ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಶ್ವೇತಕಲ್ಪೋ ಯದಾ ಹ್ಯಾಸೀದಹಂ ಶ್ವೇತಸ್ತತೋಽಭವಮ್। ಶ್ವೇತೋಷ್ಣೀಷಃ ಶ್ವೇತಮಾಲ್ಯಃ ಶ್ವೇತಾಮ್ಬರಧರಃ ಶಿವಃ ।। ೨೩.

ಶ್ವೇತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಿಳಿಯಾಗಿದ್ದೆನು; ಬಿಳಿ ಪಾಗಡಿಯೂ, ಬಿಳಿ ಹಾರವೂ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವೂ ಧರಿಸಿದ್ದೆನು, ಶಿವನೇ.

ಶ್ವೇತಾಸ್ಥಿಮಾಂಸರೋಮಾ ಚ ಶ್ವೇತತ್ವಕ್ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ। ತೇನ ನಾಮ್ನಾ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಃ ಶ್ವೇತಕಲ್ಪಸ್ತದಾ ಹ್ಯಸೌ ।। ೨೩.

ಬಿಳಿ ಎಲುಬು, ಮಾಂಸ, ಕೂದಲು, ಬಿಳಿ ಚರ್ಮ, ಬಿಳಿ ರಕ್ತ — ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಶ್ವೇತಯುಗವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.

ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚ ದೇವೇಶಃ ಶ್ವೇತಾಙ್ಗಃ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ। ಶ್ವೇತವರ್ಣಾ ತದಾ ಹ್ಯಾಸೀದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಾ ।। ೨೩.

ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ದೇಹವೂ ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು, ರಕ್ತವೂ ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು; ಆಗ ಗಾಯತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು, ಬಿಳಿ ವರ್ಣದಳಾಗಿದ್ದಳು.

ಯಸ್ಮಾದಹಂ ಚ ದೇವೇಶ ತ್ವಯಾ ಗುಹ್ಯೇ ಪದೇ ಸ್ಥಿತಃ। ವಿಜ್ಞಾತಃ ಸ್ವೇನ ತಪಸಾ ಸದ್ಯೋ ಜಾತಃ ಸನಾತನಃ। ಸದ್ಯೋ ಜಾತೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮೈತದ್ ಗುಹ್ಯಂ ಚೈವ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ।। ೨೩.

ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ನೀನು ನನನ್ನು ಗುಪ್ತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೆ, ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಾಶ್ವತನೆಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು 'ತಕ್ಷಣ ಹುಟ್ಟಿದ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ ಗುಹ್ಯತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಯೇ ವೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ತತ್ಸಮೀಪಙ್ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಗುಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ ಆ ದ್ವಿಜರು ಅದರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದು ದುರ್ಬರ.

ಯದಾಽಹಂ ಚ ಪುನಸ್ತ್ವಾಸಂ ಲೋಹಿತೋ ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಮಮಕೃತೇನ ವರ್ಣೇನ ಕಲ್ಪೋ ವೈ ಲೋಹಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೩.

ನಾನು ಮತ್ತೆ 'ಲೋಹಿತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವನು ಆಗಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ವರ್ಣದಿಂದ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಲೋಹಿತಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ತದಾ ಲೋಹಿತಮಾಸಾಸ್ಥಿಲೋಹಿತಕ್ಷೀರಸನ್ನಿಭಾ । ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಸ್ತನವತೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಗೌಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ।। ೨೩.

ಆಗ ಕೆಂಪು ಎಲುಬುಗಳು, ಕೆಂಪು ಹಾಲಿನಂತೆ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸ್ತನಗಳಿರುವ ಗಾಯತ್ರಿ, ಗಾವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.

ತತೋಽಸ್ಯ ಲೋಹಿತತ್ವೇನ ವರ್ಣಸ್ಯ ಚ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇ। ವಾಮತ್ವಾಚ್ಚೈವ ಯೋಗಸ್ಯ ವಾಮದೇವತ್ವಮಾಗತಃ ।। ೨೩.

ನಂತರ, ಆ ಲೋಹಿತ ವರ್ಣದಿಂದ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ, ಯೋಗದ ವಾಮಭಾಗದಿಂದ ವಾಮದೇವ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

ತಥಾಪಿ ಹಿ ಮಹಾಸತ್ತ್ವ ತ್ವಯಾಽಹಂ ನಿಯತಾತ್ಮನಾ। ವಿಜ್ಞಾತಃ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೇನ ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣೋತ್ತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತತೋಽಹಂ ವಾಮದೇವೇತಿ ಖ್ಯಾತಿಂ ಯಾತೋ ಮಹೀತಲೇ ।। ೨೩.

ಮಹಾಸತ್ತ್ವನೇ, ನೀನು ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನನ್ನು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವರ್ಣವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಮದೇವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದೆನು.

ಯೇ ಚಾಪಿ ವಾಮದೇವತ್ವಂ ಜ್ಞಾಸ್ಯನ್ತೀಹ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ವಿಜ್ಞಾಯ ಚೇಮಾಂ ರುದ್ರಾಣೀಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಮಾತರಂ ವಿಭೋ ।। ೨೩.

ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಾಮದೇವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಈ ರುದ್ರಾಣೀ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ದ್ವಿಜರು,

ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ವಿರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಃ। ರುದ್ರಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಲರಾಗಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿಯೂ, ಪುನರ್ಜನ್ಮವು ಅಪರೂಪವಾದ ರುದ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ಯದಾ ತು ಪುನರೇವಾಯಂ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೋ ಭಯಾನಕಃ। ಮತ್ಕೃತೇನ ಚ ವರ್ಣೇನ ಮತ್ಕಲ್ಪಃ ಕೃಷ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೩.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಈ ರೂಪವು ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಆಗುವಾಗ, ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ವರ್ಣದಿಂದ 'ಕೃಷ್ಣ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ನನಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರಾಽಹಂ ಕಾಲಸಂಕಾಶಃ ಕಾಲೋ ಲೋಕಪ್ರಕಾಶನಃ । ವಿಜ್ಞಾತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಬ್ರಹಮನ್ ಘೋರೋ ಘೋರಪರಾಕ್ರಮಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲದಂತೆ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಕಾಲನಂತೆ ಇದ್ದೇನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ನೀನು ನನನ್ನು ಭಯಾನಕನೂ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿಯವನೂ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಘೋರತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಯೇ ಮಾಂ ವೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಭೂತಲೇ। ತೇಷಾಮಘೋರಃ ಶಾನ್ತಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಮವ್ಯಯಃ ।। ೨೩.

ಆದರಿಂದ, ನಾನು ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ನನನ್ನು ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಭಯವಿಲ್ಲದವನೂ, ಶಾಂತನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವತ್ವಮಾನ್ನಂ ಯೇ ಮಾಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಭೂತಲೇ । ತೇಷಾಂ ಶಿವಶ್ಚ ಸೌಮ್ಯಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸದೈವ ತು ।। ೨೩.

ಹಾಗೆ ನಾನು ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಸದಾ ಶುಭಕರನೂ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ವೈ ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಃ। ವಿಶ್ವರೂಪಾ ತಥಾ ಚೇಯಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೨೩.

ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿಶ್ವರೂಪವೇ ನನ್ನ ಅವತಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಈ ಸಾವಿತ್ರಿಯೂ ವಿಶ್ವರೂಪವಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಸರ್ವರೂಪಾಸ್ತಥಾ ಚೇಮೇ ಸಂವೃತ್ತಾ ಮಮ ಪುತ್ರಕಾಃ। ಚತ್ವಾರಸ್ತೇ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಪಾದಾ ವೈ ಲೋಕಸಂಮತಾಃ ।। ೨೩.

ಎಲ್ಲರೂಪಗಳು ನನ್ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಮಕ್ಕಳೇ; ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳು ಹೆಸರಾಗಿವೆ, ಅವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪಾದಗಳಾಗಿವೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸರ್ವ ವರ್ಣತ್ವಂ ಪ್ರಜಾತ್ವಂ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾ ಚ ಮೇಧ್ಯಾ ಚ ವರ್ಣತಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಹೀಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಗಳು ನನಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಹಾರಗಳು, ಶುದ್ಧವೂ ಅಶುದ್ಧವೂ, ವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ ನನ್ನಾಗಿವೆ.

ಮೋಕ್ಷೋ ಧರ್ಮಸ್ತಥಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚೇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಮ್। ತಸ್ಮಾದ್ವೇತ್ತಾ ಚ ವೇದ್ಯಂ ಚ ಚತುರ್ದ್ಧಾ ವೈ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಮೋಕ್ಷ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ—ಈ ನಾಲ್ಕು; ಹಾಗೆಯೇ, ಅರಿಯುವವನು ಮತ್ತು ಅರಿಯಲ್ಪಡುವುದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ಭೂತಗ್ರಾಮಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಃ ಆಶ್ರಮಾಶ್ಚತುರಸ್ತಥಾ। ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪಾದಾಶ್ಚತ್ವಾರ ಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮಮ ಪುತ್ರಕಾಃ ।। ೨೩.

ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ಜೀವಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳು; ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಯುಗಾವಸ್ಥಂ ಜಗದ್ವೈ ಸಚರಾಚರಮ್। ಚತುರ್ದ್ಧಾಽವಸ್ಥಿತಂ ಚೈವ ಚತುಷ್ಪಾದಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಗತ್ತು ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಅದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿರುವಂತಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಥ ಭುವರ್ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕೋಽಥ ಮಹಸ್ತಥಾ। ಜನಸ್ತಪಶ್ಚ ಶಾಂತಶ್ಚ ರುದ್ರಲೋಕಸ್ತತಃ ಪರಮ್ ।। ೨೩.

ಭೂಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮಹಲೋಕ; ಜನಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ, ಶಾಂತಲೋಕ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವ ರುದ್ರಲೋಕ.

ಸ್ವರ್ಲೋಕೋ ಹಿ ತೃತೀಯಸ್ತು ಚತುರ್ಥಸ್ತು ಮಹಃ ಸ್ಮೃತಃ। ತತ್ರ ಲೋಕಃ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪರನ್ತದ್ಯೋಗಿನಾಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೩.

ಸ್ವರ್ಲೋಕವು ಮೂರನೆಯದು, ಮಹಲೋಕವು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಲೋಕವು ಪರಮಸ್ಥಾನ, ಯೋಗಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ನಿರ್ಮಮಾ ನಿರಹಂಕಾರಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿವರ್ಜ್ಜಿತಾಃ। ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತದ್ವಿದೋ ಯುಕ್ತಾ ಧ್ಯಾನತತ್ಪರಯುಞ್ಜಕಾಃ ।। ೨೩.

ಯಾರು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುವರೋ, ಆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಯೋಗಿಗಳು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಸ್ಮಾಚ್ಚತುಷ್ಪದಾ ಹ್ಯೇಷಾ ತ್ವಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸರಸ್ವತೀ। ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪಶವಃ ಸರ್ವೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಚತುಷ್ಪದಾಃ। ತಸ್ಮಾಚ್ಚೈಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ವಾರೋ ವೈ ಪಯೋಧರಾಃ ।। ೨೩.

ನೀನು ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಪಶುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವಂತಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಉಬ್ಬುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಸೋಮಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಸಂಯುಕ್ತೋ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಮ ಮುಖಾಚ್ಚ್ಯುತಃ। ಜೀವಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಸರ್ವಃ ಪೀತ್ವಾ ಸ್ತನೈರ್ಘೃತಮ್ ।। ೨೩.

ಸೋಮವು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉಬ್ಬುಗಳಿಂದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ ಸೋಮಮಯಂ ಚೈತದಮೃತಂ ಚೈವ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಚತುಷ್ಪಾದಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಶ್ವೇತತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ ತೇನ ತತ್ ।। ೨೩.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಸೋಮಮಯ ಅಮೃತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಅದರ ಬಿಳುಪೂ ಅದರಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ.

ಯಸ್ಮಾಚ್ಚೈವಂ ಕ್ರಿಯಾಭೂತ್ವಾ ದ್ವಿಪಾದಾ ವೈ ಮಹೇಶ್ವರೀ। ದೃಷ್ಟಾ ಪುನಸ್ತ್ವಯಾ ಚೈಷಾ ಸಾವಿತ್ರೀ ಲೋಕಭಾವಿನೀ। ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ದ್ವಿಪದಾಃ ಸರ್ವೇ ದ್ವಿಸ್ತನಾಶ್ಚ ನರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೩.

ಮಹಾದೇವಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಳಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ನೀನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೀಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಜೀವಿಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು, ಎರಡು স্তನಗಳಿರುವವರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಯಸ್ಮಾಚ್ಚೈವಮಜಾ ಭೂತ್ವಾ ಸರ್ವವರ್ಣಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ। ದೃಷ್ಟಾ ತ್ವಯಾ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಭೂತಧರಾ ಪರಾ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ವಿಶ್ವರೂಪತ್ವಮಜಾನಾಂ ವೈ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಮಹಾದೇವಿ ಜನನವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೀಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನನವಿಲ್ಲದವರು ವಿಶ್ವರೂಪಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.