೇನ ಚ। ಮೇರೋರುತ್ತರಕೂಟೇಷು ಪತಿತಾಥ ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ।। ೪೨.

ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆ ನದಿ ಮೇರುವ ಉತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು.

ಮೇರುಕೂಟತಟಾನ್ತೇಭ್ಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತಿತಾ। ವಿಕೀರ್ಯಮಾಣ ಸಲಿಲಾ ಚತುರ್ದ್ಧಾಸಂಸೃತೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಮೇರುವ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳ ಅಂಚಿನಿಂದ ಅವಳು ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಅವಳ ನೀರು ಚದುರಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹರಿಯಿತು.

ಷಷ್ಟಿಯೋಜನಸಾಹಸ್ರಂ ನಿರಾಲಮ್ಬನಮಮ್ಬರಮ್। ನಿಪಪಾತ ಮಹಾಭಾಗ ಮೇರೋಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ದಿಶಮ್ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಮಹಾ ಮೇರುವಿನ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಹರಿಯಿತು.

ಸಾ ಚತುರ್ಷ್ವಭಿತಶ್ಚೈವ ಮಹಾಪಾದೇಷು ಶೋಭನಾ। ಪುಣ್ಯಾ ಮನ್ದರಪೂರ್ವೇಣ ಪತಿತಾ ಹಿ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಸುಂದರವಾದ ಮಹಾ ನದಿ, ಮಂದರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಳು.

ಪೂರ್ವೇಣಾಂಶೇನ ದೇವಾನಾಂ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಗಣಾಲಯಮ್। ಸುವರ್ಣಚಿತ್ರಕಟಕಂ ನೈಕನಿರ್ಝರಕನ್ದರಮ್ ।। ೪೨.

ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ, ಅವಳು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರ ಗುಂಪುಗಳ ನಿವಾಸವಾದ, ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜಲಪಾತಗಳಿರುವ ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಸಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಮನ್ದರಞ್ಚಾರುಕನ್ದರಮ್। ವಪ್ರಪ್ರತಾಪಶಮನೈರನೇಕೈಃ ಸ್ಫಾಟಿಕೋದಕೈಃ ।। ೪೨.

ಅವಳು ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುಂದರ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸ್ಪಟಿಕದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ತಥಾ ಚೈತ್ರರಥಂ ರಮ್ಯಂ ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಹ್ಯಮ್ಬರನದೀ ಹ್ಯರುಣೋದಸರೋವರಮ್ ।। ೪೨.

ಹೀಗಾಗಿ, ಆ ಆಕಾಶನದಿ ಸುಂದರ ಚೈತ್ರರಥವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಅರುಣೋದ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ಅರುಣೋದಾನ್ನಿವೃತ್ತಾಽಥ ಶೀತಾನ್ತೇ ರಮ್ಯನಿರ್ಝರೇ। ಶೈಲೇ ಸಿದ್ಧಗಣಾವಾಸೇ ನಿಪಪಾತ ಸುಗಾಮಿನೀ ।। ೪೨.

ಅರುಣೋದದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಶೀತಾಂತದ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧರ ನಿವಾಸವಾಗಿರುವ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಿದ್ದಳು.

ಸೀತಾ ನಾಮ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಾ ನದೀನಾಂ ಪ್ರವರಾ ನದೀ। ಸಾ ನಿಕುಞ್ಜನಿರುದ್ಧಾ ತು ಅನೇಕಾಭೋಗಗಾಮಿನೀ ।। ೪೨.

ಸೀತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ನದಿಯು, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ, ನಿಕುಂಜಗಳಿಂದ ತಡೆದರೂ ಅನೇಕ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ.

ಶೀತಾನ್ತಾಶಿಖರಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಾ ಸುಕುಞ್ಜೇ ವರಪರ್ವತೇ। ನಿಪಪಾತ ಮಹಾಭಾಗಾ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಸುಮಞ್ಜಸಮ್ ।। ೪೨.

ಶೀತಾಂತ ಶಿಖರದಿಂದ, ಸುಂದರ ನಿಕುಂಜವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಿಂದ ಆ ಭಾಗ್ಯವಂತ ನದಿ ಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಂಜಸಕ್ಕೆ ಹರಿಯಿತು.

ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಲ್ಯವತಂ ಶೈಲಂ ಭಾವಯನ್ತೀ ವರಾಪಗಾ। ವೈಕಙ್ಕಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ವೈಕಙ್ಕಾನ್ಮಣಿಪರ್ವತಮ್। ಮಣಿಪರ್ವತಾನ್ಮಹಾಶೈಲಂ ಋಷಭಂ ನೈಕಕನ್ದರಮ್ ।। ೪೨.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ ಮಾಲ್ಯವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ವೈಕಂಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವೈಕಂಕದಿಂದ ಮಣಿಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮಣಿಪರ್ವತದಿಂದ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತ ಋಷಭವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

ಏವಂ ಶೈಲಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಾರಯನ್ತೀ ಮಹಾನದೀ। ಪತಿತಾಽಥ ಮಹಾಶೈಲೇ ಜಠರೇ ಸಿದ್ಧಸೇವಿತೇ ।। ೪೨.

ಹೀಗೆ, ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಆ ಮಹಾ ನದಿ ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.

ತಸ್ಮಾದಪಿ ಮಹಾಶೈಲಂ ದೇವಕೂಟಂ ತರಙ್ಗಿಣೀ। ತಸ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಸಮುದ್ರಾನ್ತಾ ಕ್ರಮೇಣ ಪೃಥಿವೀಂ ಗತಾ ।। ೪೨.

ಆ ಮಹಾ ಪರ್ವತವಾದ ದೇವಕುಟದಿಂದ ಆ ನದಿ ಹರಿದು ಬಂದು, ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಆಳದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.

ಸೈವಂ ಸ್ಥಲೀಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶೈಲರಾಜಶತಾನಿ ಚ। ವನಾನಿ ಚ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಸರಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।। ೪೨.

ಹೀಗೆ ಆ ನದಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಮತಟ್ಟುಗಳನ್ನು, ನೂರಾರು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು色色ವಾದ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ದಾಟಿತು.

ಸ್ರಾವಯನ್ತೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ವಿಸ್ಫಾರೇಷ್ವವಲೀಕದಾ। ನದೀ ಸಹಸ್ರಾನುಗತಾ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಚ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಪುಣ್ಯವಂತಾದ ಮಹಾನದಿ ಸಾವಿರಾರು ಉಪನದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿದು, ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಹರಿದು, ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಭದ್ರಾಶ್ವಂ ಸುಮಹಾದ್ವೀಪಂ ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ವರಾಪಗಾ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಹ್ಯರ್ಣವಂ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವೇ ದ್ವೀಪೇ ಮಹಾನದೀ ।। ೪೨.

ಆ ಮಹಾನದಿ ಭದ್ರಾಶ್ವ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಪೂರ್ವದ ಮಹಾದ್ವೀಪವನ್ನು ದಾಟಿ, ಪೂರ್ವದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ದಕ್ಷಿಣೇಽಪಿ ಪ್ರಪನ್ನಾ ಯಾ ಶೈಲೇನ್ದ್ರೇ ಗನ್ಧಮಾದನೇ। ಚಿತ್ರೈಃ ಪ್ರಪಾತೈರ್ವಿಧೈರ್ನೈಕವಿಸ್ಫಾಲಿತೋದಕಾ ।। ೪೨.

ಆಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೋದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ ಎಂಬ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ, ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ, ಹಲವಾರು ಕಡೆ ನೀರು ಹರಿದು ಹೋದವು.

ತದ್ಘನ್ಧಮಾದನವನಂ ನನ್ದನಂ ದೇವನನ್ದನಮ್। ಪ್ಲಾವಯನ್ತೀ ಮಹಾಭಾಗಾ ಪ್ರಯಾತಾ ಸಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್ ।। ೪೨.

ಆ ಗಂಧಮಾದನದ ಕಾಡನ್ನು, ನಂದನವನವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳ ಆನಂದಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಆ ಪುಣ್ಯನದಿ ತುಂಬಿಸಿ, ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಳು.