ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನೈಷಧಂ ಯತ್ ಸ್ಮೃತಂ ವರ್ಷಂ ಹರಿವರ್ಷಾಯ ತದ್ದದೌ। ಮಧ್ಯಮಂ ಯತ್ಸುಮೇರೋಸ್ತು ಸ ದದೌ ತದಿಲಾವೃತೇ ।। ೩೩.

ನೈಷಧ ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ಹರಿವರ್ಷನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಸುಮೇರುಪರ್ವತದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಇಲಾವೃತನಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ನೀಲನ್ತು ಯತ್ ಸ್ಮೃತಂ ವರ್ಷಂ ರಮ್ಯಾಯೈತತ್ ಪಿತಾ ದದೌ । ಶ್ವೇತಂ ಯದುತ್ತರಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ರಾ ದತ್ತಂ ಹರಿನ್ಮತೇ ।। ೩೩.

ನೀಲ ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ರಮ್ಯೆಗೆ ತಂದೆ ನೀಡಿದರು. ಅದರ ಉತ್ತರದ ಶ್ವೇತ ಭಾಗವನ್ನೂ ತಂದೆ ಕೊಟ್ಟರು, ಓ ಜ್ಞಾನಿಯೇ.

ಯದುತ್ತರಂ ಶ್ರೃಙ್ಗವತೋ ವರ್ಷ ತತ್ ಕುರವೇ ದದೌ । ವರ್ಷಂ ಮಾಲ್ಯವತ ಶ್ಚಾಪಿ ಭದ್ರಾಶ್ವಾಯ ನ್ಯವೇದಯತ್ ।। ೩೩.

ಶೃಂಗವಾನ್ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗವನ್ನು ಕುರುವಿಗೆ ತಂದೆ ನೀಡಿದರು. ಮಾಲ್ಯವತ್ ಪರ್ವತದ ಭಾಗವನ್ನು ಭದ್ರಾಶ್ವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು.

ಗನ್ಧಮಾದನವರ್ಷನ್ತು ಕೇತುಮಾಲೇ ನ್ಯವೇದಯತ್। ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಮಹಾನ್ತೀಹ ನವವರ್ಷಾಣಿ ಭಾಗಶಃ ।। ೩೩.

ಗಂಧಮಾದನ ಭಾಗವನ್ನು ಕೇತುಮಾಲನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗೆ, ಈ ಮಹತ್ವದ ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಂಚಿದರು.

ಆಗ್ನೀಧ್ರಸ್ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪುತ್ರಾಂಸ್ತಾನಭ್ಯಷಿಞ್ಚತ। ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತತಸ್ತು ತಪಸಿ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೩೩.

ಆಗ್ನೀಧ್ರನು ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಜಗದಿಗೆ ನೇಮಿಸಿ, ತಾನೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದನು.

ಇತ್ಯೇತೈಃ ಸಪ್ಭಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ನಿವೇಶಿತಾಃ । ಪ್ರಿಯವ್ರತಸ್ಯ ಪುತ್ರೈಸ್ತೈಃ ಪೌತ್ರೈಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಸ್ಯ ತು ।। ೩೩.

ಹೀಗೆ, ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ಮಗರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಈ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.

ಯಾನಿ ಕಿಮ್ಪುರುಷಾದ್ಯಾನಿ ವರ್ಷಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಶುಭಾನಿ ತು। ತೇಷಾಂ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸುಖಪ್ರಾಯಾ ಹ್ಯಯತ್ನತಃ ।। ೩೩.

ಕಿಂಪುರುಷನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಎಂಟು ಶುಭಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರು ಬಹುಪಾಲು ಸುಖದಿಂದ, ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ವಿಪರ್ಯಯೋ ನ ತೇಷ್ವಸ್ತಿ ಜರಾಮೃತ್ಯುಭಯಂ ನ ಚ । ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ನ ತೇಷ್ವಾಸ್ತಾಂ ನೋತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಮಾಃ । ನ ತೇಷ್ವಸ್ತಿ ಯುಗಾವಸ್ಥಾ ಕ್ಷೇತ್ರೇಷ್ವೇವ ತು ಸರ್ವಶಃ ।। ೩೩.

ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಪರೀತತೆ ಇಲ್ಲ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಅಥವಾ ಮರಣವೂ ಇಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯದ ಅಥವಾ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಯುಗಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಭೂಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.

ನಾಭೇರ್ಹಿ ಸರ್ಗಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹಿಮಾಹ್ವೇ ತನ್ನಿಬೋಧತ। ನಾಭಿಸ್ತ್ವಜನಯತ್ ಪುತ್ರಂ ಮೇಱುದೇವ್ಯಾಂ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಋಷಭಂ ಪಾರ್ಥಿವಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಜಮ್ ।। ೩೩.

ನಾನು ಈಗ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಹಿಮಾಹ್ವದ ಕುರಿತು ಕೇಳು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ನಾಭಿ, ಮೆರುದೇವಿಯಿಂದ ಋಷಭ ಎಂಬ ರಾಜನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಪೂರ್ವಜನನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಋಷಭಾದ್ಭರತೋ ಜಜ್ಞೇ ವೀರಃ ಪುತ್ರಶತಾಗ್ರಜಃ। ಸೋಽಭಿಷಿಚ್ಯಾಥ ಭರತಃ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರಾವ್ರಾಜ್ಯಮಾಸ್ಥಿತಃ ।। ೩೩.

ಋಷಭನಿಗೆ ಶೂರನಾದ, ನೂರಾರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಭರತನು ಜನಿಸಿದರು. ಭರತನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಾಜಗದಿಗೆ ನೇಮಿಸಿ, ತಾನು ಅರಣ್ಯವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಹಿಮಾಹ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ವರ್ಷಂ ಭರತಾಯ ನ್ಯವೇದಯತ್। ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ।। ೩೩.

ಹಿಮಾಹ್ವ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗವನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಭರತನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭಾರತ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಭರತಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸುಮತಿರ್ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಬಭೂವ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಭರತಃ ಸಂನ್ಯಯೋಜಯತ್। ಪುತ್ರ ಸಂಕ್ರಾಮಿತಶ್ರೀಕೋ ವನಂ ರಾಜಾ ವಿವೇಶ ಸಃ ।। ೩೩.

ಭರತನ ಮಗನಾದ ಸುಮತಿ ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು. ಭರತನು ಆತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಮಗನಿಗೆ ಹಂಚಿ, ತಾನೂ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ತೇಜಸಸ್ತು ಸುತಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಮಿತ್ರಜಿತ್। ತೈಜಸಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ವಿದ್ವಾನಿನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಇತಿ ಶ್ರುತಃ ।। ೩೩.

ಸುಮತಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅಮಿತ್ರಜಿತ್ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅಮಿತ್ರಜಿತನ ಮಗನಾಗಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಜನಿಸಿದನು.

ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಸುತಶ್ಚಾಥ ನಿಧನೇ ತಸ್ಯ ಶೋಭನಃ । ಪ್ರತೀಹಾರಕುಲೇ ತಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಜಜ್ಞೇ ತದನ್ವಯಾತ್। ಪ್ರತಿಹರ್ತ್ತೇತಿ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಜಜ್ಞೇ ತಸ್ಯಾಪಿ ಧೀಮತಃ ।। ೩೩.

ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮಗನಾಗಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಹಾರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶೋಭನನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ವಂಶದಿಂದ ಧೀಮಂತನಾದ ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ ಜನಿಸಿದನು.

ಉನ್ನೇತಾ ಪ್ರತಿಹರ್ತ್ತುಸ್ತು ಭುವಸ್ತಸ್ಯ ಸುತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಉದ್ಗೀಥಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭೂತ್ಪ್ರತಾವಿಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸುತಃ ।। ೩೩.

ಪ್ರತಿಹರ್ತನ ಮಗನಾಗಿ ಉನ್ನೇತನು ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉನ್ನೇತನ ಮಗನಾಗಿ ಉದ್ಗೀಥನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಉದ್ಗೀಥನ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರತಾವಿ ಜನಿಸಿದನು.

ಪ್ರತಾವೇಸ್ತು ವಿಭುಃ ಪುತ್ರಃ ಪೃಥುಸ್ತಸ್ಯ ಸುತೋ ಮತಃ । ಪೃಥೋಶ್ಚಾಪಿ ಸುತೋ ನಕ್ತೋ ನಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಗಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೩.

ಪ್ರತಾವಿಯ ಮಗನಾಗಿ ವಿಭು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನ ಮಗನಾಗಿ ಪೃಥು ಜನಿಸಿದನು. ಪೃಥುನ ಮಗನಾಗಿ ನಕ್ತನು, ನಕ್ತನ ಮಗನಾಗಿ ಗಯನು ಜನಿಸಿದನು.

ಗಯಸ್ಯ ತು ನರಃ ಪುತ್ರೋ ನರಸ್ಯಾಪಿ ಸುತೋ ವಿರಾಟ್। ವಿರಾಟ್‌ಸುತೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ದೀಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಸುತೋಽಭವತ್ ।। ೩೩.

ಗಯನ ಮಗನಾಗಿ ನರನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ನರನ ಮಗನಾಗಿ ವಿರಾಟ್ ಜನಿಸಿದನು. ವಿರಾಟನ ಮಗನಾಗಿ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದೀಮಂತನು ಜನಿಸಿದನು.

ಧೀಮತಶ್ಚ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರೋ ಮಹತಶ್ಚಾಪಿ ಭೌವನಃ। ಭೌವನಸ್ಯ ಸುತಸ್ತ್ವಷ್ಟಾ ಅರಿಜಸ್ತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಃ ।। ೩೩.

ಧೀಮಂತನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು, ಭೌವನ ಕೂಡಾ ಮಹಾನ್ ಆಗಿದ್ದನು. ಭೌವನನ ಮಗನು ತ್ವಷ್ಟಾ, ಅವನ ಮಗನು ಅರಿಜ ಎಂಬವನು.

ಅರಿಜಸ್ಯ ರಜಃ ಪುತ್ರಃ ಶತಜಿದ್ರಜಸೋ ಮತಃ। ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಶತಂ ತ್ವಾಸೀದ್ರಾಜಾನಃ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ।। ೩೩.

ಅರಿಜನ ಮಗನು ರಜ, ರಜನ ಮಗನು ಶತಜಿತ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಅವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು.

ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಧಾನಾಯೈಸ್ತೈರಿಮಾ ವರ್ದ್ಧಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ। ತೈರಿದಂ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ಸಪ್ತಖಣ್ಡಂ ಕೃತಂ ಪುರಾ ।। ೩೩.

ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖರು ಜನರನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ಈ ಭಾರತಖಂಡವು ಹಿಂದೆ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ತೇಷಾಂ ವಂಶಪ್ರಕೂತೈಸ್ತು ಭುಕ್ತೇಯಂ ಭಾರತೀ ಧರಾ। ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾನಿ ಯುಗಾಖ್ಯಾನ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ ।। ೩೩.

ಅವರ ವಂಶಜರಿಂದ ಈ ಭಾರತಭೂಮಿ ಆನಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೃತಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಸರಿನ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಯುಗಗಳು ಕಳೆದಿವೆ.

ಯೇಽತೀತಾಸ್ತೈರ್ಯುಗೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ರಾಜಾನಸ್ತೇ ತದನ್ವಯಾಃ। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ಪೂರ್ವಂ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೩೩.

ಆ ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು, ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು.

ಏಷ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಸರ್ಗೋ ಯೇನೇದಂ ಪೂರಿತಂ ಜಗತ್। ಋಷಿಭಿರ್ದೈವತೈಶ್ಚಾಪಿ ಪಿತೃಗನ್ಧರ್ವರಾಕ್ಷಸೈಃ ।। ೩೩.

ಈ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿತು—ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಇದ್ದರು.

ಯಕ್ಷಭೂತಪಿಶಾಚೈಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿಃ । ತೈಷಾಂ ಸೃಷ್ಟಿರಿಯಂ ಲೋಕೇ ಯುಗೈಃ ಸಹ ವಿವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೩.

ಯಕ್ಷರು, ಭೂತಗಳು, ಪಿಶಾಚರು, ಮಾನವರು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಸೃಷ್ಟಿ ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಏವಂ ಪ್ರಜಾಸನ್ನಿವೇಶಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಋಷಿಪುಙ್ಗವಃ। ಪಪ್ರಚ್ಛ ನಿಪುಣಃ ಸೂತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಯಾಮ ವಿಸ್ತರೌ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ ಜನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಸೂತನನ್ನು ಪೃಥ್ವಿಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲತೆ ಬಗ್ಗೆ ಕುಶಲವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

ಕತಿ ದ್ವೀಪಾಃ ಸಮುದ್ರಾ ವಾ ಪರ್ವತಾಶ್ಚ ಕತಿ ಪ್ರಭೋಃ। ಕಿಯನ್ತಿ ಚೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೪.

ಪ್ರಭುವೇ, ಎಷ್ಟು ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ? ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಯಾವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ?

ಮಹಾಭೂತಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ ಲೋಕಾ ಲೋಕೌ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ಯಾಯಪಾರಿಮಾಣ್ಯಞ್ಚ ಗತಿಶ್ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಯೋಸ್ತಥಾ। ಏತತ್ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ನಃ ಸರ್ವಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಯಥಾ ತಥಾ ।। ೩೪.

ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಲೋಕಗಳ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಾತ್ರ ಎಷ್ಟು? ಅವುಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಚಲನೆ ಹೇಗಿದೆ? ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರವಾಗಿ ನಮಗೆ ಹೇಳು.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಯಾಮವಿಸ್ತರಮ್। ಸಙ್ಖ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ದ್ವೀಪಾನಾಞ್ಚೈವ ವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೩೪.

ಈಗ ನಾನು ಪೃಥ್ವಿಯ ಅಗಲವನ್ನು, ಸಮುದ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಯಾವನ್ತಿ ಚೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಮಹಾಭೂತಪ್ರಮಾಣಞ್ಚ ಲೋಕಾಲೋಕೌ ತಥೈವ ಚ। ಪರ್ಯಾಯಪಾರಿಮಾಣ್ಯಞ್ಚ ಗತಿಶ್ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಯೋಸ್ತಥಾ ।। ೩೪.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಯಾವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಲೋಕ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕದ ಗಾತ್ರ, ಅವುಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರ ಚಲನೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.