ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯತೀತಾನಾಗತೇಷ್ವಪಿ। ಏತೇ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇ ಪೂರ್ವಮುತ್ಪನ್ನಾ ಹ್ಯನ್ತರೇ ಶುಭೇ ।। ೩೦.

ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಹಳೆಯದಾಗಲಿ ಮುಂದಿನದಾಗಲಿ, ಇವರು ಶುಭಕರವಾದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ನಾಮ್ನಾ ತಥಾ ಬರ್ಹಿಷದಶ್ಚ ವೈ। ಅಯಜ್ವಾನಸ್ತಥಾ ತೇಷಾಮಾಸನ್ ವೈ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ। ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಸ್ತೇ ವೈ ಪಿತರೋಽನಾಹಿತಾಗ್ನಯಃ ।। ೩೦.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ಹಾಗು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂಬವರೂ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡದ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು; ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸದೆ ಇದ್ದ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಜ್ವಾನಸ್ತೇಷು ಯೇ ಹ್ಯಾಸನ್ ಪಿತರಃ ಸೋಮಪೀಥಿನಃ। ಸ್ಮೃತಾ ಬರ್ಹಿಷದಸ್ತೇ ವೈ ಪಿತರಸ್ತ್ವಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ। ಋತವಃ ಪಿತರೋ ದೇವಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿಶ್ಚಯೋ ಮತಃ ।। ೩೦.

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದವರು ಮತ್ತು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಪಿತೃಗಳು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳು ಬರ್ಹಿಷದರು; ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಮಧುಮಾಧವೌ ರಸೌ ಜ್ಞೇಯೌ ಶುಚಿಶುಕ್ರೌ ತು ಶುಷ್ಮಿಣೌ। ನಭಶ್ಚೈವ ನಭಸ್ತಶ್ಚ ಜೀವಾವೇತಾವುದಾಹೃತೌ ।। ೩೦.

ಮಧು ಮತ್ತು ಮಾಧವ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಸಿಹಿಯಾದವುಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿಯೂ ಇವೆ; ನಭ ಮತ್ತು ನಭಸ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಇಷಶ್ಚೈವ ತಥೋರ್ಜಶ್ಚ ಸುಧಾವನ್ತಾವುದಾಹೃತೌ। ಸಹಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ಯಶ್ಚ ಮನ್ಯುಮನ್ತೌ ತು ತೌ ಸ್ಮೃತೌ। ತಪಶ್ಚೈವ ತಪಸ್ಯಶ್ಚ ಘೋರಾವೇತೌ ತು ಶೈಶಿರೌ ।। ೩೦.

ಇಷ ಮತ್ತು ಊರ್ಜ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಪೋಷಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಸಹ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ತಪ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಶೈಶಿರ ಋತುಗಳಾಗಿಯೂ ಇವೆ.

ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಸ್ತು ಷಟ್ ತೇಷಾಮ್ಮಾಸಾಖ್ಯಾ ವೈ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ತ ಇಮೇ ಋತವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚೇತನಾಚೇತನಾಸ್ತು ವೈ ।। ೩೦.

ಅವರ ಆರು ಕಾಲಾವಸ್ಥೆಗಳು ಮಾಸಗಳೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳೇ ಋತುಗಳು, ಜೀವಂತವೂ ಅಜೀವವೂ ಆಗಿವೆ.

ಋತವೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತೇಽಭಿಮಾನಿನಃ। ಮಾಸಾರ್ದ್ಧಮಾಸಸ್ಥಾನೇಷು ಸ್ಥಾನಞ್ಚ ಋತವೋರ್ತ್ತವಾಃ ।। ೩೦.

ಋತುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವರಿಗೇ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ; ಮಾಸ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾಸಗಳ ಸ್ಥಾನವೇ ಋತುಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಾನಾನಾಂ ವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನಃ। ಅಹೋರಾತ್ರಞ್ಚ ಮಾಸಾಶ್ಚ ಋತವಶ್ಚಾಯನಾನಿ ಚ ।। ೩೦.

ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ಮಾಸಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಯನಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.

ಸಂವತ್ಸರಾಶ್ಚ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಭಿಮಾನಿನಃ। ನಿಮೇಷಾಶ್ಚ ಕಲಾಃ ಕಾಷ್ಠಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ವೈ ದಿನಕ್ಷಪಾಃ ।। ೩೦.

ವರ್ಷಗಳು ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಕಾಲಾವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಕ್ಷಣಗಳು, ಕಾಲಗಳು, ಕಾಷ್ಠೆಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಾಗೂ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಚಕ್ರಗಳು ಇವೆ.

ಏತೇಷು ಸ್ಥಾನಿನೋ ಯೇ ತು ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಸ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ। ತನ್ಮಯತ್ವಾತ್ತದಾತ್ಮಾನಸ್ತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೦.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವವರು, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಅವರನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿ.

ಪರ್ವ್ವಣ್ಯಾಸ್ತಿಥಯಃ ಸನ್ಧ್ಯಾಃ ಪಕ್ಷಾ ಮಾಸಾರ್ದ್ಧಸಂಜ್ಞಿತಾಃ। ದ್ವಾವರ್ದ್ಧಮಾಸೌ ಮಾಸಸ್ತು ದ್ವೌ ಮಾಸಾವೃತುರುಚ್ಯತೇ ।। ೩೦.

ಪಕ್ಷಗಳ ತಿಥಿಗಳು, ಸಂಧ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳು ಅರ್ಧಮಾಸಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಎರಡು ಅರ್ಧಮಾಸಗಳು ಒಂದು ಮಾಸವಾಗುತ್ತವೆ, ಎರಡು ಮಾಸಗಳು ಒಂದು ಋತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಋತುತ್ರಯಂ ಚಾಯನಂ ದ್ವೇ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ । ಸಂವತ್ಸರಃ ಸುಮೇಕಸ್ತು ಸ್ಥಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸ್ಥಾನಿನಾಮ್ ।। ೩೦.

ಮೂರು ಋತುಗಳು, ಒಂದು ಸಂವತ್ಸರ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಯನಗಳು—ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವರ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ.

ಋತವಃ ಸುಮೇಕಪುತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಹ್ಯಷ್ಟಧಾ ತು ಷಟ್। ಋತುಪುತ್ರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಾರ್ತ್ತವಲಕ್ಷಣಾಃ ।। ೩೦.

ಋತುಗಳನ್ನು ಸುಮೇಕನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವು ಎಂಟು ವಿಧವಾಗಿಯೂ ಆರು ವಿಧವಾಗಿಯೂ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿವೆ. ಋತುಗಳ ಪುತ್ರರು ಐದು ಜನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವರ ಸಂತಾನಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಯಸ್ಮಾಚ್ಚೈವಾರ್ತ್ತವೇಯಾಸ್ತು ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ಥಾಣುಜಙ್ಗಮಾಃ। ಆರ್ತ್ತವಾಃ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ಋತವಶ್ಚ ಪಿತಾಮಹಾಃ ।। ೩೦.

ಈ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಋತುಗಳನ್ನು ಪಿತಾಮಹರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸುಮೇಕಾತ್ತು ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಚ ಪ್ರಜಾತಯಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಮೃತಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ವೈ ಸುಮೇಕಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ ।। ೩೦.

ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸುಮೇಕನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಮೇಕನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ಥಾನೇಷು ಸ್ಥಾನಿನೋ ಹ್ಯೇತೇ ಸ್ಥಾನಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ। ತದಾಖ್ಯಾಸ್ತನ್ಮಯತ್ವಾಚ್ಚ ತದಾತ್ಮನಶ್ಚ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೦.

ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ಸ್ಥಾನಸ್ವರೂಪಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಅವರು ಹಾಗೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಯಸ್ತು ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರೋ ಮತಃ। ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಋತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ದ್ವಜೈಃ ।। ೩೦.

ಯಾರನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅವನೇ ಸಂವತ್ಸರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂವತ್ಸರನು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ, ಋತು ಎಂಬುದು ದ್ವಿಜರು ಹೇಳುವ ಹೆಸರು.

ಋತಾತ್ತು ಋತವೋ ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಜ್ಞಿರೇ ಋತವಸ್ತತಃ। ಮಾಸಾಃ ಷಡೃತವೋ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾರ್ತ್ತವಾಃ ಸುತಾಃ ।। ೩೦.

ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಋತುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಆ ಋತುಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆರು ಋತುಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳ ಐದು ಪುತ್ರರು ಕಾರ್ಯಗಳು.

ದ್ವಿಪದಾಞ್ಚತುಷ್ಪದಾಞ್ಚೈವ ಪಕ್ಷಿಸಂಸರ್ಪತಾಮಪಿ। ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪುಷ್ಪಂ ಕಾಲಾರ್ತ್ತವಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೦.

ಎರಡು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವರು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವರು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ವಿಧದ ಸ್ಥಾವರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಋತುತ್ವಮಾರ್ತ್ತವತ್ವಞ್ಚ ಪಿತೃತ್ವಞ್ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್। ಇತ್ಯೇತೇ ಪಿತರೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಋತವಶ್ಚಾರ್ತ್ತವಾಶ್ಚ ಯೇ ।। ೩೦.

ಋತುತ್ವ, ಕಾರ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪಿತೃಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು ಎಂದು ಇವರನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತೇಭ್ಯೋಽಥ ಋತುಕಾಲಾದ್ವಿಜಜ್ಞಿರೇ। ತಸ್ಮಾದೇತೇಽಪಿ ಪಿತರ ಆರ್ತ್ತವಾ ಇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್ ।। ೩೦.

ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಇವುಗಳಿಂದ, ಋತುಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಥಿತಾಃ ಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನಃ। ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನೋ ಹ್ಯೇತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತೀಹ ಪ್ರಸಂಯಮಾತ್ ।। ೩೦.

ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿ ಭಾವಿಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ; ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿ ಭಾವಿಸುವವರೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಪಿತರೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಜಜ್ಞಾತೇ ಚ ಪಿತೃಭ್ಯಸ್ತು ದ್ವೇ ಕನ್ಯೇ ಲೋಕವಿಶ್ರುತೇ ।। ೩೦.

ಅಗ್ನಿಷ್ವತ್ತರು ಮತ್ತು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಮೇನಾ ಚ ಧಾರಿಣೀ ಚೈವ ಯಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಧೃತಮ್। ಪಿತರಸ್ತೇ ನಿಜೇ ಕನ್ಯೇ ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರದದುಃ ಶುಭೇ। ತ ಉಭೇ ವ್ರಹ್ಮವಾದಿನ್ಯೌ ಯೋಗಿನ್ಯೌ ಚೈವ ತೇ ಉಭೇ ।। ೩೦.

ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಧಾರಿಣಿ—ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಪಿತೃಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪಂಡಿತಿಯರು ಮತ್ತು ಯೋಗಿನಿಯರು.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತು ಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಮೇನಾ ತು ಮಾನಸೀ। ಧಾರಣೀ ಮಾನಸೀ ಚೈವ ಕನ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಾಂ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೦.

ಅಗ್ನಿಷ್ವತ್ತ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮೇನಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುತ್ರಿ; ಧಾರಿಣಿಯೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಳು ಮತ್ತು ಬರ್ಹಿಷದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪುತ್ರಿ ಎಂದು ನೆನಪಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಮೇರೋಸ್ತು ಧಾರಣೀಂ ನಾಮ ಪತ್ನ್ಯರ್ಥಂ ವ್ಯಸೃಜನ್ ಶುಭಾಮ್। ಪಿತರಸ್ತೇ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಸ್ಮೃತಾ ಯೇ ಸೋಮಪೀಥಿನಃ ।। ೩೦.

ಮೇರುಗೆ ಧಾರಿಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸತಿಯನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು; ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂದರೆ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳು.

ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತು ತಾಂ ಮೇನಾಂ ಪತ್ನೀಂ ಹಿಮವತೇ ದದುಃ। ಸ್ಮೃತಾಸ್ತೇ ವೈ ತು ದೌಹಿತ್ರಾಸ್ತದ್ದೌಹಿತ್ರಾನ್ ನಿಬೋಧತ ।। ೩೦.

ಅಗ್ನಿಷ್ವತ್ತರು ಮೇನೆಯನ್ನು ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು; ಅವರು ದೌಹಿತ್ರರು ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ದೌಹಿತ್ರರನ್ನು ಕೇಳಿ.

ಮೇನಾ ಹಿಮವತಃ ಪತ್ನೀ ಮೈನಾಕಂ ಸಾನ್ವಸೂಯತ। ಗಙ್ಗಾ ಸರಿದ್ವರಾ ಚೈವ ಪತ್ನೀ ಯಾ ಲವಣೋ ದಧೇಃ। ಮೈನಾಕಸ್ಯಾನುಜಃ ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೦.

ಮೇನಾ, ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನಿ, ಮೈನಾಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಗಂಗಾ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು, ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಲವಣನು ಅವಳನ್ನು ವರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮೈನಾಕನ ತಮ್ಮನು ಕ್ರೌಂಚನು, ಅವನಿಂದ ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.

ಮೇರೋಸ್ತು ಧಾರಣೀ ಪತ್ನೀ ದಿವ್ಯೌಷಧಿಸಮನ್ವಿತಮ್। ಮನ್ದರಂ ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಂ ತಿಸ್ರಃ ಕನ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೩೦.

ಮೇರುನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಧಾರಿಣಿ ದಿವ್ಯೌಷಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು; ಅವಳು ಮಂದರ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.