ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವರೇಭ್ಯಸ್ತು ಚತುರ್ದ್ದಶ ಮಹಾಮುಖಾಃ। ಮನವಃ ಸಮ್ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ದಿವ್ಯಾ ಮನ್ವನ್ತರೇ ಸ್ವರಾಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮುಖರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ದೈವಿಕ ಮನುಗಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಆ ಧ್ವನಿಗಳು ದೈವಿಕವಾಗಿವೆ.

ಚತುರ್ದ್ದಶಮುಖೋ ಯಶ್ಚ ಅಕಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಕಲ್ಪಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಸರ್ವವರ್ಣಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨೬.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನೂ, ಮೊದಲ ಶಬ್ದವಾದ 'ಅ'ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವವನೂ ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಕಾಲವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಜನಕನು.

ಮುಖಾತ್ತು ಪ್ರಥಮಾತ್ತಸ್ಯ ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಅಕಾರಸ್ತು ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೨೬.

ಅವನ ಮೊದಲ ಮುಖದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವನು ಎಂಬ ಮನುವು ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅ' ಶಬ್ದವು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದನ್ನೂ, ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನೆಂದೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಆಕಾರೋ ವೈ ಮುಖಃ ಸ್ಮೃತಃ। ನಾಮ್ನಾ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೋ ನಾಮ ವರ್ಣಃ ಪಾಣ್ಡುರ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಅವನ ಎರಡನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಆ' ಶಬ್ದವು ಮೂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ಹೆಸರೇ ಸ್ವಾರೋಚಿಷನು, ಅವನ ವರ್ಣವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ.

ತೃತೀಯಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಇಕಾರೋ ಯಜುಷಾಂ ವರಃ। ಯಜುರ್ಮಯಃ ಸ ಚಾದಿತ್ಯೋ ಯಜುರ್ವೇದೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ಮೂರನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಇ' ಶಬ್ದವು ಯಜುರ್ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಅವನು ಯಜುರ್ಮಯನು, ಆತನನ್ನು ಆದಿತ್ಯನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಜುರ್ವೇದವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಈಕಾರಃ ಸ ಮನುರ್ಜ್ಞೇಯೋ ರಕ್ತವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ತತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಸ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ।। ೨೬.

'ಈ' ಶಬ್ದವು ಮನುವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವನು ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವನು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು. ಅವನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಗವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಿದೆ.

ಚತುರ್ಥಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಉಕಾರಃ ಸ್ವರ ಉಚ್ಯತೇ। ವರ್ಣತಸ್ತು ಸ್ಮೃತಸ್ತಾಮ್ರಃ ಸ ಮನುಸ್ತಾಮಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ನಾಲ್ಕನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಉ' ಶಬ್ದವು ಸ್ವರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವನ ವರ್ಣ ತಾಮ್ರ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಆ ಮನುವನ್ನು ತಾಮಸನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚಮಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಊಕಾರೋ ನಾಮ ಜಾಯತೇ। ಪೀತಕೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ಮನುಶ್ಚಾಪಿ ಚರಿಷ್ಣವಃ ।। ೨೬.

ಐದನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಊ' ಶಬ್ದವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನ ವರ್ಣ ಹಳದಿ, ಆ ಮನುವನ್ನು ಚರಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತಃ ಷಷ್ಠಾನ್ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಓಙ್ಕಾರಃ ಕಪಿಲಃ ಸ್ಮೃತಃ। ವರಿಷ್ಠಶ್ಚ ತತಃ ಷಷ್ಠೋ ವಿಜಯಃ ಸ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೨೬.

ಆನಂತರ ಆರನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಓಂ' ಶಬ್ದವು ಕಪಿಲವರ್ಣದಂತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಆರನೇ ಮನುವು ವಿಜಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮನು ಮತ್ತು ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಹೌದು.

ಸಪ್ತಮಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ತತೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಮನುಃ। ಋಕಾರಶ್ಚ ಸ್ವರಸ್ತತ್ರ ವರ್ಣತಃ ಕುಷ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಏಳನೇ ಮುಖದಿಂದ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ವರ 'ಋ', ಅವನ ವರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟಮಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ೠಕಾರಃ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣತಃ। ಶ್ಯಾಮಾಕ್ಷರಸವರ್ಣಶ್ಚ ತತಃ ಸಾವರ್ಣಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಎಂಟನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ೠ' ಶಬ್ದವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಾಗಿದೆ. ಆ ಅಕ್ಷರವೂ, ವರ್ಣವೂ ಕಪ್ಪು. ಅವನಿಂದ ಸಾವರ್ಣಿ ಎಂಬ ಮನುವಿಗೆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಮುಖಾತ್ತು ನವಮಾತ್ತಸ್ಯ ಲೃಕಾರೋ ನವಮಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಧೂಮ್ರೋ ವೈ ವರ್ಣತಶ್ಚಾಪಿ ಧೂಮ್ರಸ್ವ ಮನುರುಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಒಂಬತ್ತನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಌ' ಶಬ್ದವು ಒಂಬತ್ತನೆಯದಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವರ್ಣ ಧೂಮ್ರ, ಆತನನ್ನು ಧೂಮ್ರ ಮನುವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಶಮಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಲೃಕಾರಃ ಪ್ರಭುರುಚ್ಯತೇ। ಸಮಶ್ಚೈವ ಸವರ್ಣಶ್ಚ ಬಭೌ ಸಾವರ್ಣಿಕೋ ಮನುಃ ।। ೨೬.

ಹತ್ತನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ೡ' ಶಬ್ದವು ಪ್ರಭುವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಮವರ್ಣ, ಸಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಮನುವನ್ನು ಸಾವರ್ಣಿಕನೆಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖಾದೇಕಾದಶಾತ್ತಸ್ಯ ಏಕಾರೋ ಮನುರುಚ್ಯತೇ। ಪಿಶಙ್ಗೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ಪಿಶಙ್ಗೋ ವರ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಹನ್ನೊಂದನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಎ' ಶಬ್ದವು ಮನುವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ವರ್ಣ ಪಿಶಂಗ, ಅದೇ ಪಿಶಂಗ ವರ್ಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದ್ವಾದಶಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಐಕಾರೋ ನಾಮ ಉಚ್ಯತೇ। ಪಿಶಙ್ಗೋ ಭಸ್ಮವರ್ಣಾಭಃ ಪಿಶಙ್ಗೋ ಮನುರುಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಐ' ಶಬ್ದವು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪಿಶಂಗ, ಭಸ್ಮದ ಬಣ್ಣದಂತೆ, ಆ ಮನುವನ್ನು ಪಿಶಂಗನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಯೋದಶಾನ್ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಓಕಾರೋ ವರ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ। ಪಞ್ಚವರ್ಣಸಮಾಯುಕ್ತ ಓಕಾರೋ ವರ್ಣ ಉತ್ತಮಃ ।। ೨೬.

ಹದಿಮೂರನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಒ' ಶಬ್ದವು ವರ್ಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಐದು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, 'ಒ' ಶಬ್ದವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ದ್ದಶಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಔಕಾರೋ ವರ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ। ಕರ್ಬೂರೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ಮನುಃ ಸಾವರ್ಣಿರುಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಔ' ಶಬ್ದವು ವರ್ಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ವರ್ಣ ಕರಬೂರ, ಆ ಮನುವನ್ನು ಸಾವರ್ಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತೇ ಮನವಶ್ಚೈವ ಸ್ವರಾ ವರ್ಣಾಶ್ಚ ಕಲ್ಪತಃ। ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಹಿ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಸ್ವರತೋ ವರ್ಣತಸ್ತಥಾ ।। ೨೬.

ಈ ರೀತಿ, ಈ ಮನುಗಳು, ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವುಗಳ ಶಬ್ದಕ್ಕೂ, ಬಣ್ಣಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅರಿಯಬೇಕು.

ಪರಸ್ಪರಸವರ್ಣಾಶ್ಚ ಸ್ವರಾ ಯಸ್ಮಾದ್ ವೃತಾ ಹಿ ವೈ । ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ಸವರ್ಣತ್ವಾದನ್ವಯಸ್ತು ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।। ೨೬.

ಸ್ವರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮವು ಕೂಡ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸವರ್ಣಾಃ ಸದೃಶಾಶ್ಚೈವ ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಾಸ್ತು ಕಲ್ಪಜಾಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸವರ್ಣಾಃ ಸರ್ವಸನ್ಧಯಃ ।। ೨೬.

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಒಂದೇ ವರ್ಣದವರಾಗಿದ್ದು, ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಸಂಯೋಗವೂ ಒಂದೇ ವರ್ಣದವರಲ್ಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯಥಾಶೈಲಂ ವರ್ಣಾಶ್ಚ ನ್ಯಾಯತೋಽರ್ಥತಃ। ಅಭ್ಯಾಸಾತ್ಸನ್ಧಯಶ್ಚೈವ ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸ್ವರಾ ಇತಿ ।। ೨೬.

ವರ್ಣಗಳು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಸಂಯೋಗಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪೇ ತ್ವಯಾ ಚೋಕ್ತಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಮಹಾದೇವಸ್ಯ ರುದ್ರಸ್ಯ ಸಾಧಕೈರ್ಮುನಿಭಿಃ ಸಹ ।। ೨೭.

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮಹಾದೇವನು, ರುದ್ರನು, ಸಾಧಕರಾದ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ಉತ್ಪತ್ತಿರಾದಿಸರ್ಗಸ್ಯ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸಮಾಸತಃ। ವಿಸ್ತರೇಣಾಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮಾನಿ ತನುಭಿಃ ಸಹ ।। ೨೭.

ಆದಿಕಾಲದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಅದರ ವಿವರವನ್ನು, ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ, ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಪತ್ನೀಷು ಜನಯಾಮಾಸ ಮಹಾದೇವಃ ಸುತಾನ್ ಬಹೂನ್। ಕಲ್ಪೇಽಷ್ಟಮೇ ವ್ಯತೀತೇ ತು ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪೇ ತು ತಚ್ಛೃಣು ।। ೨೭.

ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಯಾವ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಎಂಟನೆಯದು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು.

ಕಲ್ಪಾದೌ ಚಾತ್ಮಾನಸ್ತುಲ್ಯಂ ಸುತಂ ಪ್ರಧ್ಯಾಯತಃ ಪ್ರಭೋಃ। ಪ್ರಾದುರಾಸೀತ್ತತೋಙ್ಕೇಽಸ್ಯ ಕುಮಾರೋ ನೀಲಲೋಹಿತಃ। ತಂ ದಧೇ ಸುಸ್ವರಂ ಘೋರಂ ನಿರ್ದಹನ್ನಿವ ತೇಜಸಾ ।। ೨೭.

ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭುವಾದವನು ತನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ಮಗನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ನೀಲಿ-ಕೆಂಪು ವರ್ಣದ ಕುಮಾರನನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು. ಆ ಮಗನು ಭಯಂಕರವಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದಹಿಸುವಂತೆ, ಗಂಭೀರ ಸ್ವರದಿಂದ ಇದ್ದನು.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರುದನ್ತಂ ಸಹಸಾ ಕುಮಾರಂ ನೀಲಲೋಹಿತಮ್। ವ್ಕ ರೋದಿಷಿ ಕುಮಾರೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ।। ೨೭.

ಆ ನೀಲಿ-ಕೆಂಪು ಕುಮಾರನು ಅಚಾನಕ್ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯೆ ಕುಮಾರಾ?' ಎಂದು.

ಸೋಽಬ್ರವೀದ್ದೇಹಿ ಮೇ ನಾಮ ಪ್ರಥಮಂ ವೈ ಪಿತಾಮಹ। ರುದ್ರಸ್ತ್ವಂ ದೇವ ನಾಮ್ನಾಸಿ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸೋಽರುದತ್ಪುನಃ ।। ೨೭.

ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ಪಿತಾಮಹನೇ, ನನಗೆ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಕೊಡು.' ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನೀನು ರುದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.' ಆದರೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ಕಿಂ ರೋದಿಷೀತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ರುದನ್ತಂ ಪುನರಬ್ರವೀತ್ । ನಾಮ ದೇಹಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಮೇ ಇತ್ಯುವಾಚ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಮ್ ।। ೨೭.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯೆ?' ಆಗ ಅವನು ಸ್ವಯಂಭುವನನ್ನು ನೋಡಿ: 'ನನಗೆ ಎರಡನೇ ಹೆಸರು ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಭವಸ್ತ್ವಂ ದೇವ ನಾಮ್ನಾಸಿ ಙ್ತ್ಯುಕ್ತಃ ಸೋಽರುದತ್ಪುನಃ। ಕಿಂ ರೋದಿಷೀತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾಥ ಶಙ್ಕರಮ್ ।। ೨೭.

'ನೀನು ಭವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ' ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಂಕರನನ್ನು ನೋಡಿ: 'ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.