ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಹ್ಯತ್ರಿಣಾ ವೈ ಮಹಾತ್ಮನಾ। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ಯಾಮೇ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ ।। ೨೮.

ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಅತ್ರಿಯಿಂದ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಜನರಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರೀತ್ಯಾಂ ಪುಲಸ್ತ್ಯಭಾರ್ಯಾಯಾಂ ದತ್ತಾಲಿಸ್ತತ್ಸೂತೋಽಭವತ್। ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ ಸೋಽಗಸ್ತ್ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಮಧ್ಯಮೋ ದೇವಬಾಹುಶ್ಚ ವಿನೀತೋ ನಾಮ ತೇ ತ್ರಯಃ ।। ೨೮.

ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ದತ್ತಾಲಿ ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಗಸ್ತ್ಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಮಧ್ಯಮ, ದೇವಬಾಹು ಮತ್ತು ವಿನೀತ ಎಂಬ ಮೂವರು ಇದ್ದರು.

ಸ್ವಸಾ ಯವೀಯಸೀ ತೇಷಾಂ ಸದ್ವತೀ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಾ। ಪರ್ಜನ್ಯಜನನೀ ಶುಭ್ರಾ ಪತ್ನೀ ತ್ವಗ್ನೇಃ ಸ್ಮೃತಾ ಶುಭಾ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಋಷೇಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರೀತಿಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ। ದತ್ತಾಲೇಃ ಸುಷುವೇ ಪತ್ನೀ ಸುಜಙ್ಘಾದೀನ್ ಬಹೂನ್ ಸುತಾನ್। ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ ।। ೨೮.

ಅವರ ಚಿಕ್ಕ ತಂಗಿ ಸದ್ವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಪರ್ಜನ್ಯನ ತಾಯಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಶುಭಪತ್ನಿ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯೂ, ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನಾದ ದತ್ತಾಲಿಯ ಪತ್ನಿಯೂ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಸುಜಂಘಾದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅವರು ಪೌಲಸ್ತ್ಯರು ಎಂದು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕ್ಷಮಾ ತು ಸುಷುವೇ ಪುತ್ರಾನ್ ಪುಲಹಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ। ತೇ ನಾಗ್ನಿವರ್ಚಸಃ ಸರ್ವೇ ಯೇಷಾಂ ಕೀರ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ।। ೨೮.

ಕ್ಷಮಾ ಪುಲಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆ ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲರೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ದಮಶ್ಚಾಮ್ಬರೀಷಶ್ಚ ಸಹಿಷ್ಣುಶ್ಚೇತಿ ತೇ ತ್ರಯಃ । ಋಷಿರ್ಧನಕಪೀವಾಂಶ್ಚ ಶುಭಾ ಕನ್ಯಾ ಚ ಪೀವರೀ ।। ೨೮.

ಕರ್ಧಮ, ಆಂಬರೀಷ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣು—ಈ ಮೂವರು. ಧನಕಪೀವಾಂಶ ಎಂಬ ಋಷಿಯೂ, ಪೀವರಿ ಎಂಬ ಶುಭಪತ್ನಿಯೂ ಇದ್ದರು.

ಕರ್ದಮಸ್ಯ ಶ್ರುತಿಃ ಪತ್ನೀ ಆತ್ರೇಯ್ಯ ಜನಯತ್ಸುತಾನ್। ಪುತ್ರಂ ಶಙ್ಖಪದಞ್ಚೈವ ಕನ್ಯಾಂ ಕಾಮ್ಯಾಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೨೮.

ಕರ್ಧಮನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಶ್ರುತಿ, ಆತ್ರೇಯ್ಯನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಶಂಖಪದ ಎಂಬ ಮಗನೂ, ಕಾಮ್ಯಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಸ ವೈ ಶಹ್ಖಪದಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಲೋಕಪಾಲಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರತಃ ಸಾಮ್ಯಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪ್ರಿಯವ್ರತೇ ।। ೨೮.

ಆ ಶಂಖಪದನು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಲೋಕಪಾಲನೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದನು. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಿಯವ್ರತನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

ಕಾಮ್ಯಾ ಪ್ರಿಯವ್ರತಾಲ್ಲೇಭೇ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಸಮಾನ್ ಸುತಾನ್। ದಶಕನ್ಯಾದ್ವಯಞ್ಚೈವ ಯೈಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಿತಮ್ ।। ೨೮.

ಕಾಮ್ಯಾ ಪ್ರಿಯವ್ರತನಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಹತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ, ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳೂ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಪುತ್ರೋ ಧನಕಪೀವಾಂಶ್ಚ ಸಹಿಷ್ಣುರ್ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ। ಯಶೋಧಾರೀ ವಿಜಜ್ಞೇ ವೈ ಕಾಮದೇವಃ ಸುಮಧ್ಯಮಃ ।। ೨೮.

ಧನಕಪೀವಾಂಶನ ಮಗನಾಗಿ ಸಹಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಯಶೋಧಾರಿಯು ಸುಂದರ ಸ್ವಭಾವದ ಕಾಮನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

ಋತೋಃ ಕ್ರತುಸಮಃ ಪುತ್ರೋ ವಿಜಜ್ಞೇ ಸನ್ತತಿಃ ಶುಭಾ। ನೈಷಾಂ ಭಾರ್ಯಸ್ತಿ ಪುತ್ರೋ ವಾ ಸರ್ವೇ ತೇ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವ ರೇತಸಃ। ಷಷ್ಟ್ಯೇತಾನಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ಇತಿ ಶ್ರುತಾಃ ।। ೨೮.

ಋತದಿಂದ ಕ್ರತುಸಮಾನನಾದ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಆತನಿಂದ ಶುಭವಾದ ವಂಶವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಹೆಂಡತಿ ಇಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು 'ವಾಲಖಿಲ್ಯರು' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ, ಅವರು ಅರುವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅರುಣಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಯಾನ್ತಿ ಪರಿವಾರ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್। ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಾತ್ಸರ್ವೇ ಪತಙ್ಗಸಹಚಾರಿಣಃ ।। ೨೮.

ಅವರು ಅರುಣನ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಂತು. ಮಹಾ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಸಂಗಾತಿಗಳಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವಸಾರೌ ತು ಯವೀಯಸ್ಯೌ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಸುಮತೀ ಚ ತೇ। ಪರ್ವಸಸ್ಯ ಸ್ನುಷೇ ತೇ ವೈ ಪೂರ್ಣಮಾಸಸುತಸ್ಯ ವೈ ।। ೨೮.

ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು ಇದ್ದರು—ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸುಮತಿ. ಅವರು ಪೂರ್ಣಮಾಸನ ಮಗನಾದ ಪರ್ವಸನ ಮನೆಗೆ ಸೊಸೆಯರಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ಊರ್ಜಾಯಾನ್ತು ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪುತ್ರಾ ವೈ ಸಪ್ತ ಜಜ್ಞಿರೇ। ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚ ಸ್ವಸಾ ತೇಷಾಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ।। ೨೮.

ಊರ್ಜೆಯಿಂದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಗರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ದೊಡ್ಡ ತಂಗಿ ಪುಂಡರಿಕಾ, ಅವಳು ತುಂಬಾ ಸುಂದರಳಾಗಿದ್ದಳು.

ಜನನೀ ಸಾ ದ್ಯುತಿಮತಃ ಪಾಣ್ಡೋಸ್ತು ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾ । ಅಸ್ಯಾಂ ತ್ವಿಮೇ ಯವೀಯಾಂಸೋ ವಾಸಿಷ್ಠಾಃ ಸಪ್ತ ವಿಶ್ರುತಾಃ ।। ೨೮.

ಅವಳು ದ್ಯುತಿಮಂತನ ತಾಯಿ, ಪಾಂಡುವಿನ ಪ್ರಿಯ ಮಹಿಷಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಏಳು ಮಂದಿ ಚಿಕ್ಕ ವಸಿಷ್ಠರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ರಜಃ ಪುತ್ರೋಽರ್ದ್ಧಬಾಹುಶ್ಚ ಸವನಶ್ಚಾಧನಶ್ಚ ಯಃ। ಸುತಪಾಃ ಶುಕ್ಲ ಇತ್ಯೇತೇ ಸರ್ವೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೮.

ರಜಸ್, ಅರ್ಧಬಾಹು, ಸವನ, ಆಧನ, ಸುತಪ, ಶುಕ್ಲ—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಏಳು ಋಷಿಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಜಸೋ ವಾಪ್ಯಜನಯನ್ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯೀ ಯಶಸ್ವಿನೀ। ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಾಜನ್ಯಂ ಕೇತುಮನ್ತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್ ।। ೨೮.

ರಜಸಿನಿಂದ ಮಾರುಕಂಡೇಯಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವಳು ರಾಜವಂಶದವರಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕೇತುಮಂತನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು.

ಗೋತ್ರಾಣಿ ನಾಮಭಿಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇನ್ತರೇಽತೀತಾಸ್ತ್ವಗ್ನೇಸ್ತು ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೨೮.

ಈ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಸಿಷ್ಠರ ವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಳೆದರು; ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ವಂಶದವರನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಇತ್ಯೇಷ ಋಷಿಸರ್ಗಸ್ತು ಸಾನುಬನ್ಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಚಾಪ್ಯಗ್ನೇಸ್ತು ಶ್ರೃಣುತ ಪ್ರಜಾಃ ।। ೨೮.

ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅವರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅಗ್ನಿಯ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಯೋಽಸಾವಗ್ನಿರಭಿಮಾನೀ ಹ್ಯಾಸೀತ್ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇಽನ್ತರೇ। ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹಾ ವ್ಯಜಾಯತ ।। ೨೯.

ಆ ಅಗ್ನಿದೇವರು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು; ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗ. ಅವರಿಂದ ಸ್ವಾಹಾ ಹುಟ್ಟಿದಳು.

ಪಾವಕಃ ಪವಮಾನಶ್ಚ ಪಾವಮಾನಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಶುಚಿಃ ಶೌರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವಾಹಾಪುತ್ರಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತು ತೇ ।। ೨೯.

ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಪಾವಮಾನ ಎಂಬುವರು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶೌರಿ ಕೂಡ ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ—ಈ ಮೂವರು ಸ್ವಾಹಾದ ಪುತ್ರರು.

ನಿರ್ಮ್ಮಥ್ಯ ಪವಮಾನಸ್ತು ಶುಚಿಃ ಶೌರಸ್ತು ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ. ಪಾವಕಾ ವೈದ್ಯುತಾಶ್ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಯಾನಿ ವೈ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನು ಮಥಿಸಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶೌರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾವಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯುತರು ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು.

ಪವಮಾನಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಕವ್ಯವಾಹನ ಉಚ್ಯತೇ। ಪಾವಕಾತ್ ಸಹರಕ್ಷಸ್ತು ಹವ್ಯವಾಹಃ ಶುಚೇಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಪವಮಾನನ ಮಗನು ಕಾವ್ಯವಾಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾವಕನಿಂದ ಸಹರಕ್ಷ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಶುಚಿಯ ಮಗನು ಹವ್ಯವಾಹ.

ದೇವಾನಾಂ ಹವ್ಯವಾಹೋಽಗ್ನಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಕವ್ಯವಾಹನಃ। ಸಹರಕ್ಷೋಽಸುರಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯಾಣಾನ್ತು ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ ।। ೨೯.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವ್ಯವಾಹನು ಅಗ್ನಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯವಾಹನ, ಅಸುರರಿಗೆ ಸಹರಕ್ಷ. ಹೀಗೆ ಈ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.

ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನವೈವ ತು। ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮತಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ।। ೨೯.

ಅವರ ಮಕ್ಕಳೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೂ ಒಟ್ಟು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿ. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ವೈದ್ಯುತೋ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಃ। ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿಸ್ತತ್ಪುತ್ರೋ ಭರತೋ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೯.

ವೈದ್ಯುತ ಅಥವಾ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊದಲ ಮಗ. ಅವನ ಮಗನು ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾಗ್ನಿ, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಗನು ಭರತ.

ಅಥರ್ವಾ ತು ಭೃಗುರ್ಜ್ಞೇಯೋಽಪ್ಯಙ್ಗಿರಾಽಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಸ್ತು ದಧ್ಯಙ್ಚಾಥರ್ವಣಃ ಸುತಃ ।। ೨೯.

ಅಥರ್ವನು ಭೃಗು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಂಗಿರಸ್ಸು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ. ಅವನಿಂದ ಲೋಕದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ದಧ್ಯಾಂಚು ಅಥರ್ವನನ ಮಗ.

ಅಥ ಯಃ ಪವಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ನಿರ್ಮನ್ಥಾಃ ಕವಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽಗ್ನಿಸ್ತತಃ ಪುತ್ರದ್ವಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೯.

ಈಗ ಪವಮಾನನ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ನಿರ್ಮಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಶಂಸ್ಯಸ್ತ್ವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸುತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶುಕ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ ।। ೨೯.

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಮಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹವನೀಯ ಎಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಸುತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಸಭ್ಯಾವಸಥ್ಯೌ ವೈ ಶಂಸ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸುತಾವುಭೌ। ಶಂಸ್ಯಾಸ್ತು ಷೋಡಶ ನದೀಶ್ವಕಮೇ ಹವ್ಯವಾಹನಃ। ಯೋಽಸಾವಾಹವನೀಯೋಽಗ್ನಿರಭಿಮಾನೀ ದ್ವಿಜೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೯.

ಅದೇ ರೀತಿ ಸಭ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಸಥ್ಯ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಗಳು ಕೂಡ ಆ ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ. ಈ ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಅದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.