ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ದ್ವಾವಿಂಶೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ತು ವ್ಯಾಸಃ ಶುಕ್ಲಾಯನೋ ಯದಾ। ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ಮಹಾಮುನಿಃ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಪರಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಸನು ಶುಕ್ಲಾಯನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವಾಗ, ನಾನು ಕೂಡ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ.

ನಾಮ್ನಾ ವೈ ಲಾಙ್ಗಲೀ ಭೀಮೋ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸವಾಸವಾಃ। ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಮಾಂ ಕಲೌ ತಸ್ಮಿನ್ನವತೀರ್ಣಂ ಹಲಾಯುಧಮ್ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಲಾಂಗಲಿ ಭೀಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇರುತ್ತೇನೆ; ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನೊಡನೆ, ಕಳಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಳಾಯುಧನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ತುಲ್ಯಾರ್ಚಿರ್ಮಧುಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷಃ ಶ್ವೇತಕೇತುಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಮಗರು ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ತುಲ್ಯಾರ್ಚಿಸ್, ಮಧುಪಿಂಗಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಕೇತು ಎಂಬವರು.

ತೇಽಪಿ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣಾಃ। ವಿರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಿಷ್ಠಾ ರುದ್ರಲೋಕಾಯ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೨೩.

ಅವರೂ ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ಶುದ್ಧರಾದವರು, ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರರಾದವರು, ರುದ್ರನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ತ್ರಯೋವಿಂಶೇ ತೃಣಬಿನ್ದುರ್ಯದಾ ಮುನಿಃ। ವ್ಯಾಸೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತದಾಽಹಂ ಭವಿತಾ ಪುನಃ। ಶ್ವೇತೋ ನಾಮ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮುನಿಪುತ್ರಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ ।। ೨೩.

ಮೂವತ್ತಮೂರನೇ ಪರಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ತೃಣಬಿಂದು ಎಂಬ ಮುನಿಯು ವ್ಯಾಸನಾಗುವಾಗ, ನಾನು ಪುನಃ ಶ್ವೇತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಮಹಾಕಾಯನಾಗಿ, ಮುನಿಪುತ್ರನಾಗಿ, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಜರಿಷ್ಯಾಮಿ ತದಾ ಗಿರಿವರೋತ್ತಮೇ। ತೇನ ಕಾಲಞ್ಜರೋ ನಾಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸ ಪರ್ವತಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲಂಜರನಾಗುತ್ತೇನೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಾಲಂಜರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಮಹೌಜಸಃ। ಉಷಿಜೋ ಬೃಹದುಕ್ಥಶ್ಚ ದೇವಲಃ ಕವಿರೇವ ಚ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ರುದ್ರಲೋಕಂ ಗತಾ ಹಿ ತೇ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ—ಉಷಿಜ, ಬೃಹದುಕ್ತ, ದೇವಲ ಮತ್ತು ಕವಿ. ಇವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಚತುರ್ವಿಂಶೇ ಋಕ್ಷೋ ವ್ಯಾಸೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ತತ್ರಾಽಹಂ ಭವಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕಲೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಗಾನ್ತಿಕೇ। ಶೂಲೀ ನಾಮ ಮಹಾಯೋಗೀ ನೈಮಿಷೇ ಯೋಗಿ ವನ್ದಿತೇ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಯುಗಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಋಕ್ಷನು ವ್ಯಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಣೇ, ಆ ಕಾಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಶೂಲೀ ಎಂಬ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳು ಪೂಜಿಸುವವನು ಆಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪಸ್ವಿನಃ। ಶಲಿಹೋತ್ರೋಽಗ್ನಿವೇಶ್ಯಶ್ಚ ಯುವನಾಶ್ಚಃ ಶರದ್ವಸುಃ । ತೇಽಪಿ ಯೋಗಬಲೋಪೇತಾ ರುದ್ರಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಸುವ್ರತಾಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವವರು ಆಗುತ್ತಾರೆ—ಶಲಿಹೋತ್ರ, ಅಗ್ನಿವೇಶ್ಯ, ಯುವನಾಶ್ಚ ಮತ್ತು ಶರದ್ವಸು. ಇವರು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚವಿಂಶೇ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ವಸಿಷ್ಠಸ್ತು ಯದಾ ವ್ಯಾಸಃ ಶಕ್ತಿರ್ನಾಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಮತ್ತೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಯುಗಚಕ್ರ ಬಂದಾಗ, ವಸಿಷ್ಠನು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ದಣ್ಡೀ ಮುಣ್ಡೀಶರಃ ಪ್ರಭುಃ। ಕೋಟಿವರ್ಷಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ನಗರಂ ದೇವಪೂಜಿತಮ್ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ದಂಡೀ ಮುಂಡೀಶ್ವರನೆಂಬ ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂಜಿಸಿದ ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕ್ರಮಾಗತಾಃ। ಯೋಗಾತ್ಮಾನೋ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ, ಮಹಾತ್ಮರಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಛಗಲಃ ಕುಮ್ಭಕರ್ಷಾಶ್ಯಃ ಕುಮ್ಭಶ್ಚೈವ ಪ್ರಬಾಹುಕಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಥೈವ ತೇ ।। ೨೩.

ಚಗಲ, ಕುಂಭಕರ್ಷಾಶ್ಯ, ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಾಹುಕ—ಇವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಷಡ್‌ವಿಂಶೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ತು ಯದಾ ವ್ಯಾಸಃ ಪರಾಶರಃ। ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಹಿಷ್ಣುರ್ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಪುಣ್ಯಂ ರುದ್ರವನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಲೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಯುಗಾನ್ತಿಕೇ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಯುಗಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಪರಾಶರನಾಗಿರುವಾಗ, ನಾನು ಸಹಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಆ ಕಾಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ರುದ್ರವನವನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಃ। ಉಲೂಕೋ ವೈದ್ಯುತಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಕೋ ಹ್ಯಾಶ್ವಲಾಯನಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಗನ್ತಾರಸ್ತೇ ತಥೈವ ಹಿ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಉಲುಕ, ವೈದ್ಯುತ, ಸರ್ವಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ. ಇವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಮೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಕ್ರಮಾಗತೇ। ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ ಯದಾ ವ್ಯಾಸೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತಪೋಧನಃ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಯುಗಚಕ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ವ್ಯಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತದಾಽಪ್ಯಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸೋಮಶರ್ಮ್ಮಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ। ಪ್ರಭಾಸತೀರ್ಥಮಾಸಾದ್ಯ ಯೋಗಾತ್ಮಾ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಸೋಮಶರ್ಮನೆಂಬ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿ, ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪೋಧನಾಃ। ಅಕ್ಷಪಾದಃ ಕಣಾದಶ್ಚ ಉಲೂಕೋ ವತ್ಸ ಏವ ಚ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಅಕ್ಷಪಾದ, ಕನಾದ, ಉಲುಕ ಮತ್ತು ವತ್ಸ.

ಯೋಗಾತ್ಮಾನೋ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವಿಮಲಾಃ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಯಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ರುದ್ರಲೋಕಂ ತತೋ ಗತಾಃ ।। ೨೩.

ಇವರು ಯೋಗಮೂಲಭೂತರೂ, ಮಹಾತ್ಮರೂ, ನಿರ್ಮಲರೂ, ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಂತರ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪರಿವರ್ತ್ತೇ ಕ್ರಮಾಗತೇ। ಪರಾಶರಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಿಷ್ಣುರ್ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।। ೨೩.

ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಯುಗಚಕ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನೂ ಆಗಿರುವ ವಿಷ್ಣು—

ಯದಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವ್ಯಾಸೋ ನಾಮ್ನಾ ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪ್ರಭುಃ। ತದಾ ಷಷ್ಠೇನ ಚಾಂಶೇನ ಕೃಷ್ಣಃ ಪುರುಷಸತ್ತಮಃ। ವಸುದೇವಾದ್ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಸುದೇವೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಅವನು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ ದ್ವೈಪಾಯನನೆಂಬ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ವಸುದೇವನ ಮಗನೂ ಯದುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಕೃಷ್ಣನು ವಾಸುದೇವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತದಾ ಚಾಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಯೋಗಾತ್ಮಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ। ಲೋಕವಿಸ್ಮಯನಾರ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಶರೀರಕಃ ।। ೨೩.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಯೋಗಮೂಲಭೂತರಾಗಿ, ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ಮಶಾವೇ ಮೃತಮುತ್ಸೃಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಮನಾಥಕಮ್। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ।। ೨೩.

ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ದಿವ್ಯಾಂ ಮೇರುಗುಹಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ತ್ವಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಞ್ಚ ವಿಷ್ಣುನಾ। ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನಕುಲೀ ನಾಮ ನಾಮತಃ ।। ೨೩.

ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ನೀನೂ ವಿಷ್ಣುವೂ ಸೇರಿ, ಪುಣ್ಯಮಯವಾದ ದಿವ್ಯ ಮೆರುಗಹೆಯಲ್ಲಿ ನಕುಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.

ಕಾಯಾರೋಹಣಮಿತ್ಯೇವಂ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಞ್ಚ ವೈತದಾ। ಭವಿಷ್ಯತಿ ತು ವಿಖ್ಯಾತಂ ಯಾವದ್ಭೂಮಿರ್ದ್ಧರಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಕಾಯಾರೋಹಣ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಾಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಭೂಮಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಮಮ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪಸ್ವಿನಃ । ಕುಶಇಕಶ್ಚೈವ ಗಾರ್ಗ್ಯಶ್ಚ ಮಿತ್ರಕೋ ರುಷ್ಟ ಏವ ಚ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಕುಶೈಕ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಮಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ರುಷ್ಟ ಎಂಬವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಯೋಗಯುಕ್ತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಪಾರಗಾಃ। ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಹೇಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ವಿಮಲಾ ಹ್ಯೂರ್ದ್ಧ್ವರೇತಸಃ। ರುದ್ರಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಅವರು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರು, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಾಹೇಶ್ವರ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪವಿತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ ಅಪರೂಪವಾದ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ಯೇತದ್ವೈ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮವತಾರೇಷು ಲಕ್ಷಣಮ್। ಮನ್ವಾದಿಕೃಷ್ಣಪರ್ಯನ್ತಮಷ್ಟಾವಿಂಶಯುಗಕ್ರಮಾತ್। ತತ್ರ ಸ್ಮೃತಿಸಮೂಹಾನಾಂ ವಿಭಾಗೋ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೨೩.

ಇಂತಿ ನಾನು ಅವತಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು, ಮನುವಿನಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ತನಕ, ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆನು; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ವಿಭಜನೆಗಳು ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಚತ್ವಾರಿ ಭಾರತೇ ವರ್ಷೇ ಯುಗಾನಿ ಮುನಯೋ ವಿದುಃ । ಕೃತಂ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರಂ ಚ ತಿಷ್ಯಂ ಚೇತಿ ಚತುರ್ಯುಗಮ್ ।। ೨೪.

ಭಾರತದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ: ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ತಿಷ್ಯ — ಇವು ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು.