ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಅಪಿ ಚಾತ್ರ ಚತುರ್ಹಸ್ತಾಂ ಧ್ಯಾಯಮಾನಶ್ಚತುರ್ಮುಖೀಮ್। ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿಶ್ವರೂಪಾಖ್ಯಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಿವ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ।। ೨೦.

ಇಲ್ಲಿಯೂ, ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ, ದೈವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 'ವಿಶ್ವರೂಪ' ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುವನು.

ಇತ್ಯೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮೋಙ್ಕಾರಸಂಜ್ಞಿತಮ್। ಯಸ್ತು ವೇದಯತೇ ಸಮ್ಯಕ್ ತಥಾ ಧ್ಯಾಯತಿ ವಾ ಪುನಃ ।। ೨೦.

ಈ ಅಕ್ಷಯ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮವಾದ ಓಂಕಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು; ಇದನ್ನು ಯಾರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಪುನಃ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ—

ಸಂಸಾರಚಕ್ರಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಮುಕ್ತಬನ್ಧನಬನ್ಧನಃ। ಅಚಲಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಸ್ಥಾನಂ ಶಿವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಸಂಶಯಃ। ಇತ್ಯೇತದ್ವೈ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮೋಙ್ಕಾರಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್ ।। ೨೦.

ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಅಚಲ, ಗುಣರಹಿತ, ಶುಭವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಓಂಕಾರದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಯಥಾ ರುದ್ರನಮಸ್ಕಾರಃ ಸರ್ವಧರ್ಮಫಲೋ ಧ್ರುವಃ। ಅನ್ಯದೇವನಮಸ್ಕಾರೋ ನ ತತ್ ಫಲಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಹೆಗಲು ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಫಲ ಸಿಗದು.

ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಿಷವಣಂ ಯೋಗೀ ಉಪಾಸೀತ ಮಹೇಶ್ವರಮ್। ದಶಾವಿಸ್ತಾರಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಥಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೨೦.

ಆದುದರಿಂದ ಯೋಗಿಯು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹತ್ತು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ಓಙ್ಕಾರಂ ಸರ್ವತಃ ಕಾಲೇ ಸರ್ವಂ ವಿಹಿತವಾನ್ ಪ್ರಭುಃ। ತೇನ ತೇನ ತು ವಿಷ್ಣುತ್ವಂ ನಮಸ್ಕಾರಂ ಮಹಾಯಶಾಃ ।। ೨೦.

ಪ್ರಭು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮನು ವಿಷ್ಣುತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನಮಸ್ಕಾರಸ್ತಥಾ ಚೈವ ಪ್ರಣವಸ್ತುವತೇ ಪ್ರಭುಮ್ । ಪ್ರಣವಂ ಸ್ತುವತೇ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಂ ಸಂಸ್ತುವತೇ ನಮಃ। ನಮಸ್ತುವತಿ ವೈ ರುದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರುದ್ರಪದಂ ಶಿವಮ್ ।। ೨೦.

ನಮಸ್ಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಣವವೂ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತವೆ; ಪ್ರಣವವು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ, ಯಜ್ಞವು ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ; ನಮಸ್ಕಾರವು ರುದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರುದ್ರನ ಶುಭಪದವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಇತ್ಯೇತಾನಿ ರಹಸ್ಯಾನಿ ಯತೀನಾಂ ವೈ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಯಸ್ತು ವೇದಯತೇ ಧ್ಯಾನಂ ಸ ಪರಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪದಮ್ ।। ೨೦.

ಈ ರಹಸ್ಯಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಯಾರು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಅವರು ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್ । ಋಷಿಃ ಶ್ರುತಿಧರಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸಾವರ್ಣಿರ್ನ್ನಾಮ ನಾಮತಃ ।। ೨೧.

ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇರುವ ಋಷಿಗಳು, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ, ಜ್ಞಾನವಂತನಾದ, ಸಾವರ್ಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋಷಿಯೊಬ್ಬನು ಇದ್ದನು.

ತೇಷಾಂ ಸೋಪ್ಯಗ್ರತೋ ಭೂತ್ವಾ ವಾಯುಂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ। ಸಾತತ್ಯಂ ತತ್ರ ಕುರ್ವನ್ತಂ ಪ್ರಿಯಾರ್ಥೇ ಸತ್ರಯಾಜಿನಾಮ್। ವಿನಯೇನೋಪಸಂಗಮ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸ ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್ ।। ೨೧.

ಅವನು ಅವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ಸದಾ ಯಜ್ಞಕರ್ತರ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗಿದ್ದ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದ ವಾಯುವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

ವಿಭೋ ಪುರಾಣಸಂ ಬದ್ಧಾಂ ಕಥಾಂ ವೈ ವೇದಸಂಮಿತಾಮ್। ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಹೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸರ್ವದರ್ಶಿನಃ ।। ೨೧.

ಪ್ರಭು, ನಾವು ವೇದಪ್ರಮಾಣವಾದ, ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ಭಗವಾನ್ ಲಲಾಟಾನ್ನೀಲಲೋಹಿತಮ್। ಕಥಂ ತತ್ತೇಜಸಂ ದೇವಂ ಲಬ್ಧವಾನ್ ಪುತ್ರಮಾತ್ಮನಃ ।। ೨೧.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು, ತನ್ನ ಲಲಾಟದಿಂದ, ಆ ನಿಲಿಲೋಹಿತ ತೇಜಸ್ವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಕಥಂ ಚ ಭಗವಾನ್ ಜಜ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕಮಲಸಂಭವಃ। ರುದ್ರತ್ವಂ ಚೈವ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸ್ವಾತ್ಮಜಸ್ಯ ಕಥಂ ಪುನಃ ।। ೨೧.

ಹಾಗೆಯೇ, ಕಮಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು? ಅವನ ಸ್ವಂತ ಮಗನು ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರ ರುದ್ರನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಸಿ.

ಕಥಂ ಚ ವಿಷ್ಣೋ ರುದ್ರೇಣ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪ್ರೀತಿರನುತ್ತಮಾ। ಸರ್ವೇ ವಿಷ್ಣುಮಯಾ ದೇವಾ ಸರ್ವೇ ವಿಷ್ಣುಮಯಾ ಗಣಾಃ ।। ೨೧.

ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದರು? ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳೂ ವಿಷ್ಣುಮಯವಾಗಿವೆ.

ನ ಚ ವಿಷ್ಣುಸಮಾ ಕಾಚಿದ್ಗತಿರನ್ಯಾ ವಿಧೀಯತೇ। ಇತ್ಯೇವಂ ಸತತಂ ದೇವಾ ಗಾಯನ್ತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ। ಭವಸ್ಯ ಸಕಥಂ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಣಾಮಂ ಕುರುತೇ ಹರಿಃ ।। ೨೧.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಮಾನವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ; ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ಇದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಹರಿ ಯಾವ ರೀತಿ ಭವನಿಗೆ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೆಂದು ತಿಳಿಸಿ.

ಏವಮುಕ್ತೇ ತು ಭಗವಾನ್ ವಾಯುಃ ಸಾವರ್ಣಿಮಬ್ರವೀತ್। ಅಹೋ ಸಾಧು ತ್ವಯಾ ಸಾಧೋ ಪೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಶ್ನೋ ಹ್ಯನುತ್ತಮಃ ।। ೨೧.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಂತ ವಾಯು ಅವರು ಸಾವರ್ಣಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಅಯ್ಯೋ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೀಯಾ ಮಹಾತ್ಮನೇ! ನೀನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ.'

ಭವಸ್ಯ ಪುತ್ರಜನ್ಮತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸೋಽಭವದ್ಯಥಾ। ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪದ್ಮ ಯೋನಿತ್ವಂ ರುದ್ರತ್ವಂ ಶಂಕರಸ್ಯ ಚ ।। ೨೧.

ಭವನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದುದು, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹೇಗೆ ಬಂದನು; ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದು, ಶಂಕರನು ರುದ್ರನಾದುದು—

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಚ ಸಮ್ಪ್ರೀತಿರ್ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚೈವ ಭವಸ್ಯ ಚ । ಯಚ್ಚಾಪಿ ಕುರುತೇ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಣಾಮಂ ಶಂಕರಸ್ಯ ಚ। ವಿಸ್ತರೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಚ್ಚ ಶ್ರೃಣುತ ಬ್ರುವತೋ ಮಮ ।। ೨೧.

ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಭವನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಹಾಗೂ ಶಂಕರನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಹ, ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು.

ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಂಹಾರೇ ಪಶ್ಚಿಮಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ಆಸೀತ್ತು ಸಪ್ತಮಃ ಕಲ್ಪಃ ಪದ್ಮೋ ನಾಮ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ। ವಾರಾಹಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಸ್ತೇಷಾಂ ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೨೧.

ಅಂತಿಮ ಮಹಾತ್ಮನ ಮನ್ವಂತರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕಲ್ಪವಾದ ಪದ್ಮ ಕಲ್ಪವಿತ್ತು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ; ಈಗಿನದು ವಾರಾಹ ಕಲ್ಪ, ಅದರ ವಿವರವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಕಿಯತಾ ಚೈವ ಕಾಲೇನ ಕಲ್ಪಃ ಸಮ್ಭವತೇ ಕಥಮ್। ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕಲ್ಪಸ್ಯ ತತ್ರ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ಪೃಚ್ಛತಾಮ್ ।। ೨೧.

ಒಂದು ಕಲ್ಪವು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಅವಧಿ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದಂತೆ ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಾಣಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಕಾಲಸಂಖ್ಯಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮಾಸೇನ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧತ ।। ೨೧.

ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕಾಲದ ಗಣನೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.

ಕೋಟೀನಾಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ವೈ ಅಷ್ಟೌ ಕೋಟಿಶತಾನಿ ಚ । ದ್ವಿಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯೋ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ಸಪ್ತತಿಃ। ಕಲ್ಪಾರ್ದ್ಧಸ್ಯ ತು ಸಂಖ್ಯಾಯಾಮೇತತ್ ಸರ್ವಮುದಾಹೃತಮ್ ।। ೨೧.

ಎರಡು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ, ಎಂಟು ನೂರು ಕೋಟಿ ಶತಗಳು, ಅರವತ್ತು ಎರಡು ಕೋಟಿ, ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತು ನಿಯುತಗಳು—ಇದು ಕಲ್ಪದ ಅರ್ಧದ ಅವಧಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌ ಚ ಗುಣಚ್ಛೇದೌ ವರ್ಷಾಗ್ರಂ ಲಬ್ದಮಾದಿಶೇತ್ । ಶತಂ ಚೈವ ತು ಕೋಟೀನಾಂ ಕೋಟೀನಾಮಷ್ಟಸಪ್ತತಿಃ। ದ್ವೇ ಚ ಶತಸಹಸ್ರೇ ತು ನವತಿರ್ನಿಯುತಾನಿ ಚ ।। ೨೧.

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಗುಣ ಮತ್ತು ಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು: ನೂರು ಕೋಟಿ, ಅಷ್ಟೊಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ, ಎರಡು ಲಕ್ಷ, ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತು ನಿಯುತಗಳು.

ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯಾವದ್ವೈವಸ್ವತಾನ್ತರಮ್। ಏಷ ಕಲ್ಪಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಲ್ಪಾರ್ದ್ಧದ್ವಿಗುಣೀಕೃತಃ ।। ೨೧.

ಮಾನವನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ, ಇದನ್ನು ಕಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದು ಕಲ್ಪದ ಅರ್ಧದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಆಗಿದೆ.

ಅನಾಗತಾನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಮೇತದೇವ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್। ಪ್ರಮಾಣಂ ಕಾಲಸಂಖ್ಯಾಯಾ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಮತಮೈಶ್ವರಮ್ ।। ೨೧.

ಇನ್ನೂ ಬರುವ ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಕಾಲದ ಗಣನೆ ದೇವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ನಿಯುತಾನ್ಯಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶತ್ತಥಾಽಶೀತಿಶತಾನಿ ಚ। ಚತುರಶೀತಿಶ್ಚವಾನ್ಯಾನಿ ಪ್ರಯುತಾನಿ ಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೨೧.

ಐವತ್ತೆಂಟು ನಿಯುತಗಳು, ಎಂಭತ್ತು ಶತಗಳು, ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಪ್ರಯುತಗಳು—ಇದು ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣ.

ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ಮನುಶ್ಚೈವ ದೇವಾಶ್ಚೇನ್ದ್ರಪುರೋಗಮಾಃ। ಏತತ್ ಕಾಲಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ವರ್ಷಾಗ್ರನ್ತು ಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೨೧.

ಏಳು ಋಷಿಗಳು, ಮನುವು, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದ ದೇವತೆಗಳು—ಇವರಿಗೆ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.