ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ನಿರ್ಮ್ಮಥ್ಯ ಪವಮಾನಸ್ತು ಶುಚಿಃ ಶೌರಸ್ತು ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ. ಪಾವಕಾ ವೈದ್ಯುತಾಶ್ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಯಾನಿ ವೈ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನು ಮಥಿಸಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶೌರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾವಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯುತರು ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು.

ಪವಮಾನಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಕವ್ಯವಾಹನ ಉಚ್ಯತೇ। ಪಾವಕಾತ್ ಸಹರಕ್ಷಸ್ತು ಹವ್ಯವಾಹಃ ಶುಚೇಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನ ಮಗನು ಕಾವ್ಯವಾಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾವಕನಿಂದ ಸಹರಕ್ಷ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಶುಚಿಯ ಮಗನು ಹವ್ಯವಾಹ.

ದೇವಾನಾಂ ಹವ್ಯವಾಹೋಽಗ್ನಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಕವ್ಯವಾಹನಃ। ಸಹರಕ್ಷೋಽಸುರಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ ।। ೨೯.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವ್ಯವಾಹನು ಅಗ್ನಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯವಾಹನ, ಅಸುರರಿಗೆ ಸಹರಕ್ಷ. ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.

ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನವೈವ ತು। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮತಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ।। ೨೯.

ಅವರ ಮಕ್ಕಳೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೂ ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ವೈದ್ಯುತೋ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಃ। ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿಸ್ತತ್ಪುತ್ರೋ ಭರತೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೯.

ವೈದ್ಯುತ ಅಥವಾ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊದಲ ಮಗ. ಅವನ ಮಗನು ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿ, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಗನು ಭರತ.

ಅಥರ್ವಾ ತು ಭೃಗುರ್ಜ್ಞೇಯೋಽಪ್ಯಙ್ಗಿರಾಽಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ದಧ್ಯಙ್ಚಾಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಅಥರ್ವನು ಭೃಗು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಂಗಿರಸ್ಸು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ. ಅವನಿಂದ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ದಧ್ಯಾಂಚು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ.

ಅಥ ಯಃ ಪವಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ನಿರ್ಮನ್ಥಾಃ ಕವಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽಗ್ನಿಸ್ತತಃ ಪುತ್ರದ್ವಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೯.

ಈಗ ಪವಮಾನನ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ನಿರ್ಮಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಶಂಸ್ಯಸ್ತ್ವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸುತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶುಕ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ ।। ೨೯.

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಮಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹವನೀಯ ಎಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಸುತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಸಭ್ಯಾವಸಥ್ಯೌ ವೈ ಶಂಸ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸುತಾವುಭೌ। ಶಂಸ್ಯಾಸ್ತು ಷೋಡಶ ನದೀಶ್ವಕಮೇ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ಯೋಽಸಾವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರಭಿಮಾನೀ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೯.

ಅದೇ ರೀತಿ ಸಭ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಸಥ್ಯ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಗಳು ಕೂಡ ಆ ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ. ಈ ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಅದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಾವೇರೀಂ ಕೃಷ್ಣವೇಣೀಞ್ಚ ನರ್ಮದಾಂ ಯಮುನಾನ್ತಥಾ। ಗೋದಾವರೀಂ ವಿತಸ್ತಾಞ್ಚ ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾಮಿರಾವತೀಮ್ ।। ೨೯.

ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ, ನರ್ಮದೆ, ಯಮುನಾ, ಗೋದಾವರಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಇರಾವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.

ವಿಪಾಶಾಂ ಕೌಶಿಕೀಞ್ಚೈವ ಶತದ್ರುಂ ಸರಯೂನ್ತಥಾ। ಸೀತಾಂ ಸರಸ್ವತೀಞ್ಚೈವ ಹ್ರಾದಿನೀಂ ಪಾವನೀಂ ತಥಾ ।। ೨೯.

ವಿಪಾಶಾ, ಕೌಶಿಕಿ, ಶತದ್ರು, ಸರಯೂ, ಸೀತಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಹ್ರಾದಿನಿ ಮತ್ತು ಪಾವನಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳೂ ಇವೆ.

ತಾಸು ಷೋಡಶಧಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ । ಆತ್ಮಾನಂ ವ್ಯದಧಾತ್ತಾಸು ಧಿಷ್ಣೀಷ್ವಥ ಬಭೂವ ಸಃ ।। ೨೯.

ಈ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ತನ್ನನ್ನು ಹದಿನಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

ಧಿಷ್ಣಯೋ ದಿವ್ಯಭಿಚಾರಿಣ್ಯಸ್ತಾಸೂತ್ಪನ್ನಾಸ್ತು ಧಿಷ್ಣಯಃ। ಧಿಷ್ಣೀಷು ಜಜ್ಞಿರೇ ಯಸ್ಮಾದ್ಧಿಷ್ಣಯಸ್ತೇನ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೯.

ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳು ಈ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವು ವೇದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ 'ದಿಶ್ಣಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ನದೀಪುತ್ರಾ ಧಿಷ್ಣೀಷ್ವೇವ ವಿಜಜ್ಞಿರೇ। ತೇಷಾಂ ವಿಹರಣೀಯಾ ಯೇ ಉಪಸ್ಥೇಯಾಶ್ಚ ಯೇಽಗ್ನಯಃ। ತಾನ್ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಸಮಾಸೇನ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಾನ್ ಯಥಾ ತಥಾ ।। ೨೯.

ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ನದಿಪುತ್ರರು ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಈಗ ನಾನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿ.

thumb|400px|ಉತ್ತರವೇದೀ 400px|thumb|ಸದೋಮಣ್ಡಪಮ್ thumb|400px|ಧಿಷ್ಣ್ಯ ಋತುಃ ಪ್ರವಾಹಣೋಽಗ್ನೀಧ್ರಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧಿಷ್ಣಯೋಽಪರೋ। ವಿಧೀಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಸೌತ್ಯೇಽಹ್ನಿ ಸವನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೯.

ಋತು, ಪ್ರವಾಹಣ, ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ವೇದಿಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ, ಸೋಮಯಜ್ಞದ ದಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನಿರ್ದ್ದೇಶ್ಯಾನ್ಯವಾಚ್ಯಾನಾಮಗ್ನೀನಾಂ ಶ್ರೃಣುತ ಕ್ರಮಮ್। ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿಃ ಕೃಶಾನುರ್ಯೋ ದ್ವಿತೀಯೋತ್ತರವೇದಿಕಃ ।। ೨೯.

ಇಗೋ, ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಹಾಗೂ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗದ ಅಗ್ನಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಸಮ್ರಾಡ್ ಅಗ್ನಿ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ, ಎರಡನೆಯದು ಉತ್ತರವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯಷ್ಟೌ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಾನ್ ದ್ವಿಜಾಃ. ಅಧಸ್ತಾತ್ಪರ್ಷದನ್ಯಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯಃ ಸೋಽತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಸಮ್ರಾಡ್ ಅಗ್ನಿಗೆ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜರು ಅವುಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷದ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿ, ಎರಡನೆಯದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತದ್ವೋಚೇ ನಭೋ ನಾಮ ಚತ್ವಾರಿ ಸ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿರ್ವಸುರ್ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಈಗ ನಭಸ್ಸು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳ ಅಗ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿ, ವಸುರ್ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಗ್ನಿಯ ಹೆಸರು.

ಹವ್ಯಸೂರ್ಯ್ಯಾದ್ಯಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಶಾಮಿತ್ರೇ ಸ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಥ ಸಮುದ್ರೋಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಹವ್ಯಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆವದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಾಮಿತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ಸಮುದ್ರರೂಪ ಅಗ್ನಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋತುಧಾಮಾ ಚ ಸುಜ್ಯೋತಿರೌದುಮ್ಬರ್ಯ್ಯಾಂ ಸ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿರ್ವಸುರ್ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಋತುಧಾಮಾ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅಗ್ನಿ ಉದುಂಬರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿ, ವಸುರ್ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಜೈಕಪಾದುಪಸ್ಥೇಯಃ ಸ ವೈ ಶಾಲಾಮುಖೀಯಕಃ। ಅನುದ್ದೇಶ್ಯೋಪ್ಯಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯಃ ಸೋಽಗ್ನಿರ್ಗೃಹಪತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೯.

ಅಜೈಕಪಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಾಲಾಮುಖಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗೃಹಪತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಂಸ್ಯಸ್ಯೈವ ಸುತಾಃ ಸರ್ವ್ವೇ ಉಪಸ್ಥೇಯಾ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ತತೋ ವಿಹರಣೀಯಾಂಶ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಷ್ಟೌ ತು ತತ್ಸುತಾನ್ ।। ೨೯.

ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರು ದ್ವಿಜರಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ಎಂಟು ಪುತ್ರರನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಕ್ರತುಪ್ರವಾಹಣೋಽಗ್ನೀಧ್ರಸ್ತತ್ರಸ್ಥಾ ಧಿಷ್ಣಯೋಽಪರೇ। ವಿಹ್ರಿಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಸೌತ್ಯೋಹ್ನಿ ಸವನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೯.

ಕ್ರತು, ಪ್ರವಾಹಣ, ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ, ಸೋಮಯಜ್ಞದ ದಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೌತ್ರೇಯಸ್ತು ತತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಯೋ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ಶಾನ್ತಿಸ್ವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಚೇತಾಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯಃ ಸತ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಪೌತ್ರೇಯ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹವ್ಯವಾಹನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿಯ ಅಗ್ನಿಯಾದ ಪ್ರಚೇತಸ್ ಎರಡನೆಯದು, ಅದನ್ನು ಸತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾಗ್ನಿರ್ವಿಶ್ವದೇವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಉಚ್ಯತೇ। ಅವಕ್ಷುರಚ್ಛಾವಾಕಸ್ತು ಭುವಃ ಸ್ಥಾನೇ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿಶ್ವದೇವ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವಕ್ಷುರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚಾವಾಕ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಗಳು ಭುವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಶೀರಾಗ್ನಿಃ ಸವೀರ್ಯಸ್ತು ನೇಷ್ಠೀಯಃ ಸಂವಿಭಾವ್ಯತೇ। ಅಷ್ಟಮಸ್ತು ವ್ಯರತ್ನಿಸ್ತು ಮಾರ್ಜಾಲೀಯಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೨೯.

ಉಶೀರಾಗ್ನಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯುಂಟು, ಅದನ್ನು ನೇಷ್ಟೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಟನೆಯದು ರತ್ನಗಳಿಲ್ಲದ ಮರ್ಜಾಲೀಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ ವಿಹರಣೀಯಾ ಯೇ ಸೌಮ್ಯೇನಾನ್ಯೇನ ಚೈವ ಹಿ। ತಯೋರ್ಯಃ ಪಾವಕೋ ನಾಮ ಸ ಚಾಪಾಂ ಗರ್ಭ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಗ್ನಿಗಳು, ಮೃದು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದು ನೀರಿನ ಗರ್ಭ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಗ್ನಿಃ ಸೋಽವಭೃಥೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪ್ಸು ಹೂಯತೇ। ಹೃಚ್ಛಯಸ್ತತ್ಸುತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿರ್ಜಠರೇ ಯೋ ನೃಣಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೨೯.

ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ಅವಭೃಥ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಗ್ನಿಯೇ ಮನುಷ್ಯರ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವದು.

ಮನ್ಯುಮಾನ್ ಜಾಠರಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಃ ಸುತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಪರಸ್ಪರೋಚ್ಛ್ರಿತಃ ಸೋಽಗ್ನಿರ್ಭೂತಾನಾಂ ಹ ವಿಭುರ್ಮಹಾನ್ ।। ೨೯.

ಜಠರದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಜೊತೆಯಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಪರಸ್ಪರ ಏರಿ ಬರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.