ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಥಾಸ್ಯ ಸಪ್ತಮೇಽತೀತೇ ಕಲ್ಪೇ ವೈ ಸಮ್ಬಭೂವತುಃ। ಋಭುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಶ್ಚ ತಪೋ ಲೋಕನಿವಾಸಿನೌ। ತತೌ ಮಹರ್ಷೀನನ್ಯಾನ್ ಸ ಮಾನಸಾನಸೃಜತ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೫.

ಮೂರನೇ ಕಾಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕಾಲ್ಪವು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಋಭು ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರ ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು; ನಂತರ ಆ ಪ್ರಭು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಅಹೋ ವಿಸ್ಮಯನೀಯಾನಿ ರಹಸ್ಯಾನಿ ಮಹಾಮತೇ। ತ್ವಯೋಕ್ತಾನಿ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕಾರಣಾತ್ ।। ೨೬.

ಅಯ್ಯೋ! ಎಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀನು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾದಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದೀಯೋ, ಮಹಾಮತಿಯಾದವನೇ!

ತತ್ರ ವೈ ಸಂಶಯೋ ಮಹ್ಯಮವತಾ (ವಾ) ರೇಷು ಶೂಲಿನಃ। ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಮಹಾದೇವಃ ಕಲಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುದಾರುಣಮ್। ಹಿತ್ವಾ ಯುಗಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಅವತಾರಂ ಕರೋತಿ ವೈ ।। ೨೬.

ಆದರೆ ನನಗೆ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಇದೆ: ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಮಹಾದೇವನು ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈ ಭಯಾನಕ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಅವತಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?

ಅಸ್ಮಿನ್ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚೈವ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವೈವಸ್ವತೇ ಪ್ರಭೋ। ಅವತಾರಂ ಕಥಞ್ಚಕ್ರೇ ಏತದಿಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಮ್ ।। ೨೬.

ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭುವೇ, ಅವನು ಹೇಗೆ ಅವತಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯವಿದಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿದಿಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ। ಭಕ್ತಾನಾಮುಪದೇಶಾರ್ಥಂ ವಿನಯಾತ್ ಪೃಚ್ಛತೋ ಮಮ। ಕಥಯಸ್ವ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯದಿ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಮಹಾಮತಮ್ ।। ೨೬.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೋ ನಿನಗೆ ಯಾವುದೂ ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಉಪದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾನು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈ ಮಹಾತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು.

ಏವಂ ಪೃಷ್ಟೋಽಥ ಭಗವಾನ್ ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಇದಮಾಹ ಮಹಾತೇಜಾ ವಾಯುರ್ಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಃ ।। ೨೬.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಾಯುಭಗವಂತನು, ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಏತದ್ಘುಪ್ತತಮಂ ಲೋಕೇ ಯನ್ಮಾನ್ತ್ವಂ ಪರಿಪೃಚ್ಛಸಿ। ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರೃಣು ಗಾಧೇಯ ಉಚ್ಯಮಾನಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೨೬.

ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ವಿಷಯ. ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನೇ, ನಾನು ಹೇಳುವಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳು.

ಪುರಾ ಹ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ವೃತ್ತೇ ದಿವ್ಯೇ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕೇ। ಸ್ರಷ್ಟುಕಾಮಃ ಪ್ರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಶಿತಃ ।। ೨೬.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ದುಃಖಗೊಂಡನು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಃ ಕುಮಾರಕಃ। ದಿವ್ಯಗನ್ಧಃ ಸುಧಾಪೇಕ್ಷೀ ದಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರುತಿಮುದೀರಯನ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದಿವ್ಯ ಪರಿಮಳವಿರುವ, ಅಮೃತವನ್ನು ಬಯಸುವ, ದಿವ್ಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಒಂದು ಬಾಲಕನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಅಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಾನ್ತಾಮಗನ್ಧಾಂ ರಸವರ್ಜ್ಜಿತಾಮ್। ಶ್ರುತಿಂ ಹ್ಯುದೀರಯನ್ ದೇವೋ ಯಾಮವಿನ್ದಚ್ಚತುರ್ಮ್ಮುಖಃ ।। ೨೬.

ಅವನು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ಗಂಧ, ರಸವಿಲ್ಲದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು.

ತತಸ್ತು ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತಸ್ತಪ ಆಸ್ಥಾಯ ಭೈರವಮ್। ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಮನಸಾ ತ್ರಿತಯಂ ಕೋಽನ್ವಯನ್ತ್ವಿತಿ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಈ ಮೂರುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಚಿಂತನೆಮಾಡಿದನು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಂ ತದಕ್ಷರಮ್। ಅಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಞ್ಚ ರಸಗನ್ಧವಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧವಿಲ್ಲದ ಅವಿನಾಶಿಯಾದದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಅಥೋತ್ತಮಂ ಸ ಲೋಕೇಷು ಸ್ವಮೂರ್ತ್ತಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಶ್ಯತಿ। ಧ್ಯಾಯನ್ವೈ ಸ ತದಾ ದೇವಮಥೈನಂ ಪಶ್ಯತೇ ಪುನಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಿದನು.

ತಂ ಶ್ವೇತಮಥ ರಕ್ತಞ್ಚ ಪೀತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಾ ಪುನಃ। ವರ್ಣಸ್ಥಂ ತತ್ರ ಪಶ್ಯೇತ ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಚ ನಪುಂಸಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಮೊದಲು ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಕೆಂಪಾಗಿ, ಹಳದಿಯಾಗಿ, ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹೆಣ್ಣು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕವೂ ಅಲ್ಲ.

ತತ್ಸರ್ವಂ ಸುಚಿರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯನ್ ಹಿ ತದಕ್ಷರಮ್ । ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಕಣ್ಠಾದುತ್ತಿಷ್ಠತೇಽಕ್ಷರಃ ।। ೨೬.

ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಿಳಿದು, ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ, ಆ ಚಿಂತಿಸುವವನ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಏಕಮಾತ್ರೋ ಮಹಾಘೋಷಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಃ ಸುನಿರ್ಮಲಃ। ಸ ಓಙ್ಕಾರೋ ಭವೇದ್ವೇದಃ ಅಕ್ಷರಂ ವೈ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೨೬.

ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯ ಮಹಾಶಬ್ದ, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ತುಂಬಾ ಶುದ್ಧವಾದದು; ಅದು ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ, ಅದುವೇ ವೇದ, ಆ ಅಕ್ಷರವೇ ಮಹೇಶ್ವರ.

ತತಶ್ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತ್ವಕ್ಷರಂ ವೈ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತನ್ತು ರಕ್ತನ್ತು ಸ ದೇವಃ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಚಿಂತಿಸುವವನಿಗೆ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಅಕ್ಷರವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮೊದಲನೆಯವನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಗ್ವೇದಂ ಪ್ರಥಮಂ ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಮ್। ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಋಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವೈ ಪುನಃ। ತದಕ್ಷರಂ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಕಿಮೇತದಿತಿ ಲೋಕಕೃತ್ ।। ೨೬.

ಆತನಿಗೆ ಮೊದಲನೇದಾಗಿ ಋಗ್ವೇದ, 'ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಜಮಾನನಾಗಿ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರ; ಈ ಋಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಈ ಅಕ್ಷರವೇನು, ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ?' ಎಂದು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಥ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ದ್ವಿಮಾತ್ರಮಕ್ಷರಂ ಜಜ್ಞೇ ಈಶಿತ್ವೇನ ದ್ವಿಮಾತ್ರಿಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು.

ತತಃ ಪುನರ್ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ತು ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಚಾಕ್ಷರಮ್। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಂ ಚ ರಕ್ತಂ ತಚ್ಛೇದನೇ ಗೃಹ್ಯ ಸಾ ಯಜುಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು; ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಯಜುರ್ವೇದವು ದೊರೆಯಿತು.

ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಾಯವಸ್ಥ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಪುನಃ। ಋಗ್ವೇದ ಏಕಮಾತ್ರಸ್ತು ದ್ವಿಮಾತ್ರನ್ತು ಯಜುಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೬.

ಬಲ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗೆ ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನು ನಿಮಗಾಗಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಋಗ್ವೇದವು ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯದು, ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯದು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತೋ ವೇದಂ ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ತು ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚೈವ ತದಕ್ಷರಮ್। ದ್ವಿಮಾತ್ರಂ ಚಿನ್ತಯನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಕ್ಷರಂ ಪುನರೀಶ್ವರಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ವೇದವನ್ನೂ ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು, ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನನ್ನೂ.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಚೋಙ್ಕಾರಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ಹ। ತತಸ್ತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಓಙ್ಕಾರಂ ಸಮಚಿನ್ತಯತ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವು ಉದಯವಾಯಿತು; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಓಂ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ಅಥಾಪಶ್ಯತ್ತತಃ ಪೀತಾಮೃಚಂ ಚೈವ ಸಮುತ್ಥಿತಾಮ್। ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ ಗೃಣಾನೋ ಹವ್ಯದಾತಯೇ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಅವನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಋಚೆಯನ್ನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು: 'ಅಗ್ನೇ, ಬಾ, ಹವ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಹೋಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು' ಎಂಬುದು.

ತತಸ್ತು ಸ ಮಹಾತೇಜಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೇದಾನುಪಸ್ಥಿತಾನ್। ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಚ ಭಗವಾಂಸ್ತ್ರಿಸನ್ಧ್ಯಂ ಯತ್ರ್ರಿರಕ್ಷರಮ್। ತ್ರಿವರ್ಣಂ ಯತ್ ತ್ರಿಷವಣಮೋಙ್ಕಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಎದುರು ನೋಡಿದನು; ಚಿಂತಿಸಿ, ಭಗವಂತನು ಮೂರು ಸಂಧ್ಯೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ, ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ, ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಿಸುವ ಓಂ ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿದನು.

ತತಶ್ವೈವ ತ್ರಿಸಂಯೋಗಾತ್ ತ್ರಿವರ್ಣಂ ತು ತದಕ್ಷರಮ್। ಲಕ್ಷ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಯಪ್ರದೃಶ್ಯಂ ಚ ಸಹಿತಂ ತ್ರಿದಿವಂ ತ್ರಿಕಮ್ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಾಯಿತು; ಅದು ಕಾಣಿಸಬಹುದೂ ಆಗಿದೆ, ಕಾಣದಂತೆಯೂ ಇದೆ, ಮೂರು ಸ್ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕಕ್ಕೂ ಕೂಡಿದಂತಿದೆ.

ತ್ರಿಮಾತ್ರಂ ತ್ರಿಪದಂ ಚೈವ ತ್ರಿಯೋಗಂ ಚೈವ ಶಾಶ್ವತಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವೈ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೬.

ಮೂರು ಮಾತ್ರೆ, ಮೂರು ಪಾದಗಳು, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೂರು ಸಂಯೋಗ; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ತಸ್ಮಾತ್ತದಕ್ಷರಂ ಸೋಽಥ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶಮುಖಂ ದೇವಂ ಪಶ್ಯತೇ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್। ತಮೋಙ್ಕಾರಂ ಸ ಕೃತ್ವಾದೌ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।। ೨೬.

ಅದರಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವು ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು; ಅವನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ದೇವರನ್ನು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಓಂ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ವಯಂಭುವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತುರ್ಮುಖಮುಖಾತ್ತಸ್ಮಾದಜಾಯನ್ತ ಚತುರ್ದ್ದಶ। ನಾನಾವರ್ಣಾಃ ಸ್ವರಾ ದಿವ್ಯಮಾದ್ಯಂ ತಚ್ಚ ತದಕ್ಷರಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿವರ್ಣಾ ವೈ ಅಕಾರಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೬.

ಆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಜನಿಸಿದರು; ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ದೈವಿಕ ಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಅಕ್ಷರವು; ಅದರಿಂದ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು 'ಅ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.