ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅತ್ರ ಯಜ್ಞಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತು ಜಾಯತೇ ಹಿ ಮಹೇಶ್ವರಾತ್। ತತೋಽತ್ರ ಇಜ್ಯತೇ ಯಜ್ಞಸ್ತಿಸ್ರೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ । ಇಷ್ಟ್ವಾ ಚೈವಾಗ್ನಯೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಕಾಲಜಿಹ್ವಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೨.

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮೂರು ನಾಲಗೆಗಳು, ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಕಾಲದ ನಾಲಗೆ ಚಲನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ವಿಪ್ರರೆ.

ಯದೇತದ್ವೈ ಮುಖಂ ಭೀಮಂ ದ್ವಿಜಿಹ್ವಂ ರಕ್ತಪಿಙ್ಗಲಮ್। ದ್ವಿಪಾದೋಽತ್ರ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ದ್ವಾಪರಂ ನಾಮ ತದ್ಯುಗಮ್ ।। ೩೨.

ಈ ಭಯಾನಕ ಮುಖ, ಎರಡು ನಾಲಗೆಯುಳ್ಳದು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದದು—ಇದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ದ್ವಾಪರಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದೇತತ್ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾಭಂ ತುರೀಯಂ ರಕ್ತಲೋಚನಮ್। ಏಕಜಿಹ್ವಂ ಪೃಥುಶ್ಯಾಮಂ ಲೇಲಿಹಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೨.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಂತಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣಿರುವದು, ಒಂದು ನಾಲಗೆಯುಳ್ಳದು, ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಲೆಲಿಯುತ್ತಿರುವದು—

ತತಃ ಕಲಿಯುಗಂ ಘೋರಂ ಸರ್ವಲೋಕಭಯಙ್ಕರಮ್। ಕಲ್ಪಸ್ಯ ತು ಮುಖಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಚತುರ್ಥಂ ನಾಮ ಭೀಷಣಮ್ ।। ೩೨.

ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಭಯಂಕರವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಲಿಯುಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಲಚಕ್ರದ ನಾಲ್ಕನೆಯ, ಭಯಾನಕವಾದ ಮುಖವಾಗಿದೆ.

ನ ಮುಖಂ ನಾಪಿ ನಿರ್ವಾಣಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವತಿ ವೈ ಯುಗೇ। ಕಾಲಗ್ರಸ್ತಾ ಪ್ರಜಾ ಚಾಪಿ ಯುಗೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೨.

ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಕಾಲನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕೃತಯುಗೇ ಪೂಜ್ಯಸ್ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಯಜ್ಞ ಇಚ್ಯತೇ। ದ್ವಾಪರೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ವಿಷ್ಣುರಹಮ್ಪೂಜ್ಯಶ್ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ।। ೩೨.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಕಾಲಸ್ಯೈವ ಕಲಾಸ್ತ್ರಯಃ। ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಹಿ ಕಾಲೇಷು ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿರ್ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೩೨.

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ—ಇವುಗಳು ಕಾಲದ ಮೂರು ರೂಪಗಳು. ಎಲ್ಲಾ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ಅಹಂ ಜನೋ ಜನಯಿತಾ (ವಃ) ಕಾಲಃ ಕಾಲಪ್ರವರ್ತ್ತಕಃ। ಯುಗಕರ್ತಾ ತಥಾ ಚೈವ ಪರಂ ಪರಪರಾಯಣಃ ।। ೩೨.

ನಾನು ಜನರು, ನಿಮ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಕಾಲ, ಕಾಲವನ್ನು ಚಲಿಸುವವನು, ಯುಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು, ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಆಶ್ರಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಕಲಿಯುಗಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾರಣಾತ್। ಅಭಯಾರ್ಥಞ್ಚ ದೇವಾನಾಮುಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರಪಿ ।। ೩೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲು—

ತದಾ ಭವ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ಭಯಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ ಚ ಕಲಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೩೨.

ಆಗ ನಾನು ಶುಭಕರನೂ ಪೂಜ್ಯನೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೇ, ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಏವಮುಕ್ತಾ ಸ್ತತಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ। ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ದೇವಂ ಪುನರೂಚುರ್ಜಗತ್ಪತಿಮ್ ।। ೩೨.

ಈ ರೀತಿ ದೇವರು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಭೀಷಣಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಥಂ ಕಾಲಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ ।। ೩೨.

ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾ ರೂಪ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವ, ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾದವನೇ, ಕಾಲನು ಹೇಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ?

ಏಷ ಕಾಲಶ್ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿಶ್ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ। ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಅತಿಕ್ರಾಮತಿ ಸರ್ವಶಃ ।। ೩೨.

ಈ ಕಾಲನು ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನಾಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಸಚರಾಚರೇ। ಕಾಲಃ ಸೃಜತಿ ಭೂತಾನಿ ಪುನಃಸಂಹರತಿ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೨.

ಚಲಿಸುವದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಚಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವೇ ಕಾಲಸ್ಯ ವಶಗಾ ನ ಕಾಲಃ ಕಸ್ಯಚಿದ್ವಶೇ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕಾಲಃ ಕಲಯತೇ ಸದಾ ।। ೩೨.

ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲನಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಕಾಲನು ಯಾರಿಗೂ ಅಧೀನನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲನು ಸದಾ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಿಕ್ರಮಸ್ಯ ಪದಾನ್ಯಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ತಾನಿ ಮನ್ವನ್ತರಾಣೀಹ ಪರಿವೃತ್ತಯುಗಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೨.

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಕಾಲನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮನ್ವಂತರಗಳಾಗಿವೆ, ಯುಗಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ.

ಏಕಂ ಪದಂ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಪದಾನಾಮೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ಯದಾ ಕಾಲಃ ಪ್ರಕ್ರಮತೇ ತದಾ ಮನ್ವನ್ತರಕ್ಷಯಃ ।। ೩೨.

ಕಾಲನು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಾಗ, ಕಾಲನು ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಆಗ ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಭಗವಾನ್ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃದಾನವಾನ್। ನಮಸ್ಕೃತಶ್ಚ ತೈಃ ಸರ್ವೈಸ್ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ ।। ೩೨.

ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಭಗವಂತನು ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಅದೆಡೆಗೆ ಅಂತರಧಾನವಾದನು.

ಏವಂ ಸ ಕಾಲೇ ಭಗವಾನ್ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃದಾನವಾನ್। ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂಹರತೇ ಸೃಜತೇ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೨.

ಹೀಗೆ, ಭಗವಂತನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅತೋ ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚೈವ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃದಾನವೈಃ। ಪೂಜ್ಯತೇ ಭಗವಾನೀಶೋ ಭಯಾತ್ ಕಾಲಸ್ಯ ತಸ್ಯ ವೈ ।। ೩೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಆ ಕಾಲದ ಭಯದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಕಲೌ ಕುರ್ಯಾತ್ತಪೋ ದ್ವಿಜಃ। ಪ್ರಪನ್ನಸ್ಯ ಮಹಾದೇವಂ ತಸ್ಯ ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಮಹತ್। ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ದಿವಂ ಗತ್ವಾ ಅವತೀರ್ಯ ಚ ಭೂತಲೇ ।। ೩೨.

ಆದುದರಿಂದ, ಕಳಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು; ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಶರಣಾದವನು ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷಯಶ್ಚೈವ ದೇವಾಶ್ಚ ಕಲಿಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುದಾರುಣಮ್। ತಪ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಕರ್ತ್ತುಂ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಾಃ। ಅವತಾರಾನ್ ಕಲಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕರೋತಿ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೨.

ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಈ ಭಯಾನಕ ಕಳಿಯುಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಧರ್ಮಪರರಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಳಿಯುಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏವಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇ ಸರ್ವೇ ಯೇಽತೀತಾ ವೈ ಸಹಸ್ರಶಃ। ವೈವಸ್ವತೇಽನ್ತರೇ ತಸ್ಮಿನ್ ದೇವರಾಜರ್ಷಯಸ್ತಥಾ ।। ೩೨.

ಹೀಗೆ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹೋದಂತೆ, ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು, ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಇದ್ದಾರೆ.

ದೇವಾಪಿಃ ಪೋರವೋ ರಾಜಾ ಮನುಶ್ವೇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಜಾಃ। ಮಹಾಯೋಗಬಲೋಪೇತಾಃ ಕಾಲಾನ್ತರಮುಪಾಸತೇ ।।೩೨.

ದೇವಾಪಿ ಎಂಬ ಪುರಾತನ ರಾಜನು ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ವಂಶಜರು, ಮಹಾ ಯೋಗಬಲ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಕಾಲದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಷೀಣೇ ಕಲಿಯುಗೇ ತಸ್ಮಿಸ್ತಿಷ್ಯೇ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಕೃತೇ। ಸಪ್ತರ್ಷಿಭಿಶ್ಚೈವ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಭಾವ್ಯೇ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಪುನಃ ಗೋತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಞ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೩೨.

ಕಳಿಯುಗ ಮುಗಿದಾಗ, ತಿಷ್ಯ, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ಕೃತಯುಗಗಳಲ್ಲಿ, ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಭವಿಷ್ಯ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಂಶಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.

ದ್ವಾಪರಾನ್ತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ। ಕೃತೇ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಚೈವ ತಥಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಚ ದ್ವಾಪರೇ। ನರಾಃ ಪಾತಕಿನೋ ಯೇ ವೈ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ತೇ ಕಲೌ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೨.

ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಕೃತಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದ್ವಾಪರಯುಗ ಮುಗಿದಾಗ, ಪಾಪಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ಕಳಿಯುಗದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಸಾನ್ತಾನಾರ್ಥಾ ಶ್ರುತಿಃ ಸ್ಮೃತಿಃ। ಏವಮೇತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಯುಗಕ್ಷಯಕ್ರಮಸ್ತಥಾ ।। ೩೨.

ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಅಂತ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳ ಕ್ಷಯಕ್ರಮವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರಸ್ಪರಂ ಯುಗಾನಾಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಚೋದ್ಭವಃ। ಯಥಾ ವೈ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಯಥಾ ಕ್ಷಯಮ್ ।। ೩೨.

ಯುಗಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಪರಸ್ಪರ ಉದ್ಭವ, ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ಷಯ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೇನ ರಾಮೇಣ ಕ್ಷತ್ರೇ ನಿರವಶೋಷಿತೇ। ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಕುಲಟಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ವಸುಧಾಧಿಪೈಃ। ದಿವಂ ಗತಾನಹಂ ತುಭ್ಯಂ ಕೀರ್ತ್ತಯಿಷ್ಯೇ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೨.

ಜಾಮದಗ್ನಿಯ ರಾಮನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜರು ಎಲ್ಲ ಕುಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ನಾನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.