ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪೂರ್ವ್ವತಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣೋಽಸೌ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ತೇನ ತತ್। ಪೀತಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಸೌ ತೇನ ವೈಶ್ಯತ್ವಮಿಷ್ಯತೇ ।। ೩೪.

ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವೈಶ್ಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭೃಙ್ಗಪತ್ರನಿಭಶ್ವಾಸೌ ಪಕ್ಷ್ವಿಮೇನ ಮಹಾಬಲಃ। ತೇನಾಸ್ಯ ಶೂದ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಾ ಮೇರೋರ್ನಾನಾರ್ಥಕಾರಣಾತ್ ।। ೩೪.

ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಬೆಕ್ಕಿನ ರೆಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಮೇರು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪಾರ್ಶ್ವಮುತ್ತರತಸ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತವರ್ಣಂ ಸ್ವಭಾವತಃ। ತೇನಾಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರತಾ ಚಸ್ಯಾದಿತಿ ವರ್ಣಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ। ವ್ಯಕ್ತಃ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವರ್ಣತಃ ಪರಿಮಾಣತಃ ।। ೩೪.

ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಗಳ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನೀಲಶ್ಚ ವೈಢೂರ್ಯ್ಯಮಯಃ ಶ್ವೇತಶ್ರೃಙ್ಗೋ ಹಿರಣ್ಮಯಃ। ಮಯೂರಬರ್ಹವರ್ಣಸ್ತು ಶಾತಕೌಮ್ಭಸ್ತು ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ ।। ೩೪.

ನೀಲ ಪರ್ವತವು ವೈಡೂರ್ಯ ರತ್ನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶ್ವೇತ ಪರ್ವತವು ಬಿಳಿ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಬಂಗಾರದ ಹೊಳಪನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಶೃಂಗವಾನ್ ಪರ್ವತವು ನವಿಲಿನ ರೆಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ, ಶಾತಕುಂಭ ಪರ್ವತವು ಬಂಗಾರದ ಹೊಳಪಿನಂತೆಯೂ ಇದೆ.

ಏತೇ ಪರ್ವ್ವತರಾಜಾನಃ ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸೇವಿತಾಃ। ತೇಷಾಮನ್ತರವಿಷ್ಕಮ್ಭೋ ನವಸಾಹಸ್ರ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೪.

ಈ ಪರ್ವತ ರಾಜರು ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುವವರು. ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಧ್ಯೇ ತ್ವಿಲಾವೃತಂ ಯಸ್ತು ಮಹಾಮೇರೋಃ ಸಮನ್ತತಃ। ನವೈವ ತು ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪರ್ವ್ವತಸ್ತು ಸಃ। ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಮಹಾಮೇರೋರ್ನಿರ್ಧೂಮ ಇವ ಪಾವಕಃ ।। ೩೪.

ಮಹಾ ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವದು ಇಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶ. ಆ ಪರ್ವತವು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆ ಅಗಲವಿದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇರು ಪರ್ವತವು ಹೊಗೆ ಇಲ್ಲದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ವೇದ್ಯರ್ದ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಮೇರೋರುತ್ತರಾರ್ದ್ಧಂ ತಥೋತ್ತರಮ್। ವರ್ಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಸಪ್ತಾತ್ರ ತೇಷಾಂ ಯೇ ವರ್ಷಪರ್ವ್ವತಾಃ। ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಯೋಜನಾನಿ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾತ್ ।। ೩೪.

ಮೇರು ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವನ್ನು ವೇದ್ಯ ಎಂದು, ಉತ್ತರಾರ್ಧವನ್ನು ಕೂಡ ವೇದ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರ್ವತಗಳು ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿವೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾತ್ತೇಷಾಮಾಯಾಮ ಉಚ್ಯತೇ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತೇ ದ್ವೇ ಮಧ್ಯಮೌ ಗಿರೀ ।। ೩೪.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಅಗಲದಂತೆ ಅವುಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಮಧ್ಯದ ಪರ್ವತಗಳ ಉದ್ದವು ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟಿದೆ.

ನೀಲಶ್ಚ ನಿಷಧಶ್ಚೈವ ತಾಭ್ಯಾಂ ಹೀನಾಸ್ತು ಯೇಽಪರೇ। ಶ್ವೇತಶ್ಚ ಹೇಮಕೂಟಶ್ಚ ಹಿಮವಾನ್ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾಂಶ್ಚ ಯಃ ।। ೩೪.

ನೀಲ ಮತ್ತು ನಿಷಧ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಇರುವ ಪರ್ವತಗಳು ಶ್ವೇತ, ಹೇಮಕುಟ, ಹಿಮವಂತ ಮತ್ತು ಶೃಂಗವಾನ್.

ನವತಿರ್ದ್ವೀವಶೀತಿರ್ದ್ವೌ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಾಯತಾಸ್ತು ಯೇ । ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಜನಪದಾಸ್ತಾನಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಪ್ತ ವೈ ।। ೩೪.

ನವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆ ಉದ್ದವಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ, ಅವು ಏಳು ಭಾಗಗಳು.

ಸಮ್ಪಾತವಿಷಮೈಸ್ತೈಸ್ತು ಪರ್ವ್ವತೈರಾವೃತಾನಿ ಚ। ಸನ್ತತಾನಿ ನದೀಭೇದೈರಗಮ್ಯಾನಿ ಪರಸ್ಪರಮ್। ವಸನ್ತಿ ತೇಷು ಸತ್ವಾನಿ ನಾನಾ ಜಾತೀನಿ ಭಾಗಶಃ ।। ೩೪.

ಆ ಭಾಗಗಳು ಅನಿಯಮಿತವಾದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಿರಂತರ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಾರದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಯ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ಇದಂ ಹೈಮವತಂ ವರ್ಷಂ ಭಾರತಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್। ಹೇಮಕೂಟಂ ಪರಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಮ್ನಾ ಕಿಮ್ಪುರುಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೪.

ಈ ಹಿಮವಂತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೇಮಕುಟ ಪರ್ವತದ ಪಾರಾಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಕಿಂಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನೈಷಧಂ ಹೇಮಕೂಟನ್ತು ಹರಿವರ್ಷಂ ತದುಚ್ಯತೇ। ಹರಿವರ್ಷಾತ್ಪರಞ್ಚೈವ ಮೇರೋಶ್ಚ ತದಿಲಾವೃತಮ್ ।। ೩೪.

ನಿಷಧ ಮತ್ತು ಹೇಮಕುಟ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಹರಿವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹರಿವರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪಾರಾಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಇಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶ ಇದೆ.

ಇಲಾವೃತಪರಂ ನೀಲಂ ರಮ್ಯಕಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್। ರಮ್ಯಾತ್ಪರತರಂ ಶ್ವೇತಂ ವಿಶ್ರುತನ್ತದ್ಧಿರಣ್ಮಯಮ್। ಹಿರಣ್ಮಯಾತ್ಪರಞ್ಚಾಪಿ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾಂಸ್ತು ಕುರುಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೪.

ಇಲಾವೃತದ ಪಾರಾಗಿ ನೀಲ ಪರ್ವತ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ದಾಟಿದರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಮ್ಯಕ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ರಮ್ಯಕಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಶ್ವೇತ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಶ್ವೇತದ ಮೇಲೆ ಹಿರಣ್ಮಯ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ. ಹಿರಣ್ಮಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕುರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಧನುಃಸಂಸ್ಥೇ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೇ ದ್ವೇ ವರ್ಷೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ। ದೀರ್ಘಾಣಿ ತತ್ರ ಚತ್ವಾರಿ ಮಧ್ಯಮನ್ತದಿಲಾವೃತಮ್ ।। ೩೪.

ಅಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ — ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ. ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲಾವೃತ ಇದೆ.

ಅರ್ವಾಕ್ ಚ ನಿಷಧಸ್ಯಾಥ ವೇದ್ಯರ್ದ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ಪರಂ ನೀಲವತೋ ಯಚ್ಚ ವೇದ್ಯರ್ದ್ಧನ್ತು ತದುತ್ತರಮ್। ವೇದ್ಯರ್ದ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ತ್ರೀಣಿ ವರ್ಷಾಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಚೋತ್ತರೇ ।। ೩೪.

ನಿಷಧದ ಈ ಕಡೆ ಅರ್ಧ ವೇದಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನೀಲದ ಪಾರಾಗಿ ಇರುವ ಅರ್ಧ ವೇದಿ ಉತ್ತರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ; ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.

ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಮೇರುಮಧ್ಯಮಿಲಾವೃತಮ್। ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು ನೀಲಸ್ಯ ನಿಷಧಸ್ಯೋತ್ತರೇಣ ತು ।। ೩೪.

ಆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅದು ನೀಲದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿಯೂ, ನಿಷಧದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

ಉದಗಾಯತೋ ಮಹಾಶೈಲೋ ಮಾಲ್ಯವಾನ್ ನಾಮ ಪರ್ವ್ವತಃ। ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೋರುರಾನೀಲನಿಷಧಾಯತಃ। ಆಯಾಮತಶ್ವತುಸ್ತ್ರಿಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೩೪.

ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಪರ್ವತವಾದ ಮಾಲ್ಯವಾನ್ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ನೀಲ ಮತ್ತು ನಿಷಧ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದ ಮೂವತ್ತಾಯಿರ ಯೋಜನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪರ್ವತೋ ಗನ್ಧಮಾದನಃ। ಆಯಾಮಾದಥ ವಿಸ್ತಾರಾನ್ ಮಾಲ್ಯವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೩೪.

ಮಾಲ್ಯವಾನದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲ ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಮಾಲ್ಯವಾನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಪರಿಮಣ್ಡಲಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಮೇರುರುತ್ತಮಪರ್ವತಃ । ಚತುರ್ವರ್ಣಃ ಸುಸೌವರ್ಣಶ್ಚತುರಸ್ರಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ। ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಧಾತವಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಜಲಾದಯಃ ।। ೩೪.

ಆ ಎರಡು ವಲಯಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇರು ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ ಇದೆ. ಅದು ನಾಲ್ಕು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸುಂದರವಾದ ಬಂಗಾರದಂತೆ, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಿಂದ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಇದೆ. ಅದರಿಂದ ನೀರು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ವಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ ಪೃಥಿವೀ ಪದ್ಮಂ ಮೇರುಪರ್ವತಕರ್ಣಿಕಮ್। ಚತುಷ್ಪಥಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಗುಣಂ ಮಹತ್ ।। ೩೪.

ಅಪ್ರಕಟದಿಂದ ಭೂಮಿ ಒಂದು ಕಮಲದಂತೆ ಹುಟ್ಟಿತು; ಮೇರು ಪರ್ವತ ಅದರ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹಾದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ, ಐದು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳವು.

ತತಃ ಸರ್ವ್ವಾಃ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ವೃತ್ತಯೋ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ। ನೈಕಕಲ್ಪಾರ್ಜಿತೈಃ ಪುಣ್ಯೌರ್ವೇ ವಿಧೈಃ ಪ್ರಾಗುಪಾರ್ಜಿತೈಃ ।। ೩೪.

ಅದರಿಂದ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಎಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಚಕ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅನೇಕ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳಿಂದ ಅವು ಉಂಟಾದವು.

ಕೃತಾತ್ಮಭಿರ್ವಿನೀತಾತ್ಮಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ। ಮಹಾದೇವೋ ಮಹಾಯೋಗೀ ಜಗಜ್ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ಸರ್ವಲೋಕಗತೋಽನನ್ತೋ ಹ್ಯಮೂರ್ತಿತ್ವಾದಜಾಯತ ।। ೩೪.

ಯಾರು ಆತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೋ, ಅವರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಮಹಾದೇವ, ಮಹಾಯೋಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಿರಿಯ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಅನಂತ ಸ್ವರೂಪ, ರೂಪರಹಿತನಾದವನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ನ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತೀ ಮೂರ್ತ್ತಿರ್ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಸಮ್ಭವಾ । ಯೋಗಾಚ್ಚೈವೇಶ್ವರತ್ವಾಚ್ಚ ಸರ್ವ್ವಾತ್ಮಾಗತ ಏವ ಸಃ ।। ೩೪.

ಅವನಿಗೆ ಮಾಂಸ, ಮೇದು, ಎಲುಬಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಾಕೃತ ದೇಹವಿಲ್ಲ. ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರತ್ವದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವನು.

ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ಲೋಕಪದ್ಮಂ ಸನಾತನಮ್। ಕಲ್ಪಶೇಷಸ್ಯ ತಸ್ಯಾದೌ ಕಾಲಸ್ಯ ಗತಿರೀದೃಶೀ ।। ೩೪.

ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಲೋಕಕಮಲ ಹುಟ್ಟಿತು. ಕಲ್ಪದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಚಲನೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಪದ್ಮೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ದೇವದೇವಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ। ಪ್ರಜಾಪತಿಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಈಶಾನೋ ಜಗತಃ ಪ್ರಭುಃ ।। ೩೪.

ಆ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳ ದೇವತೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತಸ್ಯ ಬೀಜಾನಿ ಸರ್ಗೋ ಹಿ ಪುಷ್ಕರಸ್ಯ ಯಥಾರ್ಥವತ್। ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಪ್ರಜಾನಿಸರ್ಗೇಣ ವಿಸ್ತರೇಣೇಹ ಕಥ್ಯತೇ ।। ೩೪.

ಅವನ ಬೀಜಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಆಗಿವೆ; ಹೂವಿನ ಬೀಜಗಳಂತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯದಬ್ಜಂ ವೈಷ್ಣವಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ತತಸ್ತನ್ನಾಭಿತೋಽಭವತ್। ಪದ್ಮಾಕಾರಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಪೃಥಿವೀ ಸವನದ್ರುಮಾ ।। ೩೪.

ಆ ಕಮಲವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಮಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯಗಳೂ ಮರಗಳೂ ಸಹ ಹುಟ್ಟಿದವು.

ತದಸ್ಯ ಲೋಕಪದ್ಮಸ್ಯ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್। ವರ್ಣಮಾನಂ ವಿಭಾಗೇನ ಕ್ರಮಶಃ ಶ್ರೃಣುತ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೩೪.

ಈ ಲೋಕಕಮಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅದರ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ, ದ್ವಿಜರೆ.