ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅರುಣಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಯಾನ್ತಿ ಪರಿವಾರ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್। ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಾತ್ಸರ್ವೇ ಪತಙ್ಗಸಹಚಾರಿಣಃ ।। ೨೮.

ಅವರು ಅರುಣನ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಂತು. ಮಹಾ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಸಂಗಾತಿಗಳಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವಸಾರೌ ತು ಯವೀಯಸ್ಯೌ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಸುಮತೀ ಚ ತೇ। ಪರ್ವಸಸ್ಯ ಸ್ನುಷೇ ತೇ ವೈ ಪೂರ್ಣಮಾಸಸುತಸ್ಯ ವೈ ।। ೨೮.

ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು ಇದ್ದರು—ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸುಮತಿ. ಅವರು ಪೂರ್ಣಮಾಸನ ಮಗನಾದ ಪರ್ವಸನ ಮನೆಗೆ ಸೊಸೆಯರಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ಊರ್ಜಾಯಾನ್ತು ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪುತ್ರಾ ವೈ ಸಪ್ತ ಜಜ್ಞಿರೇ। ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚ ಸ್ವಸಾ ತೇಷಾಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ।। ೨೮.

ಊರ್ಜೆಯಿಂದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಗರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ದೊಡ್ಡ ತಂಗಿ ಪುಂಡರಿಕಾ, ಅವಳು ತುಂಬಾ ಸುಂದರಳಾಗಿದ್ದಳು.

ಜನನೀ ಸಾ ದ್ಯುತಿಮತಃ ಪಾಣ್ಡೋಸ್ತು ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾ । ಅಸ್ಯಾಂ ತ್ವಿಮೇ ಯವೀಯಾಂಸೋ ವಾಸಿಷ್ಠಾಃ ಸಪ್ತ ವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೨೮.

ಅವಳು ದ್ಯುತಿಮಂತನ ತಾಯಿ, ಪಾಂಡುವಿನ ಪ್ರಿಯ ಮಹಿಷಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಏಳು ಮಂದಿ ಚಿಕ್ಕ ವಸಿಷ್ಠರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ರಜಃ ಪುತ್ರೋಽರ್ದ್ಧಬಾಹುಶ್ಚ ಸವನಶ್ಚಾಧನಶ್ಚ ಯಃ। ಸುತಪಾಃ ಶುಕ್ಲ ಇತ್ಯೇತೇ ಸರ್ವೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೮.

ರಜಸ್, ಅರ್ಧಬಾಹು, ಸವನ, ಆಧನ, ಸುತಪ, ಶುಕ್ಲ—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಏಳು ಋಷಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಜಸೋ ವಾಪ್ಯಜನಯನ್ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯೀ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಾಜನ್ಯಂ ಕೇತುಮನ್ತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್ ।। ೨೮.

ರಜಸಿನಿಂದ ಮಾರುಕಂಡೇಯಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವಳು ರಾಜವಂಶದವರಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕೇತುಮಂತನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.

ಗೋತ್ರಾಣಿ ನಾಮಭಿಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇನ್ತರೇಽತೀತಾಸ್ತ್ವಗ್ನೇಸ್ತು ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೨೮.

ಈ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಸಿಷ್ಠರ ವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಳೆದರು; ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ವಂಶದವರನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಇತ್ಯೇಷ ಋಷಿಸರ್ಗಸ್ತು ಸಾನುಬನ್ಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚಾಪ್ಯಗ್ನೇಸ್ತು ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೨೮.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅವರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಯೋಽಸಾವಗ್ನಿರಭಿಮಾನೀ ಹ್ಯಾಸೀತ್ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹಾ ವ್ಯಜಾಯತ ।। ೨೯.

ಆ ಅಗ್ನಿದೇವರು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು; ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗ. ಅವರಿಂದ ಸ್ವಾಹಾ ಹುಟ್ಟಿದಳು.

ಪಾವಕಃ ಪವಮಾನಶ್ಚ ಪಾವಮಾನಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಶುಚಿಃ ಶೌರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವಾಹಾಪುತ್ರಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತು ತೇ ।। ೨೯.

ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಪಾವಮಾನ ಎಂಬುವರು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶೌರಿ ಕೂಡ ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ—ಈ ಮೂವರು ಸ್ವಾಹಾದ ಪುತ್ರರು.

ನಿರ್ಮ್ಮಥ್ಯ ಪವಮಾನಸ್ತು ಶುಚಿಃ ಶೌರಸ್ತು ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ. ಪಾವಕಾ ವೈದ್ಯುತಾಶ್ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಯಾನಿ ವೈ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನು ಮಥಿಸಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶೌರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾವಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯುತರು ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು.

ಪವಮಾನಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಕವ್ಯವಾಹನ ಉಚ್ಯತೇ। ಪಾವಕಾತ್ ಸಹರಕ್ಷಸ್ತು ಹವ್ಯವಾಹಃ ಶುಚೇಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನ ಮಗನು ಕಾವ್ಯವಾಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾವಕನಿಂದ ಸಹರಕ್ಷ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಶುಚಿಯ ಮಗನು ಹವ್ಯವಾಹ.

ದೇವಾನಾಂ ಹವ್ಯವಾಹೋಽಗ್ನಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಕವ್ಯವಾಹನಃ। ಸಹರಕ್ಷೋಽಸುರಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ ।। ೨೯.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವ್ಯವಾಹನು ಅಗ್ನಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯವಾಹನ, ಅಸುರರಿಗೆ ಸಹರಕ್ಷ. ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.

ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನವೈವ ತು। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮತಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ।। ೨೯.

ಅವರ ಮಕ್ಕಳೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೂ ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ವೈದ್ಯುತೋ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಃ। ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿಸ್ತತ್ಪುತ್ರೋ ಭರತೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೯.

ವೈದ್ಯುತ ಅಥವಾ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊದಲ ಮಗ. ಅವನ ಮಗನು ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿ, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಗನು ಭರತ.

ಅಥರ್ವಾ ತು ಭೃಗುರ್ಜ್ಞೇಯೋಽಪ್ಯಙ್ಗಿರಾಽಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ದಧ್ಯಙ್ಚಾಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಅಥರ್ವನು ಭೃಗು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಂಗಿರಸ್ಸು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ. ಅವನಿಂದ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ದಧ್ಯಾಂಚು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ.

ಅಥ ಯಃ ಪವಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ನಿರ್ಮನ್ಥಾಃ ಕವಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽಗ್ನಿಸ್ತತಃ ಪುತ್ರದ್ವಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೯.

ಈಗ ಪವಮಾನನ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ನಿರ್ಮಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಶಂಸ್ಯಸ್ತ್ವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸುತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶುಕ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ ।। ೨೯.

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಮಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹವನೀಯ ಎಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಸುತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಸಭ್ಯಾವಸಥ್ಯೌ ವೈ ಶಂಸ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸುತಾವುಭೌ। ಶಂಸ್ಯಾಸ್ತು ಷೋಡಶ ನದೀಶ್ವಕಮೇ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ಯೋಽಸಾವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರಭಿಮಾನೀ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೯.

ಅದೇ ರೀತಿ ಸಭ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಸಥ್ಯ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಗಳು ಕೂಡ ಆ ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ. ಈ ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಅದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಾವೇರೀಂ ಕೃಷ್ಣವೇಣೀಞ್ಚ ನರ್ಮದಾಂ ಯಮುನಾನ್ತಥಾ। ಗೋದಾವರೀಂ ವಿತಸ್ತಾಞ್ಚ ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾಮಿರಾವತೀಮ್ ।। ೨೯.

ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ, ನರ್ಮದೆ, ಯಮುನಾ, ಗೋದಾವರಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಇರಾವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.

ವಿಪಾಶಾಂ ಕೌಶಿಕೀಞ್ಚೈವ ಶತದ್ರುಂ ಸರಯೂನ್ತಥಾ। ಸೀತಾಂ ಸರಸ್ವತೀಞ್ಚೈವ ಹ್ರಾದಿನೀಂ ಪಾವನೀಂ ತಥಾ ।। ೨೯.

ವಿಪಾಶಾ, ಕೌಶಿಕಿ, ಶತದ್ರು, ಸರಯೂ, ಸೀತಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಹ್ರಾದಿನಿ ಮತ್ತು ಪಾವನಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳೂ ಇವೆ.

ತಾಸು ಷೋಡಶಧಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ । ಆತ್ಮಾನಂ ವ್ಯದಧಾತ್ತಾಸು ಧಿಷ್ಣೀಷ್ವಥ ಬಭೂವ ಸಃ ।। ೨೯.

ಈ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ತನ್ನನ್ನು ಹದಿನಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

ಧಿಷ್ಣಯೋ ದಿವ್ಯಭಿಚಾರಿಣ್ಯಸ್ತಾಸೂತ್ಪನ್ನಾಸ್ತು ಧಿಷ್ಣಯಃ। ಧಿಷ್ಣೀಷು ಜಜ್ಞಿರೇ ಯಸ್ಮಾದ್ಧಿಷ್ಣಯಸ್ತೇನ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೯.

ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳು ಈ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವು ವೇದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ 'ದಿಶ್ಣಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ನದೀಪುತ್ರಾ ಧಿಷ್ಣೀಷ್ವೇವ ವಿಜಜ್ಞಿರೇ। ತೇಷಾಂ ವಿಹರಣೀಯಾ ಯೇ ಉಪಸ್ಥೇಯಾಶ್ಚ ಯೇಽಗ್ನಯಃ। ತಾನ್ ಶ್ರೃಣುಧ್ವಂ ಸಮಾಸೇನ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಾನ್ ಯಥಾ ತಥಾ ।। ೨೯.

ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ನದಿಪುತ್ರರು ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಈಗ ನಾನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿ.

thumb|400px|ಉತ್ತರವೇದೀ 400px|thumb|ಸದೋಮಣ್ಡಪಮ್ thumb|400px|ಧಿಷ್ಣ್ಯ ಋತುಃ ಪ್ರವಾಹಣೋಽಗ್ನೀಧ್ರಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧಿಷ್ಣಯೋಽಪರೋ। ವಿಧೀಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಸೌತ್ಯೇಽಹ್ನಿ ಸವನಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೯.

ಋತು, ಪ್ರವಾಹಣ, ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ವೇದಿಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ, ಸೋಮಯಜ್ಞದ ದಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನಿರ್ದ್ದೇಶ್ಯಾನ್ಯವಾಚ್ಯಾನಾಮಗ್ನೀನಾಂ ಶ್ರೃಣುತ ಕ್ರಮಮ್। ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿಃ ಕೃಶಾನುರ್ಯೋ ದ್ವಿತೀಯೋತ್ತರವೇದಿಕಃ ।। ೨೯.

ಇಗೋ, ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಹಾಗೂ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗದ ಅಗ್ನಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಸಮ್ರಾಡ್ ಅಗ್ನಿ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ, ಎರಡನೆಯದು ಉತ್ತರವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯಷ್ಟೌ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಾನ್ ದ್ವಿಜಾಃ. ಅಧಸ್ತಾತ್ಪರ್ಷದನ್ಯಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯಃ ಸೋಽತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಸಮ್ರಾಡ್ ಅಗ್ನಿಗೆ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜರು ಅವುಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷದ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿ, ಎರಡನೆಯದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತದ್ವೋಚೇ ನಭೋ ನಾಮ ಚತ್ವಾರಿ ಸ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿರ್ವಸುರ್ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಈಗ ನಭಸ್ಸು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳ ಅಗ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿ, ವಸುರ್ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಗ್ನಿಯ ಹೆಸರು.

ಹವ್ಯಸೂರ್ಯ್ಯಾದ್ಯಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಶಾಮಿತ್ರೇ ಸ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಥ ಸಮುದ್ರೋಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನೇ ಸ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ।। ೨೯.

ಹವ್ಯಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆವದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಾಮಿತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ಸಮುದ್ರರೂಪ ಅಗ್ನಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.