ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಇಹಾಮುತ್ರ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ವದನ್ತಿ ಪರಮಂ ಪದಮ್। ಪೂರ್ವಮೇವ ಮಯೋಕ್ತಸ್ತೇ ಕಾಲಸ್ತು ಯುಗಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೩೨.

ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಕಾಲವನ್ನು ಯುಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಞ್ಚ ಯುಗಾದಿಃ ಕಲಿನಾ ಸಹ। ಪರಿವರ್ತ್ತಮಾನೈಸ್ತೈರೇವ ಭ್ರಮಮಾಣೇಷು ಚಕ್ರವತ್ ।। ೩೨.

ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿ—ಇವು ಯುಗಗಳ ಆದಿ; ಅವು ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ದೇವತಾಸ್ತು ತದೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಕಾಲಸ್ಯ ವಶಮಾಗತಾಃ. ನ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ ತನ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಸ್ಥಾಪಯಿತುಮಾತ್ಮನಾ ।। ೩೨.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಕಾಲದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಆತಂಕದಿಂದ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ತದಾ ತೇ ವಾಗ್ಯತಾ ಭೂತ್ವಾ ಆದೌ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ವೈ। ಋಷಯಶ್ಚೈವ ದೇವಾಶ್ಚ ಇನ್ದ್ರಶ್ಚೈವ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೩೨.

ಆಗ, ಮನ್ವಂತರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಇಂದ್ರನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು ಸಮೀಪಿಸಿದರು.

ಸಮಾಧಾಯ ಮನಸ್ತೀವ್ರಂ ಸಹಸ್ರಂ ಪರಿವತ್ಸರಾನ್। ಪ್ರಪನ್ನಾಸ್ತೇ ಮಹಾದೇವಂ ಭೀತಾಃ ಕಾಲಸ್ಯ ವೈ ತದಾ ।। ೩೨.

ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೀವ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ಕಾಲದ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಮಹಾದೇವನ ಶರಣಾಗಿದರು.

ಅಯಂ ಹಿ ಕಾಲೋ ದೇವೇಶಶ್ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ । ಕೋಽಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಹಾದೇವ ಅಗಾಧಸ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರ ।। ೩೨.

ಈ ಕಾಲನೇ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನು, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ; ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ಆ ಅಪಾರನಾದವನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?

ಅಥ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾದೇವಸ್ತಂ ತು ಕಾಲಞ್ಚತುರ್ಮುಖಮ್। ನ ಭೇತವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಹ ಕೋ ವಃ ಕಾಮಃ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ।। ೩೨.

ಆಗ ಮಹಾದೇವನು ಆ ನಾಲ್ಕುಮುಖ ಕಾಲನನ್ನು ನೋಡಿ, "ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯಿದೆಯೋ, ಹೇಳಿ, ಅದು ಪೂರೈಸಲಾಗುವುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ತತ್ಕರಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಸರ್ವಂ ನ ವೃಥಾಯಂ ಪರಿಶ್ರಮಃ । ಉವಾಚ ದೇವೋ ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಯಙ್ಕಾಲಃ ಸುದುರ್ಜಯಃ ।। ೩೨.

"ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಈ ಶ್ರಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು" ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಕಾಲರೂಪಿಯಾದ ದುರ್ಜಯ ದೇವರು ಹೇಳಿದರು.

ಯದೇತಸ್ಯ ಮುಖಂ ಶ್ವೇತಂ ಚತುರ್ಜಿಹ್ವಂ ಹಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ। ಏತತ್ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ವೈ ಮುಖಮ್। ಅಸೌ ದೇವಃ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈವಸ್ವತೋ ಮುಖಃ ।। ೩೨.

ಅವನ ಶ್ವೇತವಾದ, ನಾಲ್ಕು ನಾಲಿಗೆಯಿರುವ ಮುಖವೇ ಕಾಲನ ಕೃತಯುಗದ ಮುಖ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆ ದೇವತೆ, ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ವೈವಸ್ವತ ಮುಖ.

ಯದೇತದ್ರಕ್ತವರ್ಣಾಭಂ ತೃತೀಯಂ ವಃ ಸ್ಮೃತಂ ಮಯಾ । ತ್ರಿಜಿಹ್ವಂ ಲೇಲಿಹಾನಂ ತು ಏತತ್ ತ್ರೇತಾಯುಗಂ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೩೨.

ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮೂರನೆಯದು, ರಕ್ತದ ಬಣ್ಣದಂತಿದ್ದು, ಮೂರು ನಾಲಗೆಯುಳ್ಳದು, ಲೆಲಿಯುತ್ತಿರುವದು—ಇದು ತ್ರೇತಾಯುಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಅತ್ರ ಯಜ್ಞಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತು ಜಾಯತೇ ಹಿ ಮಹೇಶ್ವರಾತ್। ತತೋಽತ್ರ ಇಜ್ಯತೇ ಯಜ್ಞಸ್ತಿಸ್ರೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ । ಇಷ್ಟ್ವಾ ಚೈವಾಗ್ನಯೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಕಾಲಜಿಹ್ವಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೨.

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮೂರು ನಾಲಗೆಗಳು, ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಕಾಲದ ನಾಲಗೆ ಚಲನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ವಿಪ್ರರೆ.

ಯದೇತದ್ವೈ ಮುಖಂ ಭೀಮಂ ದ್ವಿಜಿಹ್ವಂ ರಕ್ತಪಿಙ್ಗಲಮ್। ದ್ವಿಪಾದೋಽತ್ರ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ದ್ವಾಪರಂ ನಾಮ ತದ್ಯುಗಮ್ ।। ೩೨.

ಈ ಭಯಾನಕ ಮುಖ, ಎರಡು ನಾಲಗೆಯುಳ್ಳದು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದದು—ಇದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ದ್ವಾಪರಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯದೇತತ್ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾಭಂ ತುರೀಯಂ ರಕ್ತಲೋಚನಮ್। ಏಕಜಿಹ್ವಂ ಪೃಥುಶ್ಯಾಮಂ ಲೇಲಿಹಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೨.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಂತಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣಿರುವದು, ಒಂದು ನಾಲಗೆಯುಳ್ಳದು, ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಲೆಲಿಯುತ್ತಿರುವದು—

ತತಃ ಕಲಿಯುಗಂ ಘೋರಂ ಸರ್ವಲೋಕಭಯಙ್ಕರಮ್। ಕಲ್ಪಸ್ಯ ತು ಮುಖಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಚತುರ್ಥಂ ನಾಮ ಭೀಷಣಮ್ ।। ೩೨.

ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಭಯಂಕರವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಲಿಯುಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಲಚಕ್ರದ ನಾಲ್ಕನೆಯ, ಭಯಾನಕವಾದ ಮುಖವಾಗಿದೆ.

ನ ಮುಖಂ ನಾಪಿ ನಿರ್ವಾಣಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವತಿ ವೈ ಯುಗೇ। ಕಾಲಗ್ರಸ್ತಾ ಪ್ರಜಾ ಚಾಪಿ ಯುಗೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩೨.

ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಕಾಲನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕೃತಯುಗೇ ಪೂಜ್ಯಸ್ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಯಜ್ಞ ಇಚ್ಯತೇ। ದ್ವಾಪರೇ ಪೂಜ್ಯತೇ ವಿಷ್ಣುರಹಮ್ಪೂಜ್ಯಶ್ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ।। ೩೨.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಕಾಲಸ್ಯೈವ ಕಲಾಸ್ತ್ರಯಃ। ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಹಿ ಕಾಲೇಷು ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿರ್ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೩೨.

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ—ಇವುಗಳು ಕಾಲದ ಮೂರು ರೂಪಗಳು. ಎಲ್ಲಾ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ಅಹಂ ಜನೋ ಜನಯಿತಾ (ವಃ) ಕಾಲಃ ಕಾಲಪ್ರವರ್ತ್ತಕಃ। ಯುಗಕರ್ತಾ ತಥಾ ಚೈವ ಪರಂ ಪರಪರಾಯಣಃ ।। ೩೨.

ನಾನು ಜನರು, ನಿಮ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಕಾಲ, ಕಾಲವನ್ನು ಚಲಿಸುವವನು, ಯುಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು, ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಆಶ್ರಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಕಲಿಯುಗಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾರಣಾತ್। ಅಭಯಾರ್ಥಞ್ಚ ದೇವಾನಾಮುಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರಪಿ ।। ೩೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲು—

ತದಾ ಭವ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ। ತಸ್ಮಾದ್ಭಯಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ ಚ ಕಲಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೌಜಸಃ ।। ೩೨.

ಆಗ ನಾನು ಶುಭಕರನೂ ಪೂಜ್ಯನೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೇ, ಕಲಿಯುಗ ಬಂದಾಗ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಏವಮುಕ್ತಾ ಸ್ತತಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ। ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ದೇವಂ ಪುನರೂಚುರ್ಜಗತ್ಪತಿಮ್ ।। ೩೨.

ಈ ರೀತಿ ದೇವರು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ। ಭೀಷಣಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಥಂ ಕಾಲಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ ।। ೩೨.

ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾ ರೂಪ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವ, ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾದವನೇ, ಕಾಲನು ಹೇಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ?

ಏಷ ಕಾಲಶ್ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿಶ್ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ। ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಅತಿಕ್ರಾಮತಿ ಸರ್ವಶಃ ।। ೩೨.

ಈ ಕಾಲನು ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನಾಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಸಚರಾಚರೇ। ಕಾಲಃ ಸೃಜತಿ ಭೂತಾನಿ ಪುನಃಸಂಹರತಿ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೨.

ಚಲಿಸುವದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಚಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವೇ ಕಾಲಸ್ಯ ವಶಗಾ ನ ಕಾಲಃ ಕಸ್ಯಚಿದ್ವಶೇ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕಾಲಃ ಕಲಯತೇ ಸದಾ ।। ೩೨.

ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲನಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಕಾಲನು ಯಾರಿಗೂ ಅಧೀನನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲನು ಸದಾ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಿಕ್ರಮಸ್ಯ ಪದಾನ್ಯಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ತಾನಿ ಮನ್ವನ್ತರಾಣೀಹ ಪರಿವೃತ್ತಯುಗಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೨.

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಕಾಲನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮನ್ವಂತರಗಳಾಗಿವೆ, ಯುಗಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ.

ಏಕಂ ಪದಂ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಪದಾನಾಮೇಕಸಪ್ತತಿಃ। ಯದಾ ಕಾಲಃ ಪ್ರಕ್ರಮತೇ ತದಾ ಮನ್ವನ್ತರಕ್ಷಯಃ ।। ೩೨.

ಕಾಲನು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಾಗ, ಕಾಲನು ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಆಗ ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ಭಗವಾನ್ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃದಾನವಾನ್। ನಮಸ್ಕೃತಶ್ಚ ತೈಃ ಸರ್ವೈಸ್ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ ।। ೩೨.

ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಭಗವಂತನು ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಅದೆಡೆಗೆ ಅಂತರಧಾನವಾದನು.

ಏವಂ ಸ ಕಾಲೇ ಭಗವಾನ್ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃದಾನವಾನ್। ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂಹರತೇ ಸೃಜತೇ ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ ।। ೩೨.

ಹೀಗೆ, ಭಗವಂತನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.