ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ದಣ್ಡೀ ಮುಣ್ಡೀಶರಃ ಪ್ರಭುಃ। ಕೋಟಿವರ್ಷಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ನಗರಂ ದೇವಪೂಜಿತಮ್ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ದಂಡೀ ಮುಂಡೀಶ್ವರನೆಂಬ ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂಜಿಸಿದ ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕ್ರಮಾಗತಾಃ। ಯೋಗಾತ್ಮಾನೋ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ, ಮಹಾತ್ಮರಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಛಗಲಃ ಕುಮ್ಭಕರ್ಷಾಶ್ಯಃ ಕುಮ್ಭಶ್ಚೈವ ಪ್ರಬಾಹುಕಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಥೈವ ತೇ ।। ೨೩.

ಚಗಲ, ಕುಂಭಕರ್ಷಾಶ್ಯ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಾಹುಕ—ಇವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಷಡ್‌ವಿಂಶೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ತು ಯದಾ ವ್ಯಾಸಃ ಪರಾಶರಃ। ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಹಿಷ್ಣುರ್ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಪುಣ್ಯಂ ರುದ್ರವನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಲೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಗಾನ್ತಿಕೇ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಯುಗಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಪರಾಶರನಾಗಿರುವಾಗ, ನಾನು ಸಹಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಆ ಕಾಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ರುದ್ರವನವನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ಉಲೂಕೋ ವೈದ್ಯುತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಕೋ ಹ್ಯಾಶ್ವಲಾಯನಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಗನ್ತಾರಸ್ತೇ ತಥೈವ ಹಿ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಉಲುಕ, ವೈದ್ಯುತ, ಸರ್ವಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ. ಇವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಮೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಕ್ರಮಾಗತೇ। ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ ಯದಾ ವ್ಯಾಸೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತಪೋಧನಃ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಯುಗಚಕ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ವ್ಯಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸೋಮಶರ್ಮ್ಮಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ। ಪ್ರಭಾಸತೀರ್ಥಮಾಸಾದ್ಯ ಯೋಗಾತ್ಮಾ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಸೋಮಶರ್ಮನೆಂಬ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿ, ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪೋಧನಾಃ। ಅಕ್ಷಪಾದಃ ಕಣಾದಶ್ಚ ಉಲೂಕೋ ವತ್ಸ ಏವ ಚ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಅಕ್ಷಪಾದ, ಕನಾದ, ಉಲುಕ ಮತ್ತು ವತ್ಸ.

ಯೋಗಾತ್ಮಾನೋ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವಿಮಲಾಃ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಯಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ರುದ್ರಲೋಕಂ ತತೋ ಗತಾಃ ।। ೨೩.

ಇವರು ಯೋಗಮೂಲಭೂತರೂ, ಮಹಾತ್ಮರೂ, ನಿರ್ಮಲರೂ, ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಂತರ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಕ್ರಮಾಗತೇ। ಪರಾಶರಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಿಷ್ಣುರ್ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಯುಗಚಕ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನೂ ಆಗಿರುವ ವಿಷ್ಣು—

ಯದಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವ್ಯಾಸೋ ನಾಮ್ನಾ ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪ್ರಭುಃ। ತದಾ ಷಷ್ಠೇನ ಚಾಂಶೇನ ಕೃಷ್ಣಃ ಪುರುಷಸತ್ತಮಃ। ವಸುದೇವಾದ್ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಸುದೇವೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಅವನು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ ದ್ವೈಪಾಯನನೆಂಬ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ವಸುದೇವನ ಮಗನೂ ಯದುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಕೃಷ್ಣನು ವಾಸುದೇವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತದಾ ಚಾಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಯೋಗಾತ್ಮಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ। ಲೋಕವಿಸ್ಮಯನಾರ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಶರೀರಕಃ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ, ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ಮಶಾವೇ ಮೃತಮುತ್ಸೃಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಮನಾಥಕಮ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ।। ೨೩.

ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ದಿವ್ಯಾಂ ಮೇರುಗುಹಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ತ್ವಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಞ್ಚ ವಿಷ್ಣುನಾ। ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನಕುಲೀ ನಾಮ ನಾಮತಃ ।। ೨೩.

ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ನೀನೂ ವಿಷ್ಣುವೂ ಸೇರಿ, ಪುಣ್ಯಮಯವಾದ ದಿವ್ಯ ಮೆರುಗಹೆಯಲ್ಲಿ ನಕುಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.

ಕಾಯಾರೋಹಣಮಿತ್ಯೇವಂ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಞ್ಚ ವೈತದಾ। ಭವಿಷ್ಯತಿ ತು ವಿಖ್ಯಾತಂ ಯಾವದ್ಭೂಮಿರ್ದ್ಧರಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಕಾಯಾರೋಹಣ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಾಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಭೂಮಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪಸ್ವಿನಃ । ಕುಶಇಕಶ್ಚೈವ ಗಾರ್ಗ್ಯಶ್ಚ ಮಿತ್ರಕೋ ರುಷ್ಟ ಏವ ಚ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಕುಶೈಕ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಮಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ರುಷ್ಟ ಎಂಬವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಯೋಗಯುಕ್ತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಪಾರಗಾಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ವಿಮಲಾ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ। ರುದ್ರಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಅವರು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರು, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಾಹೇಶ್ವರ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪವಿತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ ಅಪರೂಪವಾದ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತದ್ವೈ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮವತಾರೇಷು ಲಕ್ಷಣಮ್। ಮನ್ವಾದಿಕೃಷ್ಣಪರ್ಯನ್ತಮಷ್ಟಾವಿಂಶಯುಗಕ್ರಮಾತ್। ತತ್ರ ಸ್ಮೃತಿಸಮೂಹಾನಾಂ ವಿಭಾಗೋ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೨೩.

ಇಂತಿ ನಾನು ಅವತಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು, ಮನುವಿನಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ತನಕ, ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆನು; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ವಿಭಜನೆಗಳು ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಮುನಯೋ ವಿದುಃ । ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಂ ಚ ತಿಷ್ಯಂ ಚೇತಿ ಚತುರ್ಯುಗಮ್ ।। ೨೪.

ಭಾರತದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ: ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ತಿಷ್ಯ — ಇವು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು.

ಏತತ್ಸಹಸ್ರಪರ್ಯನ್ತಮಹರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಮೃತಮ್। ಯಾಮಾದ್ಯಾಸ್ತು ಗಣಾಃ ಸಪ್ತ ರೋಮವನ್ತಶ್ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೨೪.

ಈ ರೀತಿ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಯಾಮಾದಿಗಳು ಏಳು ಗುಂಪುಗಳು, ರೋಮವಂತರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದಾರೆ.

ಸಶರೀರಾಃ ಶ್ರಯನ್ತೇ ಸ್ಮ ಜನಲೋಕಂ ಸಹಾನುಗಾಃ। ಏವಂ ದೇವೇಷ್ವತೀತೇಷು ಮಹರ್ಲ್ಲೋಕಾಜ್ಜನಂ ತಪಃ ।। ೨೪.

ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಜನಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು; ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲದಾಗ ಮಹರ್ಲೋಕದಿಂದ ಜನಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ತಪೋಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವತೀತೇಷು ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಹೌಜಸಃ। ತತಸ್ತೇಷು ಗತೇಷೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಕಲ್ಪವಾಸಿನಾಮ್ ।। ೨೪.

ಹಿಂದಿನ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು, ಅವುಗಳು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಕಲ್ಪ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜೊತೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮೇತ್ಯ ದೇವೈಸ್ತೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸಙ್ಕಾಲನೇ ತದಾ। ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಗಣಾಸ್ತೇ ವೈ ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೨೪.

ಸಂಹಾರ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಗುಂಪಿನ ದೇವತೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಭೂತದಿಷ್ವವಶಿಷ್ಟೇಷು ಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇಷು ವೈ ತದಾ । ಶೂನ್ಯೇಷು ತೇಷು ಲೋಕೇಷು ಮಹಾನ್ತೇಷು ಭುವಾದಿಷು। ದೇವೇಷ್ವಥ ಗತೇಷೂರ್ದ್ಧ್ವಂ ಕಲ್ಪವಾಸಿಷು ವೈ ಜನಮ್ ।। ೨೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ದೊಡ್ಡ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಾವರಗಳೆಲ್ಲ ನಾಶವಾದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಕಲ್ಪ ನಿವಾಸಿಗಳು ಜನಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ಸಂಹತ್ಯಾ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವರ್ಷಿಗಣದಾನವಾನ್। ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ವೈ ಸರ್ವ್ವಾನ್ ದಾಹವೃಷ್‌ಟ್ಯಾ ಯುಗಕ್ಷಯೇ ।। ೨೪.

ಆ ಸಮಾವೇಶದಿಂದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಿಂದಾದ ವಿನಾಶದ ನಂತರ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯೋಽತೀತಃ ಸಪ್ತಮಃ ಕಲ್ಪೋ ಮಯಾ ವಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ। ಸಮುದ್ರೈಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ಗಾಢಮೇಕೀಭೂತೈರ್ಮಹಾರ್ಣವೈಃ । ಆಸೀದೇಕಾರ್ಣವಂ ಘೋರಮವಿಭಾಗಂ ತಮೋಮಯಮ್ ।। ೨೪.೮ ಮಾಯಯೈಕಾರ್ಣವೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಧರಃ। ಜೀಮೂತಾಭೋಽಮ್ಬುಜಾಕ್ಷಶ್ಚ ಕಿರೀಟೀ ಶ್ರೀಪತಿರ್ಹರಿಃ ।। ೨೪.

ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಏಳನೇ ಕಲ್ಪವು ಮುಗಿಯಿತು; ಅದು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಒಂದೇ ಮಹಾಸಾಗರವಾಗಿ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಒಂದು ರೂಪದ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಯಿತು.

ನಾರಾಯಣಮುಖೋದ್ಗೀರ್ಣಃ ಸೋಽಷ್ಟಮಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ। ಅಷ್ಟಬಾಹುರ್ಮಹೋರಸ್ಕೋ ಲೋಕಾನಾಂ ಯೋನಿರುಚ್ಯತೇ। ಕಿಮಪ್ಯಚಿನ್ತ್ಯಂ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಯೋಗಮಾಸ್ಥಾಯ ಯೋಗವಿತ್ ।। ೨೪.

ಆ ಒಂದೇ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಎಂಟು ಕೈಗಳಿರುವ, ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆ ಹೊಂದಿದ, ಲೋಕಗಳ ಮೂಲವಾದ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ, ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಅಚಿಂತ್ಯ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಪರಮಾತ್ಮನು ಉದಯಿಸಿದನು.

ಫಣಾಸಹಸ್ರಕಲಿತಂ ತಮಪ್ರತಿಮವರ್ಚಸಮ್। ಮಹಾಭೋಗಪತೇರ್ಭೋಗಮನ್ವಾಸ್ತೀರ್ಯ ಮಹೋಚ್ಛ್ರಯಮ್। ತಸ್ಮಿನ್ಮಹತಿ ಪರ್ಯಙ್ಕೇ ಶೇತೇ ವೈ ಕನಕಪ್ರಭೇ ।। ೨೪.

ಅವನದು ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರಕಾಶ; ಸಾವಿರ ಫಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಮಹಾ ನಾಗಪತಿಯ ಭೋಗೆ, ಮಹಾ ಉನ್ನತವಾದ, ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದನು.

ಏವಂ ತತ್ರ ಶಯಾನೇನ ವಿಷ್ಣುನಾ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣುನಾ। ಆತ್ಮಾರಾಮೇಣ ಕ್ರೀಡಾರ್ಥಂ ಸೃಷ್ಟಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ತು ಪಙ್ಕಜಮ್ ।। ೨೪.

ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಭು ವಿಷ್ಣುವು, ಆಟದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಮಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.