ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಆನನ್ದಸ್ತು ಸ ವಿಜ್ಞೇಯ ಆನನ್ದಸ್ತೇ ಮಹಾಲಯಃ। ಗಾಲವ್ಯಗೋತ್ರತಪಸಾ ಮಮ ಪುತ್ರಸ್ತ್ವಮಾಗತಃ ।। ೨೩.

'ಆನಂದನೆಂದು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಆನಂದವೇ ಮಹಾ ನೆಲೆ; ಗಾಲವ ಗಾತ್ರದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮಗನಾದೆ.'

ತ್ವಯಿ ಯೋಗಶ್ಚ ಸಾಙ್ಖ್ಯಶ್ಚ ತಪೋ ವಿದ್ಯಾವಿಧಿಃ ಕ್ರಿಯಾ। ಋತಂ ಸ್ತ್ಯಞ್ಚ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಅಹಿಂಸಾ ಸನ್ತತಿಕ್ರಮಾಃ ।। ೨೩.

ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಯೋಗವೂ, ಸಾಂಖ್ಯವೂ, ತಪಸ್ಸೂ, ವಿದ್ಯೆಯೂ, ವಿಧಿಯೂ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ, ಸತ್ಯವೂ, ನಿಷ್ಠೆಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮವೂ, ಅಹಿಂಸೆಯೂ, ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯೂ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯಾನವಪುಃ ಶಾನ್ತಿರ್ವಿದ್ಯಾಽಪಿದ್ಯಾಮತಿರ್ಧೃತಿಃ। ಕಾನ್ತಿಃ ಶಾನ್ತಿಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮೇಧಾ ಲಜ್ಜಾ ಶುದ್ದಿಃ ಸರಸ್ವತೀ। ತುಷ್ಟಿಃ ಪುಷ್ಟಿಃ ಕ್ರಿಯಾ ಚೈವ ಲಜ್ಜಾ ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ।। ೨೩.

ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯಾನದ ರೂಪ, ಶಾಂತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಅಜ್ಞಾನ, ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ, ಧೈರ್ಯ, ಕಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಸ್ಮರಣೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜೆ, ಶುದ್ಧತೆ, ಸರಸ್ವತಿ, ತೃಪ್ತಿ, ಪೋಷಣೆ, ಕ್ರಿಯೆ, ಲಜ್ಜೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದ್ದವೆ.

ಷಡ್‌ವಿಂಶತ್ತದ್ಗುಣಾ ಹ್ಯೇಷಾ ದ್ವಾತ್ರಿಶಾಕ್ಷರಸಂಜ್ಞಿತಾ । ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಧಿತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತಿಂ ಮಹೇಶ್ವರೀಮ್ ।। ೨೩.

ಈ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಗುಣಗಳು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು, ನಿನ್ನ ಸಂತಾನವಾದ ಮಹಾದೇವಿಯೆಂದು ತಿಳಿ.

ಸೈಷಾ ಭಗವತೀ ದೇವೀ ತತ್ಪ್ರಸೂತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಚತುರ್ಮುಖೀ ಜಗದ್ಯೋನಿಃ ಪ್ರಕೃತಿ ರ್ಗೌಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾ । ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚೈವ ಯದಾಹುಸ್ತತ್ತ್ವಚಿನ್ತಕಾಃ ।। ೨೩.

ಈಕೆ ಭಗವತಿ ದೇವಿ, ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಸಂತಾನ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳವಳು, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು, ಗಾವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಳು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರು ಈಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಜಾಮೇತಾಂ ಲೋಹಿತಾಂ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಾಂ ವಿಶ್ವಂ ಸಂಪ್ರಸೃಜಮಾನಾಂ ಸುರೂಪಾಮ್। ಅಜೋಽಹಂ ವೈ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ವಿಶ್ವರೂಪಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಗಾಂ ವಿಶ್ವರೂಪಾಂ ಹಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ।। ೨೩.೫೧ ಏವಮುಕ್ತವಾ ಮಹಾದೇವಃ ಅಟ್ಟಹಾಸಮಥಾಕರೋತ್ । ವಲಿತಾಸ್ಫೋಟಿತರವಂ ಕಹಾಕಹನದನ್ತಥಾ ।। ೨೩.

ಈ ಅವಳಿ, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣಗಳವಳಾಗಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಸುಂದರ ರೂಪದವಳು. ನಾನು ಕೂಡ ಅವಳಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ, ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾಗಿಯೂ, ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು, ವಿಶ್ವರೂಪವಾದ ಗಾವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆನು.

ತತೋಽಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ದಿವ್ಯಾಃ ಸರ್ವರೂಪಾಃ ಕುಮಾರಕಾಃ। ಜಟೀ ಮುಣ್ಡೀ ಶಿಖಣ್ಡೀ ಚ ಅರ್ದ್ಧಮುಣ್ಡಶ್ಚ ಜಜ್ಞಿರೇ ।। ೨೩.

ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಪಕ್ಕದಿಂದ ದೈವಿಕ ರೂಪಗಳಿರುವ ಬಾಲಕರು ಹುಟ್ಟಿದರು — ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ಮುಂಡಿತಾಳುಗಳು, ಶಿಖಾಧಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಮುಂಡಿತಾಳುಗಳು.

ತತಸ್ತೇ ತು ಯಥೋಕ್ತೇನ ಯೋಗೇನ ಸುಮಹೌಜಸಃ। ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಉಪಾಸಿತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ।। ೨೩.

ನಂತರ, ಅವರು ಹೇಳಿದ ಯೋಗದಂತೆ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.

ಧರ್ಮೋಪದೇಶಂ ನಿಯತಂ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಗಮಯಂ ದೃಢಮ್। ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ನಿಯತಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ರುದ್ರಮೀಶ್ವರಮ್ ।। ೨೩.

ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಯೋಗಮಯವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಶಿಷ್ಯರು ರುದ್ರನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

ತತೋ ವಿಸ್ಮಯಮಾಪನ್ನೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ। ಪ್ರಪನ್ನಸ್ತು ಮಹಾದೇವಂ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತೇನ ಚೇತಸಾ। ಉವಾಚ ವಚನಂ ಸರ್ವಂ ಶ್ವೇತತ್ವನ್ತೇ ಕಥಂ ವಿಭೋ ।। ೨೩.

ಆಮೇಲೆ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಕೇಳಿದನು: 'ಪ್ರಭೋ, ಶ್ವೇತಕಾಲದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ?'

ಶ್ವೇತಕಲ್ಪೋ ಯದಾ ಹ್ಯಾಸೀದಹಂ ಶ್ವೇತಸ್ತತೋಽಭವಮ್। ಶ್ವೇತೋಷ್ಣೀಷಃ ಶ್ವೇತಮಾಲ್ಯಃ ಶ್ವೇತಾಮ್ಬರಧರಃ ಶಿವಃ ।। ೨೩.

ಶ್ವೇತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಿಳಿಯಾಗಿದ್ದೆನು; ಬಿಳಿ ಪಾಗಡಿಯೂ, ಬಿಳಿ ಹಾರವೂ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವೂ ಧರಿಸಿದ್ದೆನು, ಶಿವನೇ.

ಶ್ವೇತಾಸ್ಥಿಮಾಂಸರೋಮಾ ಚ ಶ್ವೇತತ್ವಕ್ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ। ತೇನ ನಾಮ್ನಾ ಚ ವಿಖ್ಯಾತಃ ಶ್ವೇತಕಲ್ಪಸ್ತದಾ ಹ್ಯಸೌ ।। ೨೩.

ಬಿಳಿ ಎಲುಬು, ಮಾಂಸ, ಕೂದಲು, ಬಿಳಿ ಚರ್ಮ, ಬಿಳಿ ರಕ್ತ — ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಶ್ವೇತಯುಗವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.

ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚ ದೇವೇಶಃ ಶ್ವೇತಾಙ್ಗಃ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ। ಶ್ವೇತವರ್ಣಾ ತದಾ ಹ್ಯಾಸೀದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಾ ।। ೨೩.

ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ದೇಹವೂ ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು, ರಕ್ತವೂ ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು; ಆಗ ಗಾಯತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು, ಬಿಳಿ ವರ್ಣದಳಾಗಿದ್ದಳು.

ಯಸ್ಮಾದಹಂ ಚ ದೇವೇಶ ತ್ವಯಾ ಗುಹ್ಯೇ ಪದೇ ಸ್ಥಿತಃ। ವಿಜ್ಞಾತಃ ಸ್ವೇನ ತಪಸಾ ಸದ್ಯೋ ಜಾತಃ ಸನಾತನಃ। ಸದ್ಯೋ ಜಾತೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮೈತದ್ ಗುಹ್ಯಂ ಚೈವ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ।। ೨೩.

ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ನೀನು ನನನ್ನು ಗುಪ್ತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೆ, ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಾಶ್ವತನೆಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು 'ತಕ್ಷಣ ಹುಟ್ಟಿದ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ ಗುಹ್ಯತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಯೇ ವೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ತತ್ಸಮೀಪಙ್ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಗುಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ ಆ ದ್ವಿಜರು ಅದರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದು ದುರ್ಬರ.

ಯದಾಽಹಂ ಚ ಪುನಸ್ತ್ವಾಸಂ ಲೋಹಿತೋ ನಾಮ ನಾಮತಃ। ಮಮಕೃತೇನ ವರ್ಣೇನ ಕಲ್ಪೋ ವೈ ಲೋಹಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೩.

ನಾನು ಮತ್ತೆ 'ಲೋಹಿತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವನು ಆಗಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ವರ್ಣದಿಂದ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಲೋಹಿತಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ತದಾ ಲೋಹಿತಮಾಸಾಸ್ಥಿಲೋಹಿತಕ್ಷೀರಸನ್ನಿಭಾ । ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಸ್ತನವತೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಗೌಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ।। ೨೩.

ಆಗ ಕೆಂಪು ಎಲುಬುಗಳು, ಕೆಂಪು ಹಾಲಿನಂತೆ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸ್ತನಗಳಿರುವ ಗಾಯತ್ರಿ, ಗಾವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.

ತತೋಽಸ್ಯ ಲೋಹಿತತ್ವೇನ ವರ್ಣಸ್ಯ ಚ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇ। ವಾಮತ್ವಾಚ್ಚೈವ ಯೋಗಸ್ಯ ವಾಮದೇವತ್ವಮಾಗತಃ ।। ೨೩.

ನಂತರ, ಆ ಲೋಹಿತ ವರ್ಣದಿಂದ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ, ಯೋಗದ ವಾಮಭಾಗದಿಂದ ವಾಮದೇವ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.

ತಥಾಪಿ ಹಿ ಮಹಾಸತ್ತ್ವ ತ್ವಯಾಽಹಂ ನಿಯತಾತ್ಮನಾ। ವಿಜ್ಞಾತಃ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೇನ ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣೋತ್ತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತತೋಽಹಂ ವಾಮದೇವೇತಿ ಖ್ಯಾತಿಂ ಯಾತೋ ಮಹೀತಲೇ ।। ೨೩.

ಮಹಾಸತ್ತ್ವನೇ, ನೀನು ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನನ್ನು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವರ್ಣವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಮದೇವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದೆನು.

ಯೇ ಚಾಪಿ ವಾಮದೇವತ್ವಂ ಜ್ಞಾಸ್ಯನ್ತೀಹ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ವಿಜ್ಞಾಯ ಚೇಮಾಂ ರುದ್ರಾಣೀಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಮಾತರಂ ವಿಭೋ ।। ೨೩.

ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಾಮದೇವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಈ ರುದ್ರಾಣೀ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ದ್ವಿಜರು,

ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ವಿರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಃ। ರುದ್ರಲೋಕಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೨೩.

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಲರಾಗಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿಯೂ, ಪುನರ್ಜನ್ಮವು ಅಪರೂಪವಾದ ರುದ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ಯದಾ ತು ಪುನರೇವಾಯಂ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೋ ಭಯಾನಕಃ। ಮತ್ಕೃತೇನ ಚ ವರ್ಣೇನ ಮತ್ಕಲ್ಪಃ ಕೃಷ್ಣ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೩.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಈ ರೂಪವು ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಆಗುವಾಗ, ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ವರ್ಣದಿಂದ 'ಕೃಷ್ಣ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ನನಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ರಾಽಹಂ ಕಾಲಸಂಕಾಶಃ ಕಾಲೋ ಲೋಕಪ್ರಕಾಶನಃ । ವಿಜ್ಞಾತೋಽಹಂ ತ್ವಯಾ ಬ್ರಹಮನ್ ಘೋರೋ ಘೋರಪರಾಕ್ರಮಃ ।। ೨೩.

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲದಂತೆ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಕಾಲನಂತೆ ಇದ್ದೇನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ನೀನು ನನನ್ನು ಭಯಾನಕನೂ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿಯವನೂ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಘೋರತ್ವಮಾಪನ್ನಂ ಯೇ ಮಾಂ ವೇತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಭೂತಲೇ। ತೇಷಾಮಘೋರಃ ಶಾನ್ತಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಮವ್ಯಯಃ ।। ೨೩.

ಆದರಿಂದ, ನಾನು ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ನನನ್ನು ಅರಿತಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಭಯವಿಲ್ಲದವನೂ, ಶಾಂತನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವತ್ವಮಾನ್ನಂ ಯೇ ಮಾಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಭೂತಲೇ । ತೇಷಾಂ ಶಿವಶ್ಚ ಸೌಮ್ಯಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸದೈವ ತು ।। ೨೩.

ಹಾಗೆ ನಾನು ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಸದಾ ಶುಭಕರನೂ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ವೈ ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಃ। ವಿಶ್ವರೂಪಾ ತಥಾ ಚೇಯಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೨೩.

ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿಶ್ವರೂಪವೇ ನನ್ನ ಅವತಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಈ ಸಾವಿತ್ರಿಯೂ ವಿಶ್ವರೂಪವಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಸರ್ವರೂಪಾಸ್ತಥಾ ಚೇಮೇ ಸಂವೃತ್ತಾ ಮಮ ಪುತ್ರಕಾಃ। ಚತ್ವಾರಸ್ತೇ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಪಾದಾ ವೈ ಲೋಕಸಂಮತಾಃ ।। ೨೩.

ಎಲ್ಲರೂಪಗಳು ನನ್ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಮಕ್ಕಳೇ; ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳು ಹೆಸರಾಗಿವೆ, ಅವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪಾದಗಳಾಗಿವೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸರ್ವ ವರ್ಣತ್ವಂ ಪ್ರಜಾತ್ವಂ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಸರ್ವಭಕ್ಷ್ಯಾ ಚ ಮೇಧ್ಯಾ ಚ ವರ್ಣತಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಹೀಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಗಳು ನನಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಹಾರಗಳು, ಶುದ್ಧವೂ ಅಶುದ್ಧವೂ, ವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ ನನ್ನಾಗಿವೆ.

ಮೋಕ್ಷೋ ಧರ್ಮಸ್ತಥಾರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚೇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಮ್। ತಸ್ಮಾದ್ವೇತ್ತಾ ಚ ವೇದ್ಯಂ ಚ ಚತುರ್ದ್ಧಾ ವೈ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೨೩.

ಮೋಕ್ಷ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ—ಈ ನಾಲ್ಕು; ಹಾಗೆಯೇ, ಅರಿಯುವವನು ಮತ್ತು ಅರಿಯಲ್ಪಡುವುದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.