ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಕದ್ರೂರ್ನಾಗಸಹಸ್ರಂ ವೈ ಚರಾ ಚರಮಜೀಜನತ್ । ಅನೇಕಶಿರಸಾಂ ತೇಷಾಂ ಖೇಚರಾಣಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಬಹುಧಾನಾಮಧೇಯಾನಾಂ ಪ್ರಾಯಶಸ್ತು ನಿಬೋಧತ ॥ ೮.

ಕದ್ರುವು ಸಾವಿರ ನಾಗರನ್ನು—ಚಲಿಸುವವರನ್ನೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರನ್ನೂ—ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಲೆಗಳು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರು, ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿರುವವರು. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ.

ತೇಷಾಂ ಪ್ರಧಾನನಾಗಾಶ್ಚ ಶೇಷವಾಸುಕಿತಕ್ಷಕಾಃ। ಸಕಣೀರಶ್ಚ ಜಮ್ಭಶ್ಚ ಅಞ್ಜನೋ ವಾಮನಸ್ತಥಾ ॥ ೮.

ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರುಗಳು: ಶೇಷ, ವಾಸುಕಿಯು, ತಕ್ಷಕ, ಸಕಣೀರ, ಜಂಭ, ಅಂಜನ, ಹಾಗೂ ವಾಮನ.

ಐರಾವತಮಹಾಪಝೌ ಕಮ್ಬಲಾಶ್ವತರಾವುಭೌ। ಐಲಪತ್ರಶ್ಚ ಶಙ್ಖಶ್ಚ ಕರ್ಕೋಟಕಧನಞ್ಜಯೌ ॥ ೮.

ಐರಾವತ, ಮಹಾಪಜ್ಹ, ಕಂಬಲ, ಅಶ್ವತರ, ಐಲಪತ್ರ, ಶಂಖ, ಕರ್ಕೋಟಕ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ.

ಮಹಾಕರ್ಣೋ ಮಹಾನೀಲೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಬಲಾಹಕೌ। ಕುಮಾರಃ ಪುಷ್ಪದನ್ತಶ್ಚ ಸುಮುಖೋ ದುರ್ಮುಖಸ್ತಥಾ ॥ ೮.

ಮಹಾಕರ್ಣ, ಮಹಾನೀಲ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಬಲಾಹಕ, ಕುಮಾರ, ಪುಷ್ಪದಂತ, ಸುಮುಖ ಮತ್ತು ದುರ್ಮುಖ.

ಶಿಲೀಮುಖೋ ದಧಿಮುಖಃ ಕಾಲೀಯಃ ಶಾಲಿಪಿಣ್ಡಕಃ । ಬಿನ್ದುಪಾದಃ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ನಾಗಶ್ಚಾಪೂರಣಸ್ತಥಾ ॥ ೮.

ಶಿಲೀಮುಖ, ದಧಿಮುಖ, ಕಾಲಿಯ, ಶಾಲಿಪಿಂಡಕ, ಬಿಂದುಪಾದ, ಪುಂಡರಿಕ ಮತ್ತು ಆಪೂರಣ ಎಂಬ ನಾಗ.

ಕಪಿಲಶ್ಚಾಮ್ಬರೀಷಶ್ಚ ಧೃತಪಾದಶ್ಚ ಕಚ್ಛಪಃ । ಪ್ರಹ್ಲಾದಃ ಪಝಚಿತ್ರಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವೋಽಥ ನಮಸ್ವಿಕಃ ॥ ೮.

ಕಪಿಲ, ಅಂಬರೀಷ, ಧೃತಪಾದ, ಕಚ್ಛಪ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಪಜ್ಹಚಿತ್ರ, ಗಂಧರ್ವ ಮತ್ತು ನಮಸ್ವಿಕ.

ನಹುಷಃ ಖರರೋಮಾ ಚ ಮಣಿರಿತ್ಯೇವಮಾದಯಃ। ಕಾದ್ರವೇಯಾ ಮಯಾ ಖ್ಯಾತಾಃ ಖಶಾಯಾಂಸ್ತು ನಿಬೋಧತ ॥ ೮.

ನಹುಷ, ಖರರೋಮ, ಮಣಿ—ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾದ್ರವೇಯರು. ಈಗ ಖಶರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಕೇಳಿ.

ಖಶಾ ವಿಜಜ್ಞೇ ಪುತ್ರೌ ದ್ವೌ ವಿಶ್ರುತೌ ಪುರುಷಾದಕೌ। ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಪಶ್ಚಿಮಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಮನುಜಾಸ್ತಥಾ ॥ ೮.

ಖಶೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತಿನ್ನುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯನು ಪಶ್ಚಿಮದ ವಂಶದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕವನು ಪೂರ್ವದ ಜನರಲ್ಲಿದ್ದನು.

ವಿಲೋಹಿತಂ ವಿಕರ್ಣಞ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸಾಽಜನಯತ್ ಸುತಮ್। ಚತುರ್ಭುಜಂ ಚತುಷ್ಪಾದಂ ದ್ವಿಮೂರ್ದ್ಧಾನಂ ದ್ವಿಧಾಗತಿಮ್ ॥ ೮.

ಆಕೆ ಮೊದಲು ವಿಲೋಹಿತ ವಿಕರ್ಣ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳು, ಎರಡು ತಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು.

ಸರ್ವಾಙ್ಗಕೇಶಂ ಸ್ಥೂಲಾಙ್ಗಂ ತುಙ್ಗನಾಸಂ ಮಹೋದರಮ್। ಸ್ಥೂಲಶೀರ್ಷಂ ಮಹಾಕರ್ಣಂ ಮುಞ್ಜಾಕೇಶಂ ಮನೋರಥಮ್ ॥ ೮.

ಅವನ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಕೂದಲು, ದಪ್ಪ ಅಂಗಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಮೂಗು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ, ದೊಡ್ಡ ತಲೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು, ಮುಂಜಾ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕೂದಲು, ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸು ಇತ್ತು.

ಹಸ್ತ್ಯೋಷ್ಠಂ ದೀರ್ಘಜಙ್ಘಞ್ಚ ಅಶ್ವದಂಷ್ಠ್ರಂ ಮಹಾಹನುಮ್। ರಕ್ತಜಿಹ್ವಂ ಜಟಾಕ್ಷಞ್ಚ ಸ್ಥೂಲಾಸ್ಯಂ ದೀರ್ಘನಾಸಿಕಮ್ ॥ ೮.

ಅವನ ತುಟಿಗಳು ಆನೆಯಂತೆ, ದೀರ್ಘವಾದ ತೊಡೆಯು, ಕುದುರೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ದವಳಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲು, ಕೆಂಪು ನಾಲಿಗೆ, ಜಟೆಯಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ದಪ್ಪ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಮೂಗು ಇತ್ತು.

ಗುಹ್ಯಕಂ ಶಿತಿಕರ್ಣಞ್ಚ ಮಹಾನನ್ದಂ ಮಹಾಮುಖಮ್। ಏವಂವಿಧಂ ಖಶಾಪುತ್ರಂ ವಿಜಜ್ಞೇ ಸಾಽತಿಭೀಷಣಮ್ ॥ ೮.

ಅವನು ಗುಹ್ಯಕನಾಗಿದ್ದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಿವಿಗಳು, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯವನಾಗಿದ್ದ. ಈ ರೀತಿ ಭಯಾನಕ ರೂಪದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಖಶೆ ಹೆತ್ತಳು.

ತಸ್ಯಾನುಜಂ ದ್ವಿತೀಯನ್ತು ಖಶಾ ಚೈವ ವ್ಯಜಾಯತ। ತ್ರಿಶೀರ್ಷಞ್ಚ ತ್ರಿಪಾದಞ್ಚ ತ್ರಿಹಸ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಲೋಚನಮ್ ॥ ೮.

ಖಶೆ ನಂತರ ಅವನ ತಮ್ಮನಾದ ಎರಡನೇ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ತಲೆಗಳು, ಮೂರು ಕಾಲುಗಳು, ಮೂರು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳು ಇವೆ.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಕೇಶಂ ಹರಿಚ್ಛ್ಮಶ್ರುಂ ಶಿಲಾಸಂಹನನಂ ದೃಢಮ್ । ಹ್ರಸ್ವ ಕಾಯಂ ಸುಬಾಹುಞ್ಚ ಮಹಾಕಾಯಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ॥ ೮.

ಅವನ ಕೂದಲು ನಿಂತಿದ್ದಂತೆ, ಹಳದಿ ಗಡ್ಡ, ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಲವಾದ ಹಲ್ಲು, ಚಿಕ್ಕ ದೇಹ, ಬಲವಾದ ಕೈಗಳು, ದೊಡ್ಡ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು.

ಆಕರ್ಣದಾರಿತಾಸ್ಯಞ್ಚ ಲಮ್ಬಭ್ರೂಂ ಸ್ಥೂಲನಾಸಿಕಮ್। ಸ್ಥೂಲೋಷ್ಠಮಷ್ಟದಂಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ದ್ವಿಜಿಹ್ವಂ ಶಙ್ಕುಕರ್ಣಕಮ್ ॥ ೮.

ಅವನ ಬಾಯಿ ಕಿವಿವರೆಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗಿತ್ತು, ಬಾಗಿದ ಭ್ರೂಗಳು, ದಪ್ಪ ಮೂಗು, ದಪ್ಪ ತುಟಿಗಳು, ಎಂಟು ಹಲ್ಲುಗಳು, ಎರಡು ನಾಲಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಖದಂತೆ ಕಿವಿಗಳು ಇವೆ.

ಪಿಙ್ಗಲೋದ್ವೃತ್ತನಯನಂ ಜಟಿಲಂ ಪಿಙ್ಗಲಂ ತಥಾ। ಮಹಾಕರ್ಣಂ ಮಹೋರಸ್ಕಂ ಕಟಿಹೀನಂ ಕೃಶೋದರಮ್। ನಖಿನಂ ಲೋಹಿತಗ್ರೀವಂ ಸಾ ಕನಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಸೂಯತೇ ॥ ೮.

ಅವನಿಗೆ ಕಪ್ಪು-ಹಳದಿ, ಹೊರಗೆ ಬಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಜಟೆಯ ಕೂದಲು, ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು, ಅಗಲವಾದ ಎದೆ, ಕತ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ದೇಹ, ಸಣ್ಣ ಹೊಟ್ಟೆ, ನಖಗಳು, ಕೆಂಪು ಕುತ್ತು ಇತ್ತು. ಇಂತಹ ಕಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಆಕೆ ಹೆತ್ತಳು.

ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಸೂಯಮಾತ್ರೌ ತು ವಿವೃದ್ಧೌ ಚ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ಉಪಭೋಗಸಮರ್ಥಾಭ್ಯಾಂ ಶರೀರಾಭ್ಯಾಮುಪಸ್ಥಿತೌ। ಸದ್ಯೋಜಾತವಿವೃದ್ಧಾಙ್ಗೌ ಮಾತರಂ ಪರ್ಯಭೂಷ್ಯತಾಮ್ ॥ ೮.

ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡರು; ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಶಕ್ತಿಯ ದೇಹಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಸುತ್ತ ನಿಂತರು.

ಜ್ಯಾಯಾಂಸ್ತಯೋಸ್ತು ಯಃ ಕ್ರೂರೋ ಮಾತರಂ ಸೋಽಭ್ಯಕರ್ಷತ। ಅಬ್ರವೀನ್ಮಾತರಾಯಾಹಿ ಭಕ್ಷಾರ್ಥೇ ಕ್ಷುಧಯಾರ್ದ್ದಿತಃ ॥ ೮.

ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು ಕ್ರೂರನಾಗಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, 'ತಾಯಿ, ನನಗೆ ಭಾರೀ ಹಸಿವಾಗಿದೆ, ತಿನ್ನಲು ಬಾ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ನ್ಯಷೇಧಯತ್ ಪುನರ್ಹ್ಯೇನಂ ಜ್ಯಾಯಾಂಸನ್ತು ಕನಿಷ್ಠಕಃ। ಅಬ್ರವೀತ್ ಸೋಽಸಕೃತ್ತಂ ವೈ ರಕ್ಷೇಮಾಂ ಮಾತರಂ ಖಶಾಮ್। ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯೈನಂ ಮಾತರಂ ತಾಂ ವ್ಯಮೋಚಯತ್ ॥ ೮.

ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕವನು ಹಿರಿಯನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾ, 'ನಾವು ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ಖಶೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸೋಣ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು.

ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ತು ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಸ್ತಯೋಃ ಪಿತಾ । ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಕೃತಾಕಾರೌ ವಸತಾಂ ಹೀತ್ಯಭಾಷತ ॥ ೮.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದರು; ಪುತ್ರರ ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಡಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ತೌ ತು ತಂ ಪಿತರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಲವನ್ತೌ ತ್ವರಾನ್ವಿತೌ । ಮಾತುರೇವ ಪುನಸ್ವಾಙ್ಕೇ ಪ್ರಲಪೇತಾಂ ಸ್ವಮಾಯಯಾ ॥ ೮.

ಆದರೆ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಲಿಷ್ಠರು ವೇಗವಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿ, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಳತೊಡಗಿದರು.

ಅಥೋಽಬ್ರವೀದೃಷಿರ್ಭಾರ್ಯಾಮಾವಾಭ್ಯಾಮುಕ್ತವತ್ಯಸಿ । ಪೂರ್ವಮಾಚಕ್ಷ್ವ ತತ್ತ್ವೇನ ತಥೈವಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಮ್ ॥ ೮.

ಆಗ ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ, 'ನೀನು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮಾತಾಡಿದ್ದೀಯೆ; ಈಗ ಮತ್ತೆ ನಿಜವಾಗಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಈ ತಪ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು' ಎಂದನು.

ಮಾತುಲಂ ಭಜತೇ ಪುತ್ರಃ ಪಿತೄನ್ ಭಜತಿ ಕನ್ಯಕಾ। ಯಥಾಶೀಲಾ ಭವೇನ್ಮಾತಾ ತಥಾಶೀಲೋ ಭವೇತ್ ಸುತಃ ॥ ೮.

ಮಗನು ತಾಯಿಯ ತಮ್ಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಗಳು ತಂದೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಮಗನ ಸ್ವಭಾವವೂ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಯದ್ವರ್ಣಾ ತು ಭವೇದ್ಭೂಮಿಸ್ತದ್ವರ್ಣಂ ಸಲಿಲಂ ಧ್ರುವಮ್। ಮಾತೄಣಾಂ ಶೀಲದೋಷೇಣ ತಥಾ ಶೀಲಗುಣೈಃ ಪುನಃ। ವಿಭಿನ್ನಾಸ್ತು ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ತಥಾ ಖ್ಯಾತಿವಶೇನ ಚ ॥ ೮.

ಭೂಮಿಯ ಬಣ್ಣ ಯಾವದೋ, ನೀರಿನ ಬಣ್ಣವೂ ಅದೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವದ ದೋಷ ಅಥವಾ ಗುಣದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹೆಸರು-ಮಾತಿನ ಪ್ರಕಾರವೂ ಹಾಗೆ.

ಬಲಶೀಲಾದಿಭಿಸ್ತಾಸಾಮದಿತಿರ್ಧರ್ಮತತ್ಪರಾ। ಧರ್ಮಶೀಲಾದಿಭಿಶ್ಚೈವ ಪ್ರಬೋಧಬಲಶಾಲಿನೀ ॥ ೮.

ಅವರಲ್ಲಿ ಅಧಿತಿಯು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳಿವೆ. ಧರ್ಮ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅವಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದಾಳೆ.

(ಗನ್ಧಶೀಲಾ ದಿತಿಶ್ಚೈವ ಪ್ರವಾರ್ಧ್ಯಯನಶಾಲಿನೀ।) ಗೀತಶೀಲಾ ತಥಾಽರಿಷ್ಟಾ ಮಾಯಾಶೀಲಾ ದನುಃ ಸ್ಮೃತಾ। ವಿನತಾ ತು ಪುನರ್ದ್ದೇವೀ ವೈಹಾಯಸಗತಿಪ್ರಿಯಾ ॥ ೮.

ಗಂಧಶೀಲಾ, ದಿತಿಯು ಮತ್ತು ಪ್ರವರ್ಧ್ಯಯನ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಗೀತಶೀಲಾ ಮತ್ತು ಅರಿಷ್ಟಾ, ಮಾಯಾಶೀಲಾ ಎಂಬ ದನು ಕೂಡಾ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಿನತಾ ದೇವಿಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದನ್ನು ಬಹಳ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ.

ತಪೋಮಯೇನ ಶೀಲೇನ ಸುರಭಿಃ ಸಮಲಂಕೃತಾ। ಕ್ರೋಧಶೀಲಾ ತಥಾ ಕದ್ರೂಃ ಕ್ರೋಧೇನಾಸುಖಶೀಲಕಾ ॥ ೮.

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಸುರಭಿಯು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಕದ್ರುವು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಆಕೆಯ ಸ್ವಭಾವವೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದುಃಖಪಡುವಂತಾಗಿದೆ.

ದನಾಯುಷಾಯಾಃ ಶೀಲಂ ವೈ ವೈರನುಗ್ರಹ ಲಕ್ಷಣಮ್। ತ್ವಞ್ಚ ದೇವಿ ಮಹಾಭಾಗೇ ಕ್ರೋಧಶೀಲಾ ಮತಾಸಿ ಮೇ ॥ ೮.

ದನುಮಗನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಮಹಾಭಾಗೆಯಾದ ದೇವಿಯೇ, ನೀನು ಕೂಡಾ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ.

ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಸಶೀಲಾನಿ ಸ್ವಭಾವಾಲ್ಲೋಕನಾನ್ನೃಣಾಮ್। ಕರ್ಮತೋ ಯತ್ನತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ರೂಪತೋ ಬಲತಸ್ತಥಾ। ಕ್ಷಮಾತಶ್ಚೈವ ಭಿನ್ನಾನಿ ಭಾವಿತಾರ್ಥಬಲೇನ ಚ ॥ ೮.

ಈ ಸ್ವಭಾವಗಳು ಜನರ ಸಹಜ ಗುಣಗಳಿಂದ, ಅವರನ್ನೋಡಿದ ಅನುಭವದಿಂದ, ಅವರ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ರೂಪದಿಂದ, ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಸಹನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.