ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತಸ್ತು ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತಸ್ತಪ ಆಸ್ಥಾಯ ಭೈರವಮ್। ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಮನಸಾ ತ್ರಿತಯಂ ಕೋಽನ್ವಯನ್ತ್ವಿತಿ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಈ ಮೂರುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಚಿಂತನೆಮಾಡಿದನು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಂ ತದಕ್ಷರಮ್। ಅಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಞ್ಚ ರಸಗನ್ಧವಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧವಿಲ್ಲದ ಅವಿನಾಶಿಯಾದದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಅಥೋತ್ತಮಂ ಸ ಲೋಕೇಷು ಸ್ವಮೂರ್ತ್ತಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಶ್ಯತಿ। ಧ್ಯಾಯನ್ವೈ ಸ ತದಾ ದೇವಮಥೈನಂ ಪಶ್ಯತೇ ಪುನಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಿದನು.

ತಂ ಶ್ವೇತಮಥ ರಕ್ತಞ್ಚ ಪೀತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಾ ಪುನಃ। ವರ್ಣಸ್ಥಂ ತತ್ರ ಪಶ್ಯೇತ ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಚ ನಪುಂಸಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಮೊದಲು ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಕೆಂಪಾಗಿ, ಹಳದಿಯಾಗಿ, ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹೆಣ್ಣು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕವೂ ಅಲ್ಲ.

ತತ್ಸರ್ವಂ ಸುಚಿರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯನ್ ಹಿ ತದಕ್ಷರಮ್ । ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಕಣ್ಠಾದುತ್ತಿಷ್ಠತೇಽಕ್ಷರಃ ।। ೨೬.

ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಿಳಿದು, ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ, ಆ ಚಿಂತಿಸುವವನ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಏಕಮಾತ್ರೋ ಮಹಾಘೋಷಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಃ ಸುನಿರ್ಮಲಃ। ಸ ಓಙ್ಕಾರೋ ಭವೇದ್ವೇದಃ ಅಕ್ಷರಂ ವೈ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೨೬.

ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯ ಮಹಾಶಬ್ದ, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ತುಂಬಾ ಶುದ್ಧವಾದದು; ಅದು ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ, ಅದುವೇ ವೇದ, ಆ ಅಕ್ಷರವೇ ಮಹೇಶ್ವರ.

ತತಶ್ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತ್ವಕ್ಷರಂ ವೈ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತನ್ತು ರಕ್ತನ್ತು ಸ ದೇವಃ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಚಿಂತಿಸುವವನಿಗೆ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಅಕ್ಷರವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮೊದಲನೆಯವನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಗ್ವೇದಂ ಪ್ರಥಮಂ ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಮ್। ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಋಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವೈ ಪುನಃ। ತದಕ್ಷರಂ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಕಿಮೇತದಿತಿ ಲೋಕಕೃತ್ ।। ೨೬.

ಆತನಿಗೆ ಮೊದಲನೇದಾಗಿ ಋಗ್ವೇದ, 'ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಜಮಾನನಾಗಿ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರ; ಈ ಋಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಈ ಅಕ್ಷರವೇನು, ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ?' ಎಂದು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಥ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ದ್ವಿಮಾತ್ರಮಕ್ಷರಂ ಜಜ್ಞೇ ಈಶಿತ್ವೇನ ದ್ವಿಮಾತ್ರಿಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು.

ತತಃ ಪುನರ್ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ತು ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಚಾಕ್ಷರಮ್। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಂ ಚ ರಕ್ತಂ ತಚ್ಛೇದನೇ ಗೃಹ್ಯ ಸಾ ಯಜುಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು; ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಯಜುರ್ವೇದವು ದೊರೆಯಿತು.

ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಾಯವಸ್ಥ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಪುನಃ। ಋಗ್ವೇದ ಏಕಮಾತ್ರಸ್ತು ದ್ವಿಮಾತ್ರನ್ತು ಯಜುಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೬.

ಬಲ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗೆ ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನು ನಿಮಗಾಗಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಋಗ್ವೇದವು ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯದು, ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯದು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತೋ ವೇದಂ ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚೈವ ತದಕ್ಷರಮ್। ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ಚಿನ್ತಯನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಕ್ಷರಂ ಪುನರೀಶ್ವರಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ವೇದವನ್ನೂ ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು, ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನನ್ನೂ.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಚೋಙ್ಕಾರಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ಹ। ತತಸ್ತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಓಙ್ಕಾರಂ ಸಮಚಿನ್ತಯತ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವು ಉದಯವಾಯಿತು; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಓಂ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ಅಥಾಪಶ್ಯತ್ತತಃ ಪೀತಾಮೃಚಂ ಚೈವ ಸಮುತ್ಥಿತಾಮ್। ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ ಗೃಣಾನೋ ಹವ್ಯದಾತಯೇ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಅವನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಋಚೆಯನ್ನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು: 'ಅಗ್ನೇ, ಬಾ, ಹವ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಹೋಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು' ಎಂಬುದು.

ತತಸ್ತು ಸ ಮಹಾತೇಜಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೇದಾನುಪಸ್ಥಿತಾನ್। ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಚ ಭಗವಾಂಸ್ತ್ರಿಸನ್ಧ್ಯಂ ಯತ್ರ್ರಿರಕ್ಷರಮ್। ತ್ರಿವರ್ಣಂ ಯತ್ ತ್ರಿಷವಣಮೋಙ್ಕಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಎದುರು ನೋಡಿದನು; ಚಿಂತಿಸಿ, ಭಗವಂತನು ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ, ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ, ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಿಸುವ ಓಂ ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿದನು.

ತತಶ್ವೈವ ತ್ರಿಸಂಯೋಗಾತ್ ತ್ರಿವರ್ಣಂ ತು ತದಕ್ಷರಮ್। ಲಕ್ಷ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಯಪ್ರದೃಶ್ಯಂ ಚ ಸಹಿತಂ ತ್ರಿದಿವಂ ತ್ರಿಕಮ್ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಾಯಿತು; ಅದು ಕಾಣಿಸಬಹುದೂ ಆಗಿದೆ, ಕಾಣದಂತೆಯೂ ಇದೆ, ಮೂರು ಸ್ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕಕ್ಕೂ ಕೂಡಿದಂತಿದೆ.

ತ್ರಿಮಾತ್ರಂ ತ್ರಿಪದಂ ಚೈವ ತ್ರಿಯೋಗಂ ಚೈವ ಶಾಶ್ವತಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವೈ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೬.

ಮೂರು ಮಾತ್ರೆ, ಮೂರು ಪಾದಗಳು, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೂರು ಸಂಯೋಗ; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ತಸ್ಮಾತ್ತದಕ್ಷರಂ ಸೋಽಥ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶಮುಖಂ ದೇವಂ ಪಶ್ಯತೇ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್। ತಮೋಙ್ಕಾರಂ ಸ ಕೃತ್ವಾದೌ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೨೬.

ಅದರಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವು ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು; ಅವನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ದೇವರನ್ನು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಓಂ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ವಯಂಭುವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತುರ್ಮುಖಮುಖಾತ್ತಸ್ಮಾದಜಾಯನ್ತ ಚತುರ್ದ್ದಶ। ನಾನಾವರ್ಣಾಃ ಸ್ವರಾ ದಿವ್ಯಮಾದ್ಯಂ ತಚ್ಚ ತದಕ್ಷರಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿವರ್ಣಾ ವೈ ಅಕಾರಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೬.

ಆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಜನಿಸಿದರು; ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ದೈವಿಕ ಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಅಕ್ಷರವು; ಅದರಿಂದ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು 'ಅ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ತತಃ ಸಾಧಾರಣಾರ್ಥಾಯ ವರ್ಣಾನಾನ್ತು ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಅಕಾರರೂಪ ಆದೌ ತು ಸ್ಥಿತಃ ಸ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ವರಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ವಯಂಭುವು 'ಅ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ತತಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವರೇಭ್ಯಸ್ತು ಚತುರ್ದ್ದಶ ಮಹಾಮುಖಾಃ। ಮನವಃ ಸಮ್ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ದಿವ್ಯಾ ಮನ್ವನ್ತರೇ ಸ್ವರಾಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮುಖರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ದೈವಿಕ ಮನುಗಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಆ ಧ್ವನಿಗಳು ದೈವಿಕವಾಗಿವೆ.

ಚತುರ್ದ್ದಶಮುಖೋ ಯಶ್ಚ ಅಕಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ। ಬ್ರಹ್ಮಕಲ್ಪಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಸರ್ವವರ್ಣಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨೬.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನೂ, ಮೊದಲ ಶಬ್ದವಾದ 'ಅ'ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವವನೂ ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಕಾಲವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಜನಕನು.

ಮುಖಾತ್ತು ಪ್ರಥಮಾತ್ತಸ್ಯ ಮನುಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಅಕಾರಸ್ತು ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೨೬.

ಅವನ ಮೊದಲ ಮುಖದಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವನು ಎಂಬ ಮನುವು ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅ' ಶಬ್ದವು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದನ್ನೂ, ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನೆಂದೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಆಕಾರೋ ವೈ ಮುಖಃ ಸ್ಮೃತಃ। ನಾಮ್ನಾ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೋ ನಾಮ ವರ್ಣಃ ಪಾಣ್ಡುರ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೬.

ಅವನ ಎರಡನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಆ' ಶಬ್ದವು ಮೂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ಹೆಸರೇ ಸ್ವಾರೋಚಿಷನು, ಅವನ ವರ್ಣವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ.

ತೃತೀಯಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಇಕಾರೋ ಯಜುಷಾಂ ವರಃ। ಯಜುರ್ಮಯಃ ಸ ಚಾದಿತ್ಯೋ ಯಜುರ್ವೇದೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ಮೂರನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಇ' ಶಬ್ದವು ಯಜುರ್ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಅವನು ಯಜುರ್ಮಯನು, ಆತನನ್ನು ಆದಿತ್ಯನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಜುರ್ವೇದವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಈಕಾರಃ ಸ ಮನುರ್ಜ್ಞೇಯೋ ರಕ್ತವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್। ತತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಸ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ।। ೨೬.

'ಈ' ಶಬ್ದವು ಮನುವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವನು ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವನು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು. ಅವನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಗವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಿದೆ.

ಚತುರ್ಥಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಉಕಾರಃ ಸ್ವರ ಉಚ್ಯತೇ। ವರ್ಣತಸ್ತು ಸ್ಮೃತಸ್ತಾಮ್ರಃ ಸ ಮನುಸ್ತಾಮಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ನಾಲ್ಕನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಉ' ಶಬ್ದವು ಸ್ವರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವನ ವರ್ಣ ತಾಮ್ರ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಆ ಮನುವನ್ನು ತಾಮಸನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚಮಾತ್ತು ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಊಕಾರೋ ನಾಮ ಜಾಯತೇ। ಪೀತಕೋ ವರ್ಣತಶ್ಚೈವ ಮನುಶ್ಚಾಪಿ ಚರಿಷ್ಣವಃ ।। ೨೬.

ಐದನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಊ' ಶಬ್ದವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನ ವರ್ಣ ಹಳದಿ, ಆ ಮನುವನ್ನು ಚರಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತಃ ಷಷ್ಠಾನ್ಮುಖಾತ್ತಸ್ಯ ಓಙ್ಕಾರಃ ಕಪಿಲಃ ಸ್ಮೃತಃ। ವರಿಷ್ಠಶ್ಚ ತತಃ ಷಷ್ಠೋ ವಿಜಯಃ ಸ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೨೬.

ಆನಂತರ ಆರನೇ ಮುಖದಿಂದ 'ಓಂ' ಶಬ್ದವು ಕಪಿಲವರ್ಣದಂತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಆರನೇ ಮನುವು ವಿಜಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮನು ಮತ್ತು ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಹೌದು.