ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಮನಸಾ ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಪನ್ನಸ್ತು ಯತೀಶ್ವರಮ್ । ಅಘೋರೇತಿ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಏವಾನುಚಿನ್ತಯನ್ ।। ೨೩.

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ, ಕೀರ್ತಿಯುತನಾದ ಅವನು, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಯತಿಗಳ ಈಶ್ವರನ ಶರಣಾದನು; ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸಿ 'ಅಘೋರ' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

ಏವಂ ವೈ ಧ್ಯಾಯತಸ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ। ಮುಮೋಚ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರಃ ಅಟ್ಟಹಾಸಂ ಮಹಾಸ್ವನಮ್ ।। ೨೩.

ಹೀಗೆ, ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಭಾರವಾದ, ಮಹಾ ಶಬ್ದದ ನಗುವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅಥಾಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ರಗನುಲೇಪನಾಃ । ಚತ್ವಾರಸ್ತು ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸಮ್ಬಭೂವುಃ ಕುಮಾರಕಾಃ ।। ೨೩.

ಆಗ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ, ಕಪ್ಪು ಹಾರ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾತ್ಮ ಬಾಲಕರು ಪ್ರकटವಾದರು.

ಕೃಷ್ಣಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಮ್ಬರೋಷ್ಣೀಷಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣವಾಸಸಃ। ತೈಶ್ಚಾಟ್ಟಹಾಸಃ ಸುಮಹಾನ್ ಹೂಙ್ಕಾರಶ್ಚೈವ ಪುಷ್ಕಲಃ। ನಮಸ್ಕಾರಶ್ಚ ಸುಮಹಾನ್ ಪುನಃ ಪುನರುದೀರಿತಃ ।। ೨೩.

ಅವರು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದವರು, ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಪಾಗಡಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖವೂ ಬಟ್ಟೆಯೂ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ಭಾರೀ ನಗು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿಬಂತು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಳವಾದ ವಂದನೆಗಳು ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ತತೋ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾನ್ತೇ ಯೋಗಾತ್ತತ್ ಪಾರಮೇಶ್ವರಮ್। ಉಪಾಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಶಿಷ್ಯೇಬ್ಯಃ ಪ್ರದದುಸ್ತತಃ ।। ೨೩.

ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಯೋಗೇನ ಯೋಗಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮನಸಾ ಶಿವಮ್। ಅಮಲಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ವಿಶ್ವಮೀಶ್ವರಮ್ ।। ೨೩.

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾದವರು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸೇರಿದರು, ಶುದ್ಧವಾದ ಗುಣರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನನ್ನು ಸೇರಿದರು.

ಏವಮೇತೇನ ಯೋಗೇನ ಯೇ ಚಾಪ್ಯನ್ಯೇ ದ್ವಿಜಾತಯಃ। ಸ್ಮರಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಿಧಾನಜ್ಞಾ ಗನ್ತಾರೋ ರುದ್ರಮವ್ಯಯಮ್ ।। ೨೩.

ಈ ರೀತಿ, ಈ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಇತರ ದ್ವಿಜರು ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಅವ್ಯಯನಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಗತೇ ಕಲ್ಪೇ ಕೃಷ್ಣರುಪೇ ಭಯಾನಕೇ। ಅನ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತಃ ಕಲ್ಪೋ ವಿಶ್ವರುಪಸ್ತು ನಾಮತಃ ।। ೨೩.

ಆ ಕಾಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಯಾನಕವಾದ ಕೃಷ್ಣರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲ್ಪ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಅದನ್ನು ವಿಶ್ವರೂಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿನಿವೃತ್ತೇ ತು ಸಂಹಾರೇ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟೇ ಚರಾಚರೇ। ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಕಾಮಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯತಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ। ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಮಹಾನಾದಾ ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಸರಸ್ವತೀ ।। ೨೩.

ಲಯ ಮುಗಿದು, ಚರಾಚರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ, ಮಹಾ ನಾದರೂಪಿಣಿಯಾದ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿ ಸರಸ್ವತಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ವಿಶ್ವಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರಂ ವಿಶ್ವಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನಮ್। ವಿಶ್ವೋಷ್ಣೀಷಂ ವಿಶ್ವಗನ್ಧಂ ವಿಶ್ವಸ್ಥಾನಂ ಮಹಾಭುಜಮ್ ।। ೨೩.

ಅವಳು ವಿಶ್ವದ ಹಾರ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಳು, ವಿಶ್ವದ ಪಾಗಡಿಯು, ವಿಶ್ವದ ಸುಗಂಧವು, ವಿಶ್ವದ ನೆಲೆ, ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಕೈಗಳು ಅವಳಿಗಿದ್ದವು.

ಅಥ ತಂ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ವೈ ಪಿತಾಮಹಃ। ವವನ್ದೇ ದೇವಮೀಶಾನಂ ಸರ್ವೇಶಂ ಸರ್ವಗಂ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೨೩.

ಆಗ ಪಿತಾಮಹನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ದೇವೇಶನಾದ ಇಶಾನನಿಗೆ, ಎಲ್ಲರ ಒಡೆಯನಿಗೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ಓಮೀಶಾನಂ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಮಹಾದೇವ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ। ಏವಂ ಧ್ಯಾನಗತಂ ತತ್ರ ಪ್ರಣಮನ್ತಂ ಪಿತಾಮಹಮ್। ಉವಾಚ ಭಗವಾನೀಶಃ ಪ್ರೀತೋಽಹಂ ತೇ ಕಿಮಿಚ್ಛಸಿ ।। ೨೩.

'ಓಂ, ಇಶಾನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.' ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದ ಪಿತಾಮಹನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭಗವಂತನಾದ ಇಶನು ಹೇಳಿದರು: 'ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ?'

ತತಸ್ತು ಪ್ರಣತೋ ಭೂತ್ವಾ ವಾಗ್ಭಿಃ ಸ್ತುತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ಉವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರೀತಃ ಪ್ರೀತೇನ ಚೇತಸಾ ।। ೨೩.

ನಂತರ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸಂತೋಷಭರಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಭಗವಂತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಯದಿದಂ ವಿಶ್ವರೂಪನ್ತೇ ವಿಶ್ವಗಂ ವಿಶ್ವಮೀಶ್ವರಮ್। ಏತದ್ವೇದಿತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಕಶ್ಚಾಯಂ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ।। ೨೩.

'ಈ ವಿಶ್ವರೂಪವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನು—ಇದು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಯಾರು?'

ಕೈಷಾ ಭಗವತೀ ದೇವೀ ಚತುಷ್ಪಾದಾ ಚತುರ್ಮುಖೀ। ಚತುಃಶ್ರೃಙ್ಗೀ ಚತುರ್ವಕ್ರಾ ಚತುರ್ದ್ದನ್ತಾ ಚತುಃಸ್ತನೀ ।। ೨೩.

'ಈ ಭಗವತಿ ದೇವಿಯಾರು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲು, ನಾಲ್ಕು ಮುಖ, ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬು, ನಾಲ್ಕು ಬಾಯಿ, ನಾಲ್ಕು ದಂತ, ನಾಲ್ಕು ಸ್ತನಗಳವಳು ಯಾರು?'

ಚತುರ್ಹಸ್ತಾ ಚತುರ್ನೇತ್ರಾ ವಿಶ್ವರುಪಾ ಕಥಂ ಸ್ಮೃತಾ। ಕಿನ್ನಾಮಧೇಯಾ ಕೋಽಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಕಿಂವೀರ್ಯಾ ವಾಪಿ ಕರ್ಮತಃ ।। ೨೩.

'ನಾಲ್ಕು ಕೈ, ನಾಲ್ಕು ಕಣ್ಣು, ವಿಶ್ವರೂಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವಳ ಹೆಸರು ಏನು, ಸ್ವರೂಪ ಏನು, ಶಕ್ತಿ ಯಾವುದು, ಅವಳ ಕರ್ಮಗಳು ಯಾವುವು?'

ರಹಸ್ಯಂ ಸರ್ವಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಪಾವನಂ ಪುಷ್ಠಿವರ್ದ್ಧನಮ್। ಶ್ರೃಣುಷ್ವೈತತ್ಪರಂ ಗುಹ್ಯಮಾದಿಸರ್ಗೇ ಯಥಾ ತಥಮ್ ।। ೨೩.

'ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳ ರಹಸ್ಯ, ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವದು, ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವದು—ಈ ಪರಮ ಗುಪ್ತವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆ ಕೇಳು.'

ಅಯಂ ಯೋ ವರ್ತ್ತತೇ ಕಲ್ಪೋ ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ತ್ವಸೌ ಸ್ಮೃತಃ। ಯಸ್ಮಿನ್ ಭವಾದಯೋ ದೇವಾಃ ಷಡ್ವಿಂಶನ್ಮನವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೩.

'ಈ ಕಾಲ್ಪವು ಈಗಿರುವುದು ವಿಶ್ವರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಭವ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಮನುವರು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.'

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನಮಿದಂ ಚಾಪಿ ಯದಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತ್ವಯಾ ವಿಭೋ। ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ಕಲ್ಪಶ್ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋ ಹ್ಯಯಮ್ ।। ೨೩.

'ಈದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಾನ, ನೀನು ಇದನ್ನು ತಲುಪಿರುವೆ, ಮಹಾಶಕ್ತನೇ; ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈ ಕಾಲ್ಪ ಮೂವತ್ತಮೂರನೆಯದು.'

ಶತಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಾಮತೀತಾ ಯೇ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ । ಪುರಸ್ತಾತ್ತವ ದೇವೇಶ ತಾನ್ ಶ್ರೃಣುಷ್ವ ಮಹಾಮುನೇ ।। ೨೩.

'ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದಿವೆ, ಸ್ವಯಂಭುವನ ಕಾಲ್ಪಗಳು; ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು, ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ.'

ಆನನ್ದಸ್ತು ಸ ವಿಜ್ಞೇಯ ಆನನ್ದಸ್ತೇ ಮಹಾಲಯಃ। ಗಾಲವ್ಯಗೋತ್ರತಪಸಾ ಮಮ ಪುತ್ರಸ್ತ್ವಮಾಗತಃ ।। ೨೩.

'ಆನಂದನೆಂದು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಆನಂದವೇ ಮಹಾ ನೆಲೆ; ಗಾಲವ ಗಾತ್ರದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮಗನಾದೆ.'

ತ್ವಯಿ ಯೋಗಶ್ಚ ಸಾಙ್ಖ್ಯಶ್ಚ ತಪೋ ವಿದ್ಯಾವಿಧಿಃ ಕ್ರಿಯಾ। ಋತಂ ಸ್ತ್ಯಞ್ಚ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಅಹಿಂಸಾ ಸನ್ತತಿಕ್ರಮಾಃ ।। ೨೩.

ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಯೋಗವೂ, ಸಾಂಖ್ಯವೂ, ತಪಸ್ಸೂ, ವಿದ್ಯೆಯೂ, ವಿಧಿಯೂ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ, ಸತ್ಯವೂ, ನಿಷ್ಠೆಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮವೂ, ಅಹಿಂಸೆಯೂ, ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯೂ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯಾನವಪುಃ ಶಾನ್ತಿರ್ವಿದ್ಯಾಽಪಿದ್ಯಾಮತಿರ್ಧೃತಿಃ। ಕಾನ್ತಿಃ ಶಾನ್ತಿಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮೇಧಾ ಲಜ್ಜಾ ಶುದ್ದಿಃ ಸರಸ್ವತೀ। ತುಷ್ಟಿಃ ಪುಷ್ಟಿಃ ಕ್ರಿಯಾ ಚೈವ ಲಜ್ಜಾ ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ।। ೨೩.

ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯಾನದ ರೂಪ, ಶಾಂತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಅಜ್ಞಾನ, ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ, ಧೈರ್ಯ, ಕಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಸ್ಮರಣೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜೆ, ಶುದ್ಧತೆ, ಸರಸ್ವತಿ, ತೃಪ್ತಿ, ಪೋಷಣೆ, ಕ್ರಿಯೆ, ಲಜ್ಜೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದ್ದವೆ.

ಷಡ್‌ವಿಂಶತ್ತದ್ಗುಣಾ ಹ್ಯೇಷಾ ದ್ವಾತ್ರಿಶಾಕ್ಷರಸಂಜ್ಞಿತಾ । ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಧಿತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತಿಂ ಮಹೇಶ್ವರೀಮ್ ।। ೨೩.

ಈ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಗುಣಗಳು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು, ನಿನ್ನ ಸಂತಾನವಾದ ಮಹಾದೇವಿಯೆಂದು ತಿಳಿ.

ಸೈಷಾ ಭಗವತೀ ದೇವೀ ತತ್ಪ್ರಸೂತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ। ಚತುರ್ಮುಖೀ ಜಗದ್ಯೋನಿಃ ಪ್ರಕೃತಿ ರ್ಗೌಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾ । ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚೈವ ಯದಾಹುಸ್ತತ್ತ್ವಚಿನ್ತಕಾಃ ।। ೨೩.

ಈಕೆ ಭಗವತಿ ದೇವಿ, ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಸಂತಾನ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳವಳು, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದು, ಗಾವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಳು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರು ಈಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಜಾಮೇತಾಂ ಲೋಹಿತಾಂ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಾಂ ವಿಶ್ವಂ ಸಂಪ್ರಸೃಜಮಾನಾಂ ಸುರೂಪಾಮ್। ಅಜೋಽಹಂ ವೈ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ವಿಶ್ವರೂಪಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಗಾಂ ವಿಶ್ವರೂಪಾಂ ಹಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ।। ೨೩.೫೧ ಏವಮುಕ್ತವಾ ಮಹಾದೇವಃ ಅಟ್ಟಹಾಸಮಥಾಕರೋತ್ । ವಲಿತಾಸ್ಫೋಟಿತರವಂ ಕಹಾಕಹನದನ್ತಥಾ ।। ೨೩.

ಈ ಅವಳಿ, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣಗಳವಳಾಗಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಸುಂದರ ರೂಪದವಳು. ನಾನು ಕೂಡ ಅವಳಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ, ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾಗಿಯೂ, ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು, ವಿಶ್ವರೂಪವಾದ ಗಾವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆನು.

ತತೋಽಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ದಿವ್ಯಾಃ ಸರ್ವರೂಪಾಃ ಕುಮಾರಕಾಃ। ಜಟೀ ಮುಣ್ಡೀ ಶಿಖಣ್ಡೀ ಚ ಅರ್ದ್ಧಮುಣ್ಡಶ್ಚ ಜಜ್ಞಿರೇ ।। ೨೩.

ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಪಕ್ಕದಿಂದ ದೈವಿಕ ರೂಪಗಳಿರುವ ಬಾಲಕರು ಹುಟ್ಟಿದರು — ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ಮುಂಡಿತಾಳುಗಳು, ಶಿಖಾಧಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಮುಂಡಿತಾಳುಗಳು.

ತತಸ್ತೇ ತು ಯಥೋಕ್ತೇನ ಯೋಗೇನ ಸುಮಹೌಜಸಃ। ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಉಪಾಸಿತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ।। ೨೩.

ನಂತರ, ಅವರು ಹೇಳಿದ ಯೋಗದಂತೆ, ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.

ಧರ್ಮೋಪದೇಶಂ ನಿಯತಂ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಗಮಯಂ ದೃಢಮ್। ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ನಿಯತಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ರುದ್ರಮೀಶ್ವರಮ್ ।। ೨೩.

ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಯೋಗಮಯವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿಯಮಿತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಶಿಷ್ಯರು ರುದ್ರನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.