ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮನೋಹರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ ದೇವಾಕ್ರೀಡನಕಾನ್ಯಥ। ಚತುರ್ದಿಶಮುದಾರಾಣಿ ನಾಮ್ನಾ ಶ್ರೃಣುತ ತಾನಿ ಮೇ ।। ೩೬.

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ಮನಮೋಹಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

ಪೂರ್ವಞ್ಚೈತ್ರರಥಂ ನಾಮ ದಕ್ಷಿಣಂ ನನ್ದನಂ ವನಮ್। ವೈಭ್ರಾಜಂ ಪಶ್ಚಿಮಂ ವಿದ್ಯಾದುತ್ತರಂ ಸವಿತುರ್ವನಮ್ ।। ೩೬.

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರರಥ ಎಂಬುದು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಂದನವನ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವೈಭ್ರಾಜ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸವಿತೃವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾವನೇಷು ಚೈತೇಷು ನಿವಿಷ್ಟಾನಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಅನುಬನ್ಧಾನಿ ರಮ್ಯಾಣಿ ವಿಹಙ್ಗೈಃ ಕೂಜಿತಾನಿ ಚ ।। ೩೬.

ಈ ಮಹಾವನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದ್ದು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿವೆ.

ವನೈರ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣತೀರ್ಥಾನಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾವನಾನಿ ಚ। ಮಹಾನಾಗಾಧಿವಾಸಾನಿ ಸೇವಿತಾನಿ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ ।। ೩೬.

ಆ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ತೀರ್ಥಗಳು, ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಂತವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಮಹಾ ನಾಗಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.

ಸುರಸಾಮಲಲೋಯಾನಿ ಶಿವಾನಿ ಸುಸುಖಾನಿ ಚ। ಸಿದ್ಧದೇವಾಸುರವರೈರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟಜಲಾನಿ ಚ ।। ೩೬.

ಅವುಗಳು ಸುಖಕರವಾಗಿಯೂ, ಶುಭ್ರವಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು, ಸಿದ್ಧರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾ ದಾನವರು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಛತ್ರಪ್ರಮಾಣೈರ್ವಿಕಚೈರ್ಮಹಾಗನ್ಧೈರ್ಮನೋಹರೈಃ। ಪುಣ್ಡರೀಕೈರ್ಮಹಾಪತ್ರೈರುತ್ಪಲೈಃ ಶೋಭಿತಾನಿ ಚ। ಮಹಾಸರಾಂಸಿ ಚತ್ವಾರಿ ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮತಃ ।। ೩೬.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಛತ್ರದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೂದ, ಘಮಘಮಿಸುವ ಸುಗಂಧದ, ಮನೋಹರವಾದ ಪುಂಡರೀಕ ಹೂಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಸರೋವರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಅರುಣೋದಂ ಸರಃ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಮಾನಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಸಿತೋದಂ ಪಶ್ಚಿಮಸರೋ ಮಹಾಭದ್ರನ್ತಥೋತ್ತರಮ್ ।। ೩೬.

ಪೂರ್ವದ ಸರೋವರವನ್ನು ಅರುಣೋದ ಎಂದು, ದಕ್ಷಿಣದ ಸರೋವರವನ್ನು ಮಾನಸ ಎಂದು, ಪಶ್ಚಿಮದ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಿತೋದ ಎಂದು, ಉತ್ತರದ ಸರೋವರವನ್ನು ಮಹಾಭದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅರುಣೋದಞ್ಚ ಪೂರ್ವೇಣ ಯೇ ಚ ಶೈಲಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ತಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಾಂಸ್ತತ್ತ್ವೇನ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ವಿಸ್ತರಾನ್ಮಮ ।। ೩೬.

ಈಗ ಅರುಣೋದದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪರ್ವತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

ಶೀತಾನ್ತಶ್ಚ ಕುಮುಞ್ಜಶ್ಚ ಸುವೀರಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ವಿಕಙ್ಕೋ ಮಣಿಶೀಲಶ್ಚ ವೃಷಭಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ ।। ೩೬.

ಶೀತಾಂತ, ಕುಮುಂಜ, ಸುವೀರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳು, ವಿಕಂಕ, ಮಣಿಶೀಲ ಮತ್ತು ವೃಷಭ ಎಂಬ ಮಹಾಶೈಲಗಳು ಅಲ್ಲಿವೆ.

ಮಹಾನೀಲೋಽಥ ರುಚಕಃ ಸಬಿನ್ದುರ್ಮನ್ದರಸ್ತಥಾ। ವೇಣುಮಾಂಶ್ಚ ಸುಮೇಧಶ್ಚ ನಿಷಧೋ ದೇವಪರ್ವತಃ ।। ೩೬.

ಮಹಾನೀಲ, ನಂತರ ರುಚಕ, ಸಬಿಂದು, ಮಂದರ, ವೇಣುಮಾನ್, ಸುಮೇಧ, ನಿಷಧ ಮತ್ತು ದೇವಪರ್ವತ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದವು.

ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತವರಾ ಅನ್ಯೇ ಚ ಗಿರಯಸ್ತಥಾ। ಪೂರ್ವೇಣ ಮನ್ದರಸ್ಯೈತೇ ಸಿದ್ಧವಾಸಾ ಉದಾಹೃತಾಃ ।। ೩೬.

ಇವು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದವುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಬೆಟ್ಟಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಮಂದರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸರಸೋ ಮಾನಸಸ್ಯೇಹ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯೇ ಮಹಾಚಲಾಃ। ಯೇ ಕೀರ್ತಿತಾ ಮಯಾ ತೇ ವೈ ನಾಮತಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೩೬.

ಮಾನದ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ.

ಶೈಲಸ್ತ್ರಿಶಿಖರಶ್ಚಾಪಿ ಶಿಶಿರಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಕಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ಪತಙ್ಗಶ್ಚ ರುಚಕಶ್ಚೈವ ಸಾನುಮಾನ್ ।। ೩೬.

ಮೂರು ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಶೈಲ, ಶಿಶಿರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ, ಕಳಿಂಗ, ಪತಂಗ, ರುಚಕ ಮತ್ತು ಸಾನುಮಾನ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ತಾಮ್ರಾಭಶ್ಚ ವಿಶಾಖಶ್ಚ ತಥಾ ಶ್ವೇತೋದರೋ ಗಿರಿಃ। ಸಮೂಲೋ ವಿಷಧಾರಶ್ಚ ರತ್ನಧಾರಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ ।। ೩೬.

ತಾಮ್ರಾಭ, ವಿಶಾಖ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ವೇತೋದರ ಎಂಬ ಪರ್ವತ, ಸಮೂಲ, ವಿಷಧಾರ ಮತ್ತು ರತ್ನಧಾರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಏಕಶ್ರೃಙ್ಗೋ ಮಹಾಮೂಲೋ ಗಜಶೈಲಃ ಪಿಶಾಚಕಃ। ಪಞ್ಚಶೈಲೋಽಥ ಕೈಲಾಸೋ ಹಿಮವಂಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ ।। ೩೬.

ಏಕಶೃಂಗ, ಮಹಾಮೂಲ, ಗಜಶೈಲ, ಪಿಶಾಚಕ, ಪಂಚಶೈಲ, ಕೈಲಾಸ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಇತ್ಯೇತೇ ದೇವಚರಿತಾ ಹ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪರ್ವತೋತ್ತಮಾಃ। ದಿಗ್ಭಾಗೋ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮೇರೋರಮರವರ್ಚ್ಚಸಃ ।। ೩೬.

ಇವು ದೇವತೆಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯುಳ್ಳ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರ್ವತಗಳು. ಇವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೇರುಪರ್ವತದ ಕೀರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಪರೇಣ ಸಿತೋದಸ್ಯ ಸರಸೋ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ। ಉತ್ತಮಾ ಯೇ ಮಹಾಶೈಲಾಸ್ತಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೩೬.

ಸಿತೋದ ಸರೋವರದ ಅತ್ತಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಈಗ ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಿರುವ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳು.

ಸುವಕ್ಷಾಃ ಶಿಖಿಶೈಲಶ್ಚ ಕಾಲೋ ವೈಢೂರ್ಯಪರ್ವತಃ। ಕಪಿಲಃ ಪಿಙ್ಗಲೋ ರುದ್ರಃ ಸುರಸಶ್ಚ ಮಹಾಚಲಃ ।। ೩೬.

ಸುವಕ್ಷ, ಶಿಖಿಶೈಲ, ಕಾಲ, ವೈಢೂರ್ಯಪರ್ವತ, ಕಪಿಲ, ಪಿಂಗಲ, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಸುರಸ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ಕುಮುದೋ ಮಧುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಅಞ್ಜನೀಮುಕುಟಸ್ತಥಾ। ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡರಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಶಿಖರಶ್ಚಹ ।। ೩೬.

ಕುಮುದ, ಮಧುಮಾನ, ಅಂಜನೀಮುಕುಟ, ಕೃಷ್ಣ, ಪಾಂಡರ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಶಿಖರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ಚ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಸ್ತ್ರಿಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತವರಾ ದಿಗ್ಭಾಗೇ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೬.

ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ, ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ; ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಭದ್ರಸ್ಯ ಸರಸ ಉತ್ತರೇಣಾಪಿ ಶ್ರೀಮತಃ। ಯೇ ಮಯಾ ಪೂರ್ವತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾನ್ವದಿಷ್ಯೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೩೬.

ಮಹಾಭದ್ರ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಈಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶಙ್ಕುಕೂಟೋ ಮಹಾಶೈಲೋ ವೃಷಭೋ ಹಂಸಪರ್ವತಃ। ನಾಗಶ್ಚ ಕಪಿಲಶ್ಚೈವ ಇನ್ದ್ರಶೈಲಶ್ಚ ಸಾನುಮಾನ್ ।। ೩೬.

ಶಂಕುಕೂಟ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತ, ವೃಷಭ, ಹಂಸಪರ್ವತ, ನಾಗ, ಕಪಿಲ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಶೈಲ ಹಾಗೂ ಸಾನುಮಾನ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ.

ನೀಲಃ ಕನಕ ಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚ ಶತಶ್ರೃಙ್ಗಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ। ಪುಷ್ಪಕೋ ಮೇಘಶೈಲಶ್ಚ ವಿರಾಜಶ್ಚಾಚಲೋತ್ತಮಃ। ಜಾರುಧಿಶ್ಚೈವ ಶೈಲೇನ್ದ್ರ ಇತ್ಯೇತೇ ಉತ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೬.

ನೀಲ, ಕನಕಶೃಂಗ, ಶತಶೃಂಗ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳು; ಪುಷ್ಪಕ, ಮೇಘಶೈಲ, ವಿರಾಜ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ಜಾರುಧಿ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ — ಇವು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಏತೇಷಾಂ ಶೈಲಮುಖ್ಯಾನಾಮನ್ತರೇಷು ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಸ್ಥಲ್ಯೋಽಹ್ಯನ್ತರದ್ರೋಣ್ಯಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೬.

ಈ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಒಳಗಿನ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿರಿ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣೇ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತೇ ಭುವನವಿನ್ಯಾಸೋ ನಾಮ ಷಟ್‌ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಇಂತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದ 'ಭುವನ ವಿನ್ಯಾಸ' ಎಂಬ ಮೂವತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.

ಶೀತಾನ್ತಸ್ಯಾಚಲೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಕುಮುಞ್ಜಸ್ಯಾನ್ತರೇಣ ತು। ದ್ರೋಣ್ಯೋ ವಿಹಙ್ಗಸಙ್ಘುಷ್ಟಾ ನಾನಾಸತ್ತ್ವನಿಷೇವಿತಾಃ ।। ೩೭.

ಶೀತಾಂತ ಎಂಬ ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಕುಮುಂಜ ಪರ್ವತದ ನಡುವೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸುವ,色色 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಇದ್ದವು.

ತ್ರಿಯೋಜನಶತಾಯಾಮಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಃ ಶತಯೋಜನಾಃ। ಸುರಸಾಮಲಪಾನೀಯರಮ್ಯಂ ತತ್ರ ಸರೋವರಮ್ ।। ೩೭.

ಅವು ಮೂರು ನೂರು ಯೋಜನ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ನೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ, ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುಂದರ ಸರೋವರವಿತ್ತು.

ದ್ರೋಣ್ಯಾಯಾಮಪ್ರಮಾಣೈಸ್ತು ಪುಣ್ಡರೀಕೈಃ ಸುಗನ್ಧಿಭಿಃ। ಸಹಸ್ರಶತಪತ್ರೈರ್ಹಿ ಮಹಾಪದ್ಮೈರಲಂಕೃತಮ್ ।। ೩೭.

ಅದು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡದಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುವ, ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಅನೇಕ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಗಳಿರುವ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಹಾಳೆಗಳಿರುವ ಮಹಾ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹೋರಗೈರಧ್ಯುಷಿತಂ ಮಹಾಭೋಗೈರ್ದುರಾಸದೈಃ। ದೇವದಾನವಗನ್ಧರ್ವೈರುಪಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಜಲಂ ಶುಭಮ್ ।। ೩೭.

ಅಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರವಾದ, ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಪಗಳು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆ ಜಲವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ನೀರು ಬಹಳ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.