ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತತಸ್ತೌ ಜಲಮಾವಿಶ್ಯ ಸಂಸ್ತಮ್ಭ್ಯಾಪಃ ಸ್ವಮಾಯಯಾ । ಚಕ್ರತುಸ್ತುಮುಲಂ ಯುದ್ಧಂ ಯಸ್ಯ ಯೇನೇಪ್ಸಿತಂ ತದಾ ।। ೨೫.

ನಂತರ ಅವರು ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಗೆಲುವಿಗಾಗಿ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.

ತೇಷಾನ್ತು ಯುಧ್ಯಮಾನಾನಾಂ ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಶತಙ್ಗತಮ್। ನ ಚ ಯುದ್ಧಮದೋತ್ಸೇಕೋ ಹ್ಯನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸಂನ್ಯವರ್ತ್ತತ ।। ೨೫.

ಅವರು ದಿವ್ಯವಾದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೂ, ಯಾರೂ ಗೆಲುವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲೂ ಇಲ್ಲ.

ಲಕ್ಷಣದ್ವಯಸಂಸ್ಥಾನಾದ್ರೂಪವನ್ತೌ ಸ್ಥಿತೇಙ್ಗಿತೌ। ಸಾದೃಶ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಕುಲಮನಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಧ್ಯಾನಮುಪಾಗಮತ್ ।। ೨೫.

ಅವರ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಚಲನೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದನು.

ಸ ತಯೋರನ್ತರಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದಿವ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಪದ್ಮಕೇಸರಜಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಬಬನ್ಧ ಕವಚನ್ತಯೋಃ। ಆಮೇಖಲಞ್ಚ ಗಾತ್ರಞ್ಚ ತತೋ ಮನ್ತ್ರಮುದಾಹರತ್ ।। ೨೫.

ಬ್ರಹ್ಮನು ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಕಮಲದ ರೇಖೆಯಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕವಚವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಟ್ ಹಾಕಿ, ನಂತರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

ಜಪತಸ್ತ್ವಭವತ್ಕನ್ಯಾ ವಿಶ್ವರೂಪಸಮುತ್ಥಿತಾ। ಪದ್ಮೇನ್ದುವದನಪ್ರಖ್ಯಾ ಪದ್ಮಹಸ್ತಾ ಶುಭಾ ಸತೀ। ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವ್ಯಥಿತೌ ದೈತ್ಯೌ ಭಯಾದ್ವರ್ಣವಿವರ್ಜ್ಜಿತೌ ।। ೨೫.

ಅವನು ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಕಮಲ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವಿರುವ, ಕಮಲ ಹಿಡಿದ, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆ ಪ್ರकटವಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರು ಭಯದಿಂದ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ತತಃ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾಂ ಕನ್ಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಧುರಯಾ ಗಿರಾ। ಕಾಽತ್ರ ತ್ವಮವಗನ್ತವ್ಯಾ ಬ್ರೂಹಿ ಸತ್ಯಮನಿನ್ದಿತೇ ।। ೨೫.

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ, 'ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾರು? ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳು, ನಿರ್ದೋಷಳೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

ಸಾಮ್ನಾ ಸಂಪೂಜ್ಯ ಸಾ ಕನ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಸ್ತದಾ । ಮೋಹಿನೀಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಂ ಮಾಯಾಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸನ್ದೇಶಕಾರಿಣೀಮ್ ।। ೨೫.

ಆ ಕನ್ಯೆ ಕೈಮುಗಿದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ವಂದಿಸಿ, 'ನಾನು ಮೋಹಿನಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯ ಸಂದೇಶವಾಹಿನಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ತ್ವಯಾ ಸಙ್ಕೀರ್ತ್ತ್ಯಮಾನಾಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ತ್ವರಾಯುತಾ। ಅಸ್ಯಾಃ ಪ್ರೀತಮನಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಗೌಣಂ ನಾಮ ಚಕಾರ ಹ ।। ೨೫.

'ನೀನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದೆನು; ಆಕೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಕೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದನು.'

ಮಯಾ ಚ ವ್ಯಾಹೃತಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತ್ವಞ್ಚೈವ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾ। ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿರಿತ್ಯೇವ ನಾಮ ತೇ ವಿಚರಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೫.

'ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದುದರಿಂದ, ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನಿನಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಲಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಉತ್ಥಿತಾ ಚ ಶಿರೋ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಸಾವಿತ್ರೀ ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ। ಏಕಾನಂಶಾತ್ತು ಯಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮನೇಕಾಂಶಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।। ೨೫.

ಅವಳ ತಲೆ ಎದ್ದು ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅವಳನ್ನು ಸಾವಿತ್ರಿ ಎಂದು ಅವನು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಒಂದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಗುವೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.

ಗೌಣಾನಿ ತಾವದೇತಾನಿ ಕರ್ಮಜಾನ್ಯಪರಾಣಿ ಚ। ನಾಮಾನಿ ತೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ ಶುಭಾನನೇ ।। ೨೫.

ನಿನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತ ಮುಖವಾಳೆ, ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಉಪನಾಮಗಳು ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿನಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ತತಸ್ತೌ ಪೀಡ್ಯಮಾನೌ ತು ವರಮೇನಮಯಾಚತಾಮ್। ಅನಾವೃತಂ ನೌ ಮರಣಂ ಪುತ್ರತ್ವಞ್ಚ ಭವೇತ್ತವ ।। ೨೫.

ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಧೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಒಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದರು: ನಮ್ಮ ಮರಣವು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಬಾರದು ಮತ್ತು ನೀನು ನಮ್ಮ ಮಗನಾಗಬೇಕು.

ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತತಸ್ತೂರ್ಣಮನಯತ್ ಯಮಸಾದನಮ್। ಅನಯತ್ ಕೈಟಭಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಿಷ್ಣುಶ್ಚಾಪ್ಯನಯನ್ಮಧುಮ್ ।। ೨೫.

ಹೌದು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ವಿಷ್ಣು ಕೈಟಭನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು, ಜಿಷ್ಣು ಕೂಡ ಮಧುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.

ಏವನ್ತೌ ನಿಹತೌ ದೈತ್ಯೌ ವಿಷ್ಣುನಾ ಜಿಷ್ಣುನಾ ಸಹ। ಪ್ರೀತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚಾಥ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ।। ೨೫.

ಹೀಗೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಜಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಂದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹರ್ಷಪಟ್ಟನು.

ಪುತ್ರತ್ವಮೀಶೇನ ಯಥಾ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ದತ್ತೋ ನಿಬೋಧತ। ವಿಷ್ಣುನಾ ಜಿಷ್ಣುನಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಮಧುಕೈಟಭಯೋಸ್ತಥಾ। ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಮಭಾಷತ ।। ೨೫.

ಯಾವ ರೀತಿ ಈಶ್ವರನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಮಗತ್ವವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣು ಜಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭನಿಗೂ ಕೊಟ್ಟನು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಅದ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ಪೂರ್ಣಂ ಸಮಯಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಃ। ಸಂಕ್ಷೇಪಸಂಪ್ಲವಙ್ಘೋರಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಯಾಮಿ ಚಾಪ್ಯಹಮ್ ।। ೨೫.

ಈಗ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ, ನಿಗದಿತ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಭಯಾನಕ ಸಂಹಾರ ಕ್ಷಣ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.

ಸ ತಸ್ಯ ವಚಸಾ ದೇವಃ ಸಂಹಾರಮಕರೋತ್ತದಾ। ಮಹೀಂ ನಿಸ್ಥಾವರಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ಜಙ್ಗಮಾನ್ ।। ೨೫.

ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವರು ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾವರರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿ, ಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿಸಿದನು.

ಯದಿ ಗೋವಿನ್ದ ಭದ್ರನ್ತೇ ಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ತೇ ಯಾದಸಾಂ ಪತಿಃ। ಬ್ರೂಹಿ ಯತ್ ಕರಣೀಯಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಯಾ ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ದ್ಧನ ।। ೨೫.

ಗೋವಿಂದಾ, ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವಿದ್ದರೆ, ಜಲಪತಿಯು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನೇ, ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳು.

ಬಾಢಂ ಶ್ರೃಣು ಹೇಮಾಭ ಪದ್ಮಯೋನೇ ವಚೋ ಮಮ । ಪ್ರಸಾದೋ ಯಸ್ತ್ವಯಾ ಲಬ್ಧ ಈಶ್ವರಾತ್ ಪುತ್ರಲಿಪ್ಸಯಾ ।। ೨೫.

ಹೌದು, ಹಿಮದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವವನೇ, ಕಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು: ಮಗನಿಗಾಗಿ ನೀನು ಈಶ್ವರನಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು—

ತನ್ತಥಾ ಸಫಲಂ ಕೃತ್ವಾ ಮತ್ತೋಽಭೂದನೃಣೋ ಭವಾನ್। ಚತುರ್ವಿಧಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಸೃಜ ತ್ವಂ ವಿಸೃಜಸ್ವ ವಾ ।। ೨೫.

ಅದು ಫಲವತ್ತಾಗಿ, ನೀನು ನನಗೆ ಬಾಕಿಯಿಲ್ಲದವನಾದೆ. ಈಗ ನೀನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡು.

ಅವಾಪ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾಙ್ಗೋವಿನ್ದಾತ್ ಪದ್ಮಯೋನಿಃ ಪಿತಾಮಹಃ। ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮನಾಸ್ತೇಪೇ ತಪ ಉಗ್ರಂ ತತೋ ಮಹತ್ ।। ೨೫.

ಗೋವಿಂದನಿಂದ ಸೂಚನೆ ಪಡೆದು, ಕಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಿತಾಮಹನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಹಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ತಸ್ಯೈವನ್ತಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಮವರ್ತ್ತತ। ತತೋ ದೀರ್ಘೇಣ ಕಾಲೇನ ದುಃಖಾತ್ ಕ್ರೋಧೋ ವ್ಯವರ್ದ್ಧತ ।। ೨೫.

ಅವನಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಏನೂ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನ ಕೋಪವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಸಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನೇತ್ರಭ್ಯಾಮಪತನ್ನಶ್ರುಬಿನ್ದವಃ । ತತಸ್ತೇಭ್ಯೋಽಶ್ರುಬಿನ್ದುಭ್ಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕಾಃ ।। ೨೫.

ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಬಿದ್ದವು. ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳಿಂದ ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.

ಮಹಾಭಾಗಾ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾಃ ಸ್ವಸ್ತಿಕೈರಭ್ಯಲಙ್ಕೃತಾಃ। ಪ್ರಕೀರ್ಣಕೇಶಾಃ ಸರ್ಪಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಮಹಾವಿಷಾಃ ।। ೨೫.

ಅವರು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೂದಲು ಬಿಕೋಸಿದ್ದಿತು. ಆ ಮಹಾ ವಿಷಯುಕ್ತ ಸರ್ಪಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು.

ಸರ್ಪಾಂಸ್ತಥಾಗ್ರಜಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಾನಮನಿನ್ದತ। ಅಹೋ ಧಿಕ್ ತಪಸಾ ಮಹ್ಯಂ ಫಲಮೀದೃಶಕಂ ಯದಿ। ಲೋಕವೈನಾಶಿಕೀ ಜಜ್ಞೇ ಆದಾವೇವ ಪ್ರಜಾ ಮಮ ।। ೨೫.

ಆ ಮೊದಲನೆಯ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನೇ ತಾನು ನಿಂದಿಸಿದನು: 'ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಇಂತಹ ಫಲ ಬಂದರೆ ನಾಚಿಕೆ! ನನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂತಾನವೇ ಲೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದೆ.'

ತಸ್ಯ ತೀವ್ರಾಭವನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಕ್ರೋಧಾಮರ್ಷಸಮುದ್ಭವಾ। ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿತಾಪೇನ ತದಾ ಜಹೌ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।। ೨೫.

ಅವನಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆಯಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ಮೂರ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಮೂರ್ಛೆಯ ತಾಪದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಅವನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯಾಪ್ರತಿಮವೀರ್ಯಸ್ಯ ದೇಹಾತ್ ಕಾರುಣ್ಯಪೂರ್ವಕಮ್। ಆತ್ಮೈಕಾದಶ ತೇ ರುದ್ರಾಃ ಪ್ರೋದ್ಭೂತಾ ರುದತಸ್ತಥಾ। ರೋದನಾತ್ ಖಲು ರುದ್ರಾಸ್ತೇ ರುದ್ರತ್ವಂ ತೇನ ತೇಷು ತತ್ ।। ೨೫.

ಅಪ್ರತಿಮ ಶಕ್ತಿಯ ಅವನ ದೇಹದಿಂದ, ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವನು ಅಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಆ ಅಳುವಿನಿಂದ ಅವರ ಹೆಸರು ರುದ್ರರು ಎಂದು ಬಂತು; ಅವರಲ್ಲಿ ರುದ್ರತ್ವವೂ ಅದರಿಂದಲೇ.

ಯೇ ರುದ್ರಾಃ ಖಲು ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೇ ತದಾತ್ಮಕಾಃ। ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷ್ವವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೨೫.

ಯಾರು ರುದ್ರರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅವರೇ ಪ್ರಾಣಗಳು. ಆ ಪ್ರಾಣಗಳು ಕೂಡ ಆ ರುದ್ರರ ಸ್ವರೂಪವೇ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜೀವಿಸುವ ಪ್ರಾಣಗಳು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅತ್ಯುಗ್ರಸ್ಯ ಮಹತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಾಧುನಾ ಚರಿತಸ್ಯ ಚ। ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾನ್ ದದೌ ಭೂಯಸ್ತ್ರಿಶೂಲೀ ನೀಲಲೋಹಿತಃ। ಲಲಾಟಾತ್ ಪದ್ಮಯೋನೇಸ್ತು ಪ್ರಭುರೇಕಾದಶಾತ್ಮಕಃ ।। ೨೫.

ಅತಿ ಭಯಾನಕನಾದ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಅವನಿಗಾಗಿ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ನೀಲಿ ಕೆಂಪು ವರ್ಣದ ಮಹೇಶ್ವರನು, ಪದ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಲಲಾಟದಿಂದ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಟ್ಟನು, ಏಕಾದಶ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭುವು.