ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಹಿಮಾಹ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ವರ್ಷಂ ಭರತಾಯ ನ್ಯವೇದಯತ್। ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ।। ೩೩.

ಹಿಮಾಹ್ವ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗವನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಭರತನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭಾರತ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಭರತಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸುಮತಿರ್ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಬಭೂವ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಭರತಃ ಸಂನ್ಯಯೋಜಯತ್। ಪುತ್ರ ಸಂಕ್ರಾಮಿತಶ್ರೀಕೋ ವನಂ ರಾಜಾ ವಿವೇಶ ಸಃ ।। ೩೩.

ಭರತನ ಮಗನಾದ ಸುಮತಿ ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು. ಭರತನು ಆತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಮಗನಿಗೆ ಹಂಚಿ, ತಾನೂ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ತೇಜಸಸ್ತು ಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಮಿತ್ರಜಿತ್। ತೈಜಸಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ವಿದ್ವಾನಿನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಇತಿ ಶ್ರುತಃ ।। ೩೩.

ಸುಮತಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅಮಿತ್ರಜಿತ್ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅಮಿತ್ರಜಿತನ ಮಗನಾಗಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಜನಿಸಿದನು.

ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಸುತಶ್ಚಾಥ ನಿಧನೇ ತಸ್ಯ ಶೋಭನಃ । ಪ್ರತೀಹಾರಕುಲೇ ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಜಜ್ಞೇ ತದನ್ವಯಾತ್। ಪ್ರತಿಹರ್ತ್ತೇತಿ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಜಜ್ಞೇ ತಸ್ಯಾಪಿ ಧೀಮತಃ ।। ೩೩.

ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮಗನಾಗಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಹಾರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶೋಭನನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ವಂಶದಿಂದ ಧೀಮಂತನಾದ ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ ಜನಿಸಿದನು.

ಉನ್ನೇತಾ ಪ್ರತಿಹರ್ತ್ತುಸ್ತು ಭುವಸ್ತಸ್ಯ ಸುತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಉದ್ಗೀಥಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭೂತ್ಪ್ರತಾವಿಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸುತಃ ।। ೩೩.

ಪ್ರತಿಹರ್ತನ ಮಗನಾಗಿ ಉನ್ನೇತನು ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉನ್ನೇತನ ಮಗನಾಗಿ ಉದ್ಗೀಥನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಉದ್ಗೀಥನ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರತಾವಿ ಜನಿಸಿದನು.

ಪ್ರತಾವೇಸ್ತು ವಿಭುಃ ಪುತ್ರಃ ಪೃಥುಸ್ತಸ್ಯ ಸುತೋ ಮತಃ । ಪೃಥೋಶ್ಚಾಪಿ ಸುತೋ ನಕ್ತೋ ನಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಗಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೩.

ಪ್ರತಾವಿಯ ಮಗನಾಗಿ ವಿಭು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನ ಮಗನಾಗಿ ಪೃಥು ಜನಿಸಿದನು. ಪೃಥುನ ಮಗನಾಗಿ ನಕ್ತನು, ನಕ್ತನ ಮಗನಾಗಿ ಗಯನು ಜನಿಸಿದನು.

ಗಯಸ್ಯ ತು ನರಃ ಪುತ್ರೋ ನರಸ್ಯಾಪಿ ಸುತೋ ವಿರಾಟ್। ವಿರಾಟ್‌ಸುತೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ದೀಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಸುತೋಽಭವತ್ ।। ೩೩.

ಗಯನ ಮಗನಾಗಿ ನರನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ನರನ ಮಗನಾಗಿ ವಿರಾಟ್ ಜನಿಸಿದನು. ವಿರಾಟನ ಮಗನಾಗಿ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದೀಮಂತನು ಜನಿಸಿದನು.

ಧೀಮತಶ್ಚ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರೋ ಮಹತಶ್ಚಾಪಿ ಭೌವನಃ। ಭೌವನಸ್ಯ ಸುತಸ್ತ್ವಷ್ಟಾ ಅರಿಜಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೩.

ಧೀಮಂತನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು, ಭೌವನ ಕೂಡಾ ಮಹಾನ್ ಆಗಿದ್ದನು. ಭೌವನನ ಮಗನು ತ್ವಷ್ಟಾ, ಅವನ ಮಗನು ಅರಿಜ ಎಂಬವನು.

ಅರಿಜಸ್ಯ ರಜಃ ಪುತ್ರಃ ಶತಜಿದ್ರಜಸೋ ಮತಃ। ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಶತಂ ತ್ವಾಸೀದ್ರಾಜಾನಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೩೩.

ಅರಿಜನ ಮಗನು ರಜ, ರಜನ ಮಗನು ಶತಜಿತ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು.

ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಧಾನಾಯೈಸ್ತೈರಿಮಾ ವರ್ದ್ಧಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ತೈರಿದಂ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ಸಪ್ತಖಣ್ಡಂ ಕೃತಂ ಪುರಾ ।। ೩೩.

ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖರು ಜನರನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ಈ ಭಾರತಖಂಡವು ಹಿಂದೆ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ತೇಷಾಂ ವಂಶಪ್ರಕೂತೈಸ್ತು ಭುಕ್ತೇಯಂ ಭಾರತೀ ಧರಾ। ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾನಿ ಯುಗಾಖ್ಯಾನ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ ।। ೩೩.

ಅವರ ವಂಶಜರಿಂದ ಈ ಭಾರತಭೂಮಿ ಆನಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೃತಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಸರಿನ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಯುಗಗಳು ಕಳೆದಿವೆ.

ಯೇಽತೀತಾಸ್ತೈರ್ಯುಗೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ರಾಜಾನಸ್ತೇ ತದನ್ವಯಾಃ। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ಪೂರ್ವಂ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೩೩.

ಆ ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು, ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು.

ಏಷ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಸರ್ಗೋ ಯೇನೇದಂ ಪೂರಿತಂ ಜಗತ್। ಋಷಿಭಿರ್ದೈವತೈಶ್ಚಾಪಿ ಪಿತೃಗನ್ಧರ್ವರಾಕ್ಷಸೈಃ ।। ೩೩.

ಈ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿತು—ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದರು.

ಯಕ್ಷಭೂತಪಿಶಾಚೈಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿಃ । ತೈಷಾಂ ಸೃಷ್ಟಿರಿಯಂ ಲೋಕೇ ಯುಗೈಃ ಸಹ ವಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೩.

ಯಕ್ಷರು, ಭೂತಗಳು, ಪಿಶಾಚರು, ಮಾನವರು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಸೃಷ್ಟಿ ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಏವಂ ಪ್ರಜಾಸನ್ನಿವೇಶಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಋಷಿಪುಙ್ಗವಃ। ಪಪ್ರಚ್ಛ ನಿಪುಣಃ ಸೂತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಯಾಮ ವಿಸ್ತರೌ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ ಜನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಸೂತನನ್ನು ಪೃಥ್ವಿಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲತೆ ಬಗ್ಗೆ ಕುಶಲವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

ಕತಿ ದ್ವೀಪಾಃ ಸಮುದ್ರಾ ವಾ ಪರ್ವತಾಶ್ಚ ಕತಿ ಪ್ರಭೋಃ। ಕಿಯನ್ತಿ ಚೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೪.

ಪ್ರಭುವೇ, ಎಷ್ಟು ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ? ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಯಾವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ?

ಮಹಾಭೂತಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ ಲೋಕಾ ಲೋಕೌ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ಯಾಯಪಾರಿಮಾಣ್ಯಞ್ಚ ಗತಿಶ್ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಯೋಸ್ತಥಾ। ಏತತ್ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ನಃ ಸರ್ವಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಯಥಾ ತಥಾ ।। ೩೪.

ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಲೋಕಗಳ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಾತ್ರ ಎಷ್ಟು? ಅವುಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಚಲನೆ ಹೇಗಿದೆ? ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರವಾಗಿ ನಮಗೆ ಹೇಳು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಯಾಮವಿಸ್ತರಮ್। ಸಙ್ಖ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ದ್ವೀಪಾನಾಞ್ಚೈವ ವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೩೪.

ಈಗ ನಾನು ಪೃಥ್ವಿಯ ಅಗಲವನ್ನು, ಸಮುದ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಯಾವನ್ತಿ ಚೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಮಹಾಭೂತಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ ಲೋಕಾಲೋಕೌ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ಯಾಯಪಾರಿಮಾಣ್ಯಞ್ಚ ಗತಿಶ್ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಯೋಸ್ತಥಾ ।। ೩೪.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಯಾವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಲೋಕ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಾತ್ರ, ಅವುಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಚಲನೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ದ್ವೀಪಭೇದಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತಸ್ವನ್ತರ್ಗತಾನಿ ವೈ। ನ ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ ।। ೩೪.

ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳೊಳಗಿನ ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಪ್ತದ್ವೀಪನ್ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗ್ರಹೈಃ ಸಹ। ಯೇಷಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತರ್ಕೇಣ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ।। ೩೪.

ನಾನು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾನವರು ತರ್ಕದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಚಿನ್ತ್ಯಾಃ ಖಲು ಯೇ ಭಾವಾ ನ ತಾಂಸ್ತರ್ಕೇಣ ಭಾವಯೇತ್। ಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯಃ ಪರಂ ಯಚ್ಚ ತನ್ನಿತ್ಯಞ್ಚ ಪ್ರಜಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೩೪.

ಯಾವುದೇ ಅಕಲ್ಪನೀಯವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು. ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿ ಇರುವ ಶಾಶ್ವತವಾದುದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನವವರ್ಷಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಂ ಯಥಾ ತಥಾ । ವಿಸ್ತರಾನ್ಮಣ್ಡಲಾಚ್ಚೈವ ಯೋಜನೈಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೩೪.

ನಾನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ವಲಯವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಶತಮೇಕಂ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಯೋಜನಾನಾಂ ಪ್ರಮಾಣತಃ। ನಾನಾಜನಪದಾಕೀರ್ಣೈಃ ಪುರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಃ ಶುಭೈಃ ।। ೩೪.

ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನಗಳು, ವಿವಿಧ ಜನಪದಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರ ನಗರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಿದ್ಧಚಾರಣಗನ್ಧರ್ವಪರ್ವತೈರುಪಶೋಭಿತಮ್। ಸರ್ವಧಾತುನಿಬದ್ಧೈಶ್ಚ ಶಿಲಾಜಾಲಸಮುದ್ಭವೈಃ । ಪರ್ವತಪ್ರಭವಾಭಿಶ್ಚ ನದೀಭಿಃ ಪರ್ವತೈಸ್ತಥಾ ।। ೩೪.

ಅದು ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿಲೆಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ನದಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಃ ಪೃಥುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವ್ವತಃ ಪರಿವಾರಿತಃ। ನವಭಿಶ್ಚಾವೃತಃ ಸರ್ವ್ವೈರ್ಭುವನೈರ್ಭೂತಭಾವನೈಃ। ಲಾವಣೇನ ಸಮುದ್ರೇಣ ಸರ್ವ್ವತಃ ಪರಿವಾರಿತಃ ।। ೩೪.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪವು ವಿಶಾಲವೂ, ಭವ್ಯವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಲವಣ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾತ್ ಸಮೇನ ತು ಸಮನ್ತತಃ। ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾತ್ ಸಮೇನ ತು ಸಮನ್ತತಃ। ಪ್ರಾಗಾಯತಾಃ ಸುಪರ್ವಾಣಃ ಷಡಿಮೇ ವರ್ಷಪರ್ವ್ವತಾಃ। ಅವಗಾಢಾ ಉಭಯತಃ ಸಮುದ್ರೌ ಪೂರ್ವಪಶ್ವಿಮೌ ।। ೩೪.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಅಗಲದಷ್ಟು ಸಮವಾಗಿ, ಆರು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಹರಡಿವೆ. ಅವು ವಿಶಾಲವೂ, ಬಲಿಷ್ಠವೂ ಆಗಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಮುಳುಗಿವೆ.

ಹಿಮಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಹಿಮವಾನ್ ಹೇಮಕೂಟಶ್ಚ ಹೇಮವಾನ್। ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣಾಭೋ ಹೈರಣ್ಯೋ ನಿಷಧಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೪.

ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವು ಬಹುಪಾಲು ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಹೇಮಕುಟ ಪರ್ವತವು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಷಧ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕೂಡ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಾತುರ್ವರ್ಣಸ್ತು ಸೌವರ್ಣೋ ಮೇರುಶ್ಚೋಚ್ಯತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಪ್ಲುತಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಶ್ಚ ಚತುರಸ್ರಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ ।। ೩೪.

ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಣ್ಣಗಳ ಪರ್ವತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೌಕಾಕಾರದಾಗಿಯೂ, ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ.