ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಯಂ ಯೋ ವರ್ತ್ತತೇ ಕಲ್ಪೋ ವಾರಾಹಃ ಸ ತು ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ। ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಮನವಶ್ಚ ಚತುರ್ದ್ದಶ ।। ೨೧.

ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಲ್ಪವನ್ನು ವಾರಾಹ ಕಲ್ಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವುಗಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಸ್ಮಾದ್ವಾರಾಹಕಲ್ಪೋಯಂ ನಾಮತಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ। ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕಾರಣಾದ್ದೇವೋ ವರಾಹ ಇತಿ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ ।। ೨೧.

ಈ ಕಲ್ಪವನ್ನು ವಾರಾಹ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಯಾಕೆ? ದೇವರನ್ನು ವಾರಾಹ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?

ಕೋ ವಾ ವರಾಹೋ ಭಗವಾನ್ ಕಸ್ಯ ಯೋನಿಃ ಕಿಮಾತ್ಮಕಃ। ವರಾಹಃ ಕಥಮುತ್ಪನ್ನ ಏತದಿಚ್ಛಾಮ ವೇದಿತುಮ್ ।। ೨೧.

ಭಗವಂತ ವಾರಾಹ ಯಾರು? ಅವರು ಯಾರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು, ಅವರ ಸ್ವಭಾವವೇನು? ವಾರಾಹ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು? ಇದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ವರಾಹಸ್ತು ಯಥೋತ್ಪನ್ನೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಚ ಕಲ್ಪಿತಃ। ವಾರಾಹಶ್ಚ ಯಥಾ ಕಲ್ಪಃ ಕಲ್ಪತ್ವಂ ಕಲ್ಪನಾ ಚ ಯಾ ।। ೨೧.

ವಾರಾಹನು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಕಲ್ಪಿತನಾದನು, ವಾರಾಹ ಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಏನು, ಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಏನು, ಅದರ ಅರ್ಥವೇನು—

ಕಲ್ಪಯೋರನ್ತರಂ ಯಚ್ಚ ತಸ್ಯ ಚಾಸ್ಯ ಚ ಕಲ್ಪಿತಮ್। ತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾದೃಷ್ಟಂ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೧.

ಕಲ್ಪಗಳ ನಡುವಿನ ಭೇದ, ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾದುದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನೋಡಿದಂತೆ, ಕೇಳಿದಂತೆ ಈಗ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಭವಸ್ತು ಪ್ರಥಮಃ ಕಲ್ಪೋ ಲೋಕಾದೌ ಪ್ರಥಿತಃ ಪುರಾ। ಜ್ಞಾತವ್ಯೋ ಭಗವಾನತ್ರ ಹ್ಯಾನನ್ದಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಃ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨೧.

ಭವ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕಲ್ಪವು ಲೋಕಗಳ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಆನಂದಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಈಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನಮಿದಂ ದಿವ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾ ದಿವ್ಯಸಮ್ಭವಮ್। ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಭುವಃ ಕಲ್ಪಸ್ತೃತೀಯಸ್ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೧.

ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿವ್ಯ ಆಸನವಾಗಿದೆ, ದಿವ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆತದ್ದು ಅಥವಾ ದಿವ್ಯ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಎರಡನೆಯದು ಭುವಃ ಕಲ್ಪ, ಮೂರನೆಯದು ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭವಶ್ಚತುರ್ಥೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪಂಚಮೋ ರಮ್ಭ ಏವ ಚ। ಋತುಕಲ್ಪಸ್ತಥಾ ಷಷ್ಠಃ ಸಪ್ತಮಸ್ತು ಕ್ರತುಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೧.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಭವ ಕಲ್ಪ, ಐದನೆಯದು ರಂಭಾ, ಆರನೆಯದು ಋತು ಕಲ್ಪ, ಏಳನೆಯದು ಕ್ರತು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಷ್ಟಮಸ್ತು ಭವೇದ್ವಹ್ನಿರ್ನವಮೋ ಹವ್ಯವಹನಃ। ಸಾವಿತ್ರೋ ದಶಮಃ ಕಲ್ಪೋ ಭುವಸ್ತ್ವೇಕಾದಶಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೧.

ಎಂಟನೆಯದು ಅಗ್ನಿ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಹವ್ಯವಾಹನ. ಹತ್ತನೆಯದು ಸಾವಿತ್ರಿ ಕಲ್ಪ, ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಭುವಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಉಶಿಕೋ ದ್ವಾದಶಸ್ತತ್ರ ಕುಶಿಕಸ್ತು ತ್ರಯೋದಶಃ। ಚತುರ್ದ್ದಶಸ್ತು ಗನ್ಧರ್ವೋ ಗನ್ಧರ್ವೋ ಯತ್ರ ವೈ ಸ್ವರಃ। ಉತ್ಪನ್ನಸ್ತು ಯಥಾ ನಾದೋ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಯತ್ರ ಚೋತ್ಥಿತಾಃ ।। ೨೧.

ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು ಉಶಿಕ, ಹದಿಮೂರನೆಯದು ಕುಶಿಕ. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದು ಗಂಧರ್ವ ಕಲ್ಪ, ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಧ್ವನಿಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಋಷಭಸ್ತು ತತಃ ಕಲ್ಪೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಪಂಚದಶೋ ದ್ವಿಜಾಃ। ಋಷಯೋ ಯತ್ರ ಸಮ್ಭೂತಾಃ ಸ್ವರೋ ಲೋಕಮನೋಹರಃ ।। ೨೧.

ಹದಿನೈದನೆಯದು ಋಷಭ ಕಲ್ಪ, ದ್ವಿಜರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಷಡ್ಜಸ್ತು ಷೋಡಶಃ ಕಲ್ಪಃ ಷಡ್ಜನಾ ಯತ್ರ ಚರ್ಷಯಃ। ಶಿಶಿರಶ್ಚ ವಸನ್ತಶ್ಚ ನಿದಾಘೋ ವರ್ಷ ಏವ ಚ ।। ೨೧.

ಹದಿನಾರನೆಯದು ಷಡ್ಜ ಕಲ್ಪ, ಇಲ್ಲಿ ಆರು ಋಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿಶಿರ, ವಸಂತ, ನಿದಾಘ ಮತ್ತು ವರ್ಷ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ಶರದ್ಧೇಮನ್ತ ಇತ್ಯೇತೇ ಮಾನಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ। ಉತ್ಪನ್ನಾಃ ಷಡ್ಜ ಸಂಸಿದ್ಧಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಕಲ್ಪೇ ತು ಷೋಡಶೇ ।। ೨೧.

ಶರದ್ ಮತ್ತು ಹೇಮಂತ ಎಂಬುವವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುತ್ರರು. ಅವರು ಷಡ್ಜ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣರಾದ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೈಶ್ಚ ತೈಃ ಷಡಭಿಃ ಸದ್ಯೋ ಜಾತೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ। ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಃ ಷಡ್ಜಃ ಸ್ವರಸ್ತೂದಧಿಸನ್ನಿಭಃ ।। ೨೧.

ಆ ಆರು ಜನರಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೂಡ ಕೂಡಲೇ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವು ಉದಯವಾಯಿತು.

ತತಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಕಲ್ಪೋ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ। ಮಾರ್ಜ್ಜಾಲೀಯಂ ತು ತತ್ ಕರ್ಮ ಯಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಮಕಲ್ಪಯತ್ ।। ೨೧.

ಅನಂತರ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಆ ಕಾರ್ಯವೇ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತತಸ್ತು ಮಧ್ಯಮೋ ನಾಮ ಕಲ್ಪೋಽಷ್ಟಾದಶ ಉಚ್ಯತೇ। ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಮಧ್ಯಮೋ ನಾಮ ಸ್ವರೋ ಧೈವತಪೂಜಿತಃ । ಉತ್ಪನ್ನಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಮಧ್ಯಮೋ ವೈ ಸ್ವಯಂಭುವಃ ।। ೨೧.

ಮತ್ತೆ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಎಂಬ ಸ್ವರವು ಧೈವತರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.

ತತಸ್ತ್ವೇಕೋನವಿಂಶಸ್ತು ಕಲ್ಪೋ ವೈರಾಜಕಃ ಸ್ಮೃತಃ। ವೈರಾಜೋ ಯತ್ರ ಭಗವಾನ್ ಮುನುರ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಃ ।। ೨೧.

ಅನಂತರ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪವನ್ನು ವೈರಾಜಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಜ ಎಂಬ ಭಗವಂತನು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾಗಿ ಮುನಿಯಾಗಿ ಇದ್ದಾನೆ.

ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ದಧೀಚಿರ್ನ್ನಾಮ ಧಾರ್ಮಿಕಃ। ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಮಹಾತೇಜಾ ಬಭೂವ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಃ ।। ೨೧.

ಅವನ ಮಗನು ಧರ್ಮಮಯನಾದ ದಧೀಚಿ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕನು. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸಿನ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದನು.

ಅಕಾಮಯತ ಗಾಯತ್ರೀ ಯಜಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್। ತಸ್ಮಾಜ್ಜಜ್ಞೇ ಸ್ವರಃ ಸ್ರಿಗ್ಧಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ದಧೀಚಿನಃ ।। ೨೧.

ಗಾಯತ್ರಿಯು ಯಜಮಾನನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಳು. ಅವಳಿಂದ ಸ್ಮೂತ್ ಸ್ವರವೂ, ದಧೀಚಿಯ ಮಗನೂ ಜನಿಸಿದರು.

ತತೋ ವಿಂಶತಿಮಃ ಕಲ್ಪೋ ನಿಷಾದಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತು ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಪ್ರಭವಂ ತದಾ। ವಿರರಾಮ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಂ ನಿಷಾದಸ್ತು ತಪೋಽತಪತ್ ।। ೨೧.

ಮತ್ತೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪವನ್ನು ನಿಷಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂಭುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು, ನಿಷಾದನು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದನು.

ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ನಿರಾಹಾರೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ತಮುವಾಚ ಮಹಾಂತೇಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।। ೨೧.

ಅವನು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಊರ್ದ್ಧ್ವಬಾಹುಂ ತಪೋಗ್ಲಾನಂ ದುಃಖಿತಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಿತಮ್। ನಿಷೀದೇತ್ಯಬ್ರವೀದೇನಂ ಪುತ್ರಂ ಶಾನ್ತಂ ಪಿತಾಮಹಃ। ತಸ್ಮಾನ್ನಿಷಾದಃ ಸಮ್ಭೂತಃ ಸ್ವರಸ್ತು ಸ ನಿಷಾದವಾನ್ ।। ೨೧.

ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮತ್ತು ದಾಹದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಮಗನಿಗೆ ಪಿತಾಮಹನು, 'ಕುಳಿತುಕೋ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ನಿಷಾದನೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಸ್ವರವೂ ನಿಷಾದವನ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಯಿತು.

ಏಕವಿಂಶತಿಮಃ ಕಲ್ಪೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪಞ್ಚಮೋ ದ್ವಿಜಾಃ। ಪ್ರಾಣೋಽಪಾನಃ ಸಮಾನಶ್ಚ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನ ಏವ ಚ ।। ೨೧.

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಐದನೆಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ದ್ವಿಜರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ ಇರುತ್ತವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಾಃ ಪುತ್ರಾಃ ಪಞ್ಚೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಮಾಃ। ತೈಸ್ತ್ವರ್ಥವಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೈರ್ವಾಗ್ಭಿರಿಷ್ಟೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೨೧.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಐದು ಪುತ್ರರು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಐವರು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಿಗತೈರ್ಗೀತಃ ಪಞ್ಚಭಿಸ್ತೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ। ಸ್ವರಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ತಸ್ಮಾತ್ಕಲ್ಪಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ ।। ೨೧.

ಆ ಐದು ಮಹಾತ್ಮರು ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಐದನೇ ಸ್ವರವು ಮಧುರವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಐದನೇ ಕಲ್ಪವೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.

ದ್ವಾವಿಂಶಸ್ತು ತಥಾ ಕಲ್ಪೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಮೇಘವಾಹನಃ। ಯತ್ರ ವಿಷ್ಣುರ್ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮೇಘೋ ಭೂತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರನ್ತು ಅವಹತ್ ಕೃತ್ತಿವಾಸಸಮ್ ।। ೨೧.

ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಮೇಘವಾಹನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಿಷ್ಣು ಮೇಘವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ದೈವಿಕ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಹೊತ್ತನು.

ತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಸಮಾನಸ್ಯ ಭಾರಾಕಾನ್ತಸ್ಯ ವೈ ಮುಖಾತ್। ನಿರ್ಜಗಾಮ ಮಹಾಕಾಯಃ ಕಾಲೋ ಲೋಕಪ್ರಕಾಶನಃ। ಯಸ್ತ್ವಯಂ ಪಠ್ಯತೇ ವಿಪ್ರೈರ್ವಿಷ್ಣುರ್ವೈ ಕಶ್ಯಪಾತ್ಮಜಃ ।। ೨೧.

ಆ ಭಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಅವನು ಉಸಿರೆಳೆದಾಗ, ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಮಹಾಕಾಯನಾದ ಕಾಲನು, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನಾಗಿ ಹೊರಬಂದನು. ಆ ಕಾಲನನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಕಶ್ಯಪನ ಮಗ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿಮಃ ಕಲ್ಪೋ ವಿಜ್ಞೇಯಶ್ಚಿನ್ತಕಸ್ತಥಾ। ಪ್ರಜಾಪತಿಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಚಿತಿಶ್ಚ ಮಿಥುನಞ್ಚ ತೌ ।। ೨೧.

ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಚಿಂತಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಪುತ್ರನಾದ ಚಿತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಧ್ಯಾಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚೈವ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಿನ್ತಾ ಸಮುತ್ಥಿತಾ। ತಸ್ಮಾತ್ತು ಚಿನ್ತಕಃ ಸೋ ವೈ ಕಲ್ಪಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ।। ೨೧.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಚಿಂತನೆ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವಿನಿಂದ ಆ ಕಲ್ಪವನ್ನು ಚಿಂತಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.