ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತವರಾ ಅನ್ಯೇ ಚ ಗಿರಯಸ್ತಥಾ। ಪೂರ್ವೇಣ ಮನ್ದರಸ್ಯೈತೇ ಸಿದ್ಧವಾಸಾ ಉದಾಹೃತಾಃ ।। ೩೬.

ಇವು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದವುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಬೆಟ್ಟಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಮಂದರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸರಸೋ ಮಾನಸಸ್ಯೇಹ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೇ ಮಹಾಚಲಾಃ। ಯೇ ಕೀರ್ತಿತಾ ಮಯಾ ತೇ ವೈ ನಾಮತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೩೬.

ಮಾನದ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ.

ಶೈಲಸ್ತ್ರಿಶಿಖರಶ್ಚಾಪಿ ಶಿಶಿರಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಕಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ಪತಙ್ಗಶ್ಚ ರುಚಕಶ್ಚೈವ ಸಾನುಮಾನ್ ।। ೩೬.

ಮೂರು ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಶೈಲ, ಶಿಶಿರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ, ಕಳಿಂಗ, ಪತಂಗ, ರುಚಕ ಮತ್ತು ಸಾನುಮಾನ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ತಾಮ್ರಾಭಶ್ಚ ವಿಶಾಖಶ್ಚ ತಥಾ ಶ್ವೇತೋದರೋ ಗಿರಿಃ। ಸಮೂಲೋ ವಿಷಧಾರಶ್ಚ ರತ್ನಧಾರಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ ।। ೩೬.

ತಾಮ್ರಾಭ, ವಿಶಾಖ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ವೇತೋದರ ಎಂಬ ಪರ್ವತ, ಸಮೂಲ, ವಿಷಧಾರ ಮತ್ತು ರತ್ನಧಾರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಏಕಶ್ರೃಙ್ಗೋ ಮಹಾಮೂಲೋ ಗಜಶೈಲಃ ಪಿಶಾಚಕಃ। ಪಞ್ಚಶೈಲೋಽಥ ಕೈಲಾಸೋ ಹಿಮವಂಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ ।। ೩೬.

ಏಕಶೃಂಗ, ಮಹಾಮೂಲ, ಗಜಶೈಲ, ಪಿಶಾಚಕ, ಪಂಚಶೈಲ, ಕೈಲಾಸ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಇತ್ಯೇತೇ ದೇವಚರಿತಾ ಹ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪರ್ವತೋತ್ತಮಾಃ। ದಿಗ್ಭಾಗೋ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮೇರೋರಮರವರ್ಚ್ಚಸಃ ।। ೩೬.

ಇವು ದೇವತೆಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯುಳ್ಳ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರ್ವತಗಳು. ಇವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೇರುಪರ್ವತದ ಕೀರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಪರೇಣ ಸಿತೋದಸ್ಯ ಸರಸೋ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ। ಉತ್ತಮಾ ಯೇ ಮಹಾಶೈಲಾಸ್ತಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೩೬.

ಸಿತೋದ ಸರೋವರದ ಅತ್ತಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಈಗ ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಿರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳು.

ಸುವಕ್ಷಾಃ ಶಿಖಿಶೈಲಶ್ಚ ಕಾಲೋ ವೈಢೂರ್ಯಪರ್ವತಃ। ಕಪಿಲಃ ಪಿಙ್ಗಲೋ ರುದ್ರಃ ಸುರಸಶ್ಚ ಮಹಾಚಲಃ ।। ೩೬.

ಸುವಕ್ಷ, ಶಿಖಿಶೈಲ, ಕಾಲ, ವೈಢೂರ್ಯಪರ್ವತ, ಕಪಿಲ, ಪಿಂಗಲ, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಸುರಸ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ಕುಮುದೋ ಮಧುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಅಞ್ಜನೀಮುಕುಟಸ್ತಥಾ। ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡರಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಶಿಖರಶ್ಚಹ ।। ೩೬.

ಕುಮುದ, ಮಧುಮಾನ, ಅಂಜನೀಮುಕುಟ, ಕೃಷ್ಣ, ಪಾಂಡರ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಶಿಖರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ಚ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಸ್ತ್ರಿಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತವರಾ ದಿಗ್ಭಾಗೇ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೬.

ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ, ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ; ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಭದ್ರಸ್ಯ ಸರಸ ಉತ್ತರೇಣಾಪಿ ಶ್ರೀಮತಃ। ಯೇ ಮಯಾ ಪೂರ್ವತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾನ್ವದಿಷ್ಯೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೩೬.

ಮಹಾಭದ್ರ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಈಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶಙ್ಕುಕೂಟೋ ಮಹಾಶೈಲೋ ವೃಷಭೋ ಹಂಸಪರ್ವತಃ। ನಾಗಶ್ಚ ಕಪಿಲಶ್ಚೈವ ಇನ್ದ್ರಶೈಲಶ್ಚ ಸಾನುಮಾನ್ ।। ೩೬.

ಶಂಕುಕೂಟ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತ, ವೃಷಭ, ಹಂಸಪರ್ವತ, ನಾಗ, ಕಪಿಲ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಶೈಲ ಹಾಗೂ ಸಾನುಮಾನ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ನೀಲಃ ಕನಕ ಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚ ಶತಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ। ಪುಷ್ಪಕೋ ಮೇಘಶೈಲಶ್ಚ ವಿರಾಜಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಜಾರುಧಿಶ್ಚೈವ ಶೈಲೇನ್ದ್ರ ಇತ್ಯೇತೇ ಉತ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೬.

ನೀಲ, ಕನಕಶೃಂಗ, ಶತಶೃಂಗ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳು; ಪುಷ್ಪಕ, ಮೇಘಶೈಲ, ವಿರಾಜ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ಜಾರುಧಿ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ — ಇವು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಏತೇಷಾಂ ಶೈಲಮುಖ್ಯಾನಾಮನ್ತರೇಷು ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಸ್ಥಲ್ಯೋಽಹ್ಯನ್ತರದ್ರೋಣ್ಯಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೬.

ಈ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಒಳಗಿನ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮ ಷಟ್‌ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಇಂತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ 'ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ' ಎಂಬ ಮೂವತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.

ಶೀತಾನ್ತಸ್ಯಾಚಲೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕುಮುಞ್ಜಸ್ಯಾನ್ತರೇಣ ತು। ದ್ರೋಣ್ಯೋ ವಿಹಙ್ಗಸಙ್ಘುಷ್ಟಾ ನಾನಾಸತ್ತ್ವನಿಷೇವಿತಾಃ ।। ೩೭.

ಶೀತಾಂತ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಕುಮುಂಜ ಪರ್ವತದ ನಡುವೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸುವ,色色 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಇದ್ದವು.

ತ್ರಿಯೋಜನಶತಾಯಾಮಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಃ ಶತಯೋಜನಾಃ। ಸುರಸಾಮಲಪಾನೀಯರಮ್ಯಂ ತತ್ರ ಸರೋವರಮ್ ।। ೩೭.

ಅವು ಮೂರು ನೂರು ಯೋಜನ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ, ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುಂದರ ಸರೋವರವಿತ್ತು.

ದ್ರೋಣ್ಯಾಯಾಮಪ್ರಮಾಣೈಸ್ತು ಪುಣ್ಡರೀಕೈಃ ಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ। ಸಹಸ್ರಶತಪತ್ರೈರ್ಹಿ ಮಹಾಪದ್ಮೈರಲಂಕೃತಮ್ ।। ೩೭.

ಅದು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡದಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುವ, ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಅನೇಕ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಗಳಿರುವ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಹಾಳೆಗಳಿರುವ ಮಹಾ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹೋರಗೈರಧ್ಯುಷಿತಂ ಮಹಾಭೋಗೈರ್ದುರಾಸದೈಃ। ದೇವದಾನವಗನ್ಧರ್ವೈರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಜಲಂ ಶುಭಮ್ ।। ೩೭.

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರವಾದ, ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಪಗಳು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆ ಜಲವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ನೀರು ಬಹಳ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಪುಣ್ಯಂ ತಚ್ಛ್ರೀಸರೋ ನಾಮ ಪ್ರಕಾಶಂ ದಿವಿ ಚೇಹ ಚ। ಪ್ರಸನ್ನಜಲಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಶರಣ್ಯಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವನ್ನು ಶ್ರೀಸರಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ತಾಜಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.

ತತ್ರ ತ್ವೇಕಂ ಮಹಾಪದ್ಮಂ ಮಧ್ಯೇ ಪದ್ಮವನಸ್ಯ ಹ। ಕೋಟಿಪತ್ರಪ್ರಚಾರಂ ತತ್ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಚಸಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ಹೂವನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಮಲವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಾಳೆಗಳು ಹರಡಿವೆ. ಅದು ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.

ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯಾಕೋಶಮಜರಂ ಚಾಞ್ಚಲ್ಯಾಚ್ಚಾತಿಮಣ್ಡಲಮ್। ಚಾರುಕೇಶರಜಾಲಾಢ್ಯಂ ಮತ್ತಷಟ್‌ಪದನಾದಿತಮ್ ।। ೩೭.

ಆ ಕಮಲ ಯಾವಾಗಲೂ ಅರಳಿರುವದು, ಎಂದಿಗೂ ಬಾಡದು, ಅದರ ಚಲನೆಯಿಂದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸುಂದರ ಕೇಸರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮದಮತ್ತಾದ ಭೃಂಗಗಳ ಗೂಂಜನದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಪದ್ಮೇ ಭಗವತೀ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛ್ರೀರ್ನಿತ್ಯಮೇವ ಹಿ। ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಃ ಪದ್ಮಂ ತದಾವಾಸಂ ಮೂರ್ತ್ತಿಮತ್ಯಾ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೩೭..

ಆ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನಿಜವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸರಸಸ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ ತೀರೇ ಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತ। ಸದಾ ಪುಷ್ಪಫಲಂ ರಮ್ಯಂ ತತ್ರ ಬಿಲ್ವವನಂ ಮಹತ್ ।। ೩೭.

ಆ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಸಿದ್ಧರು ಸದಾ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ, ಹೂವು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ವವನವಿದೆ.

ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ತ್ರಿಯೋಜನಶತಾಯ ತಮ್। ಅರ್ಧಕ್ರೋಶೋಚ್ಚಶಿಖರೈರ್ಮಹಾವೃಕ್ಷೈಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೩೭.

ಅದು ನೂರು ಯೋಜನೆ ಅಗಲವಿದೆ, ಮೂರು ನೂರು ಯೋಜನೆ ಉದ್ದವಿದೆ, ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಶ ಎತ್ತರದ ಸಾವಿರಾರು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಶಾಖಾಸಹಸ್ರಕಲಿತೈರ್ಮಹಾಸ್ಕನ್ಧೈಃ ಸಮಾಕುಲಮ್। ಫಲೈಃ ಸುವರ್ಣಸಙ್ಕಾಶೈರ್ಹರಿತೈಃ ಪಾಣ್ಡರೈಸ್ತಥಾ ।। ೩೭.

ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಕೊಂಬೆಗಳಿರುವ, ಬಲಿಷ್ಠ ಕಾಂಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಹೊಳಪಿನ ಹಳದಿ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಅಮೃತಸ್ವಾದುಸದೃಶೈರ್ಭೇರೀಮಾತ್ರೈಃ ಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ। ಶೀರ್ಯಮಾಣೈಃ ಪತದ್ಭಿಶ್ಚ ಕೀರ್ಣಾ ಭೂಮಿರ್ನಿರನ್ತರಾ ।। ೩೭.

ಅದು ಅಮೃತದಂತೆ ರುಚಿಯಾದ, ದೊಡ್ಡ ಡೊಳ್ಳಿನಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಸುಗಂಧ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅವು ಬಿದ್ದು ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆವೃತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ನಾಮ್ನಾ ತಚ್ಛ್ರೀವನಂ ನಾಮ ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ವಿಶ್ರುತಮ್। ಗನ್ಧರ್ವೈಃ ಕಿನ್ನರೈರ್ಯಕ್ಷೈರ್ಮಹಾನಾಗೈಶ್ಚ ಸೇವಿತಮ್ ।। ೩೭.

ಆವನನ್ನು ಶ್ರೀವನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮಹಾ ನಾಗರು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಿದ್ಧೈಶ್ಚೈವ ಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ನಿತ್ಯಂ ಬಿಲ್ವಫಲಾಶಿಭಿಃ। ವಿವಿಧೈರ್ಭೂತಸಙ್ಘೈಶ್ಚ ನಿತ್ಯಮೇವ ನಿಷೇವಿತಮ್ ।। ೩೭.

ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಬಿಲ್ವ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ.