ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಭೃಗುಮಙ್ಗಿರಸಂ ದಕ್ಷಂ ಪುಲಸ್ತ್ಯಂ ಪುಲಹಂ ಕ್ರತುಮ್। ವಸಿಷ್ಠಞ್ಚ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಸೃಜೇ ಸಪ್ತ ಮಾನಸಾನ್ ।। ೨೫.

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ದಕ್ಷ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ ಎಂಬ ಏಳು ಮಾನಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಪುತ್ರಾನಾತ್ಮಸಮಾನನ್ಯಾನ್ ಸೋಽಸೃಜದ್ವಿಶ್ವಸಮ್ಭವಾನ್ । ತೇಷಾಂ ಭೂಯೋಽನುಮಾರ್ಗೇಣ ಗಾವೋ ವಕ್ರಾದ್ವಿಜಜ್ಞಿರೇ ।। ೨೫.

ಅವನು ತನ್ನ ಸಮಾನರಾದ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಗೋಪುಚ್ಛದಿಂದ ಗೋವುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.

ಓಙ್ಕಾರಪ್ರಮುಖಾನ್ ವೇದಾನಭಿಮಾನ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ। ಏವಮೇತಾನ್ ಯತಾಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।। ೨೫.

ಓಂಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಹೀಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ದಕ್ಷಾದ್ಯಾನ್ ಮಾನಸಾನ್ ಪುತ್ರಾನ್ ಪ್ರೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ। ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತ ಭದ್ರಂ ವೋ ರುದ್ರೇಣ ಸಹ ಧೀಮತಾ ।। ೨೫.

ದಕ್ಷನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಭಗವಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀವು ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ, ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ.'

ಅನುಗಮ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪತಯಸ್ತದಾ। ವಯಮಿಚ್ಛಾಮಹೇ ದೇವ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಂ ತ್ವಯಾ ಸಹ। ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತ್ವೇಷ ಸನ್ದೇಶಸ್ತವ ಚೈವ ಮಹೇಶ್ವರ ।। ೨೫.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ದೇವನೇ, ನಾವು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಆದೇಶ, ಮಹೇಶ್ವರ.'

ತೈರೇವಮುಕ್ತೋ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರಃ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾನ್ ಪ್ರಭುಃ। ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚಾತ್ಮಜಾ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಗೃಹ್ಯ ಚ ವೈ ಸುರಾಃ ।। ೨೫.

ಅವರ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಭಗವಂತನಾದ ರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗರಾದವರ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ನನಗೆ ಕೊಡಿ.'

ಕೃತ್ವಾಗ್ರಜಾಗ್ರಜಾನೇತಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾತ್ಮಜಾನ್ಮಮ। ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನ್ ಸಪ್ತಲೋಕಾನ್ಮಮಾತ್ಮಕಾನ್। ಭವನ್ತಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹನ್ತಿ ವಚನಾನ್ಮಮ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ ।। ೨೫.

ನನ್ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಿರಿಯರೂ ಚಿಕ್ಕವರೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಂಭವರೆಗೆ ಇರುವ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ.

ತೇನೈವಮುಕ್ತಾಃ ಪ್ರತ್ಯೂಚುಃ ರುದ್ರಮಾದ್ಯನ್ತ್ರಿಶೂಲಿನಮ್। ಯಥಾಜ್ಞಾಪಯಸೇ ದೇವ ತಥಾ ತದ್ವೈ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೫.

ಅವರ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲನೇ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಪ್ರಭು, ನೀವು ಹೇಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತೀರೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುವುದು.'

ಅನುಮಾನ್ಯ ಮಹಾದೇವಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪತಯಸ್ತದಾ। ಊಚುರ್ದಕ್ಷಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಭವಾನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ತ್ವಾಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಭದ್ರನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ವಯಮ್ ।। ೨೫.

ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದರು: 'ನೀನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಜಾಪತಿ. ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.'

ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ವೈ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ ಭಾಷಿತಮ್। ತೈಃ ಸಹ ಸ್ರಷ್ಟುಮಾರೇಭೇ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ। ಸರ್ಗಸ್ಥಿತೇ ತತಃ ಸ್ಥಾಣೌ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸರ್ಗಮಥಾಸೃಜತ್ ।। ೨೫.

ದಕ್ಷನು 'ಹೌದು, ಹಾಗೆ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ಥಂಭದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು.

ಅಥಾಸ್ಯ ಸಪ್ತಮೇಽತೀತೇ ಕಲ್ಪೇ ವೈ ಸಮ್ಬಭೂವತುಃ। ಋಭುಃ ಸನತ್ಕುಮಾರಶ್ಚ ತಪೋ ಲೋಕನಿವಾಸಿನೌ। ತತೌ ಮಹರ್ಷೀನನ್ಯಾನ್ ಸ ಮಾನಸಾನಸೃಜತ್ ಪ್ರಭುಃ ।। ೨೫.

ಮೂರನೇ ಕಾಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕಾಲ್ಪವು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಋಭು ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರ ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು; ನಂತರ ಆ ಪ್ರಭು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಅಹೋ ವಿಸ್ಮಯನೀಯಾನಿ ರಹಸ್ಯಾನಿ ಮಹಾಮತೇ। ತ್ವಯೋಕ್ತಾನಿ ಯಥಾತತ್ತ್ವಂ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕಾರಣಾತ್ ।। ೨೬.

ಅಯ್ಯೋ! ಎಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀನು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾದಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದೀಯೋ, ಮಹಾಮತಿಯಾದವನೇ!

ತತ್ರ ವೈ ಸಂಶಯೋ ಮಹ್ಯಮವತಾ (ವಾ) ರೇಷು ಶೂಲಿನಃ। ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಮಹಾದೇವಃ ಕಲಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುದಾರುಣಮ್। ಹಿತ್ವಾ ಯುಗಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಅವತಾರಂ ಕರೋತಿ ವೈ ।। ೨೬.

ಆದರೆ ನನಗೆ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಇದೆ: ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಮಹಾದೇವನು ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈ ಭಯಾನಕ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಅವತಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?

ಅಸ್ಮಿನ್ಮನ್ವನ್ತರೇ ಚೈವ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವೈವಸ್ವತೇ ಪ್ರಭೋ। ಅವತಾರಂ ಕಥಞ್ಚಕ್ರೇ ಏತದಿಚ್ಛಾಮಿ ವೇದಿತುಮ್ ।। ೨೬.

ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭುವೇ, ಅವನು ಹೇಗೆ ಅವತಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನ ತೇಽಸ್ತ್ಯವಿದಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿದಿಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ। ಭಕ್ತಾನಾಮುಪದೇಶಾರ್ಥಂ ವಿನಯಾತ್ ಪೃಚ್ಛತೋ ಮಮ। ಕಥಯಸ್ವ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಯದಿ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಮಹಾಮತಮ್ ।। ೨೬.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೋ ನಿನಗೆ ಯಾವುದೂ ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಉಪದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಾನು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈ ಮಹಾತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು.

ಏವಂ ಪೃಷ್ಟೋಽಥ ಭಗವಾನ್ ವಾಯುರ್ಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ। ಇದಮಾಹ ಮಹಾತೇಜಾ ವಾಯುರ್ಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಃ ।। ೨೬.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಾಯುಭಗವಂತನು, ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಏತದ್ಘುಪ್ತತಮಂ ಲೋಕೇ ಯನ್ಮಾನ್ತ್ವಂ ಪರಿಪೃಚ್ಛಸಿ। ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರೃಣು ಗಾಧೇಯ ಉಚ್ಯಮಾನಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೨೬.

ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ವಿಷಯ. ಗಾಧಿಯ ಪುತ್ರನೇ, ನಾನು ಹೇಳುವಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳು.

ಪುರಾ ಹ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ವೃತ್ತೇ ದಿವ್ಯೇ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕೇ। ಸ್ರಷ್ಟುಕಾಮಃ ಪ್ರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಶಿತಃ ।। ೨೬.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ದುಃಖಗೊಂಡನು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಃ ಕುಮಾರಕಃ। ದಿವ್ಯಗನ್ಧಃ ಸುಧಾಪೇಕ್ಷೀ ದಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರುತಿಮುದೀರಯನ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದಿವ್ಯ ಪರಿಮಳವಿರುವ, ಅಮೃತವನ್ನು ಬಯಸುವ, ದಿವ್ಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಒಂದು ಬಾಲಕನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಅಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಾನ್ತಾಮಗನ್ಧಾಂ ರಸವರ್ಜ್ಜಿತಾಮ್। ಶ್ರುತಿಂ ಹ್ಯುದೀರಯನ್ ದೇವೋ ಯಾಮವಿನ್ದಚ್ಚತುರ್ಮ್ಮುಖಃ ।। ೨೬.

ಅವನು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ಗಂಧ, ರಸವಿಲ್ಲದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು.

ತತಸ್ತು ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತಸ್ತಪ ಆಸ್ಥಾಯ ಭೈರವಮ್। ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಮನಸಾ ತ್ರಿತಯಂ ಕೋಽನ್ವಯನ್ತ್ವಿತಿ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಈ ಮೂರುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಚಿಂತನೆಮಾಡಿದನು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಂ ತದಕ್ಷರಮ್। ಅಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಞ್ಚ ರಸಗನ್ಧವಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧವಿಲ್ಲದ ಅವಿನಾಶಿಯಾದದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಅಥೋತ್ತಮಂ ಸ ಲೋಕೇಷು ಸ್ವಮೂರ್ತ್ತಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಶ್ಯತಿ। ಧ್ಯಾಯನ್ವೈ ಸ ತದಾ ದೇವಮಥೈನಂ ಪಶ್ಯತೇ ಪುನಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಿದನು.

ತಂ ಶ್ವೇತಮಥ ರಕ್ತಞ್ಚ ಪೀತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಾ ಪುನಃ। ವರ್ಣಸ್ಥಂ ತತ್ರ ಪಶ್ಯೇತ ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಚ ನಪುಂಸಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಮೊದಲು ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಕೆಂಪಾಗಿ, ಹಳದಿಯಾಗಿ, ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹೆಣ್ಣು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕವೂ ಅಲ್ಲ.

ತತ್ಸರ್ವಂ ಸುಚಿರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯನ್ ಹಿ ತದಕ್ಷರಮ್ । ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ಕಣ್ಠಾದುತ್ತಿಷ್ಠತೇಽಕ್ಷರಃ ।। ೨೬.

ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಿಳಿದು, ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ, ಆ ಚಿಂತಿಸುವವನ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಏಕಮಾತ್ರೋ ಮಹಾಘೋಷಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಃ ಸುನಿರ್ಮಲಃ। ಸ ಓಙ್ಕಾರೋ ಭವೇದ್ವೇದಃ ಅಕ್ಷರಂ ವೈ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೨೬.

ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯ ಮಹಾಶಬ್ದ, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ತುಂಬಾ ಶುದ್ಧವಾದದು; ಅದು ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ, ಅದುವೇ ವೇದ, ಆ ಅಕ್ಷರವೇ ಮಹೇಶ್ವರ.

ತತಶ್ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತ್ವಕ್ಷರಂ ವೈ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತನ್ತು ರಕ್ತನ್ತು ಸ ದೇವಃ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೬.

ನಂತರ ಚಿಂತಿಸುವವನಿಗೆ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಅಕ್ಷರವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಮೊದಲನೆಯವನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಗ್ವೇದಂ ಪ್ರಥಮಂ ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಮ್। ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಋಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ವೈ ಪುನಃ। ತದಕ್ಷರಂ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಕಿಮೇತದಿತಿ ಲೋಕಕೃತ್ ।। ೨೬.

ಆತನಿಗೆ ಮೊದಲನೇದಾಗಿ ಋಗ್ವೇದ, 'ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಜಮಾನನಾಗಿ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರ; ಈ ಋಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಈ ಅಕ್ಷರವೇನು, ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ?' ಎಂದು.

ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಥ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ದ್ವಿಮಾತ್ರಮಕ್ಷರಂ ಜಜ್ಞೇ ಈಶಿತ್ವೇನ ದ್ವಿಮಾತ್ರಿಕಮ್ ।। ೨೬.

ಅವನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದನು; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು.