ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಯೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ। ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಞ್ಜೀತ ಯೋಗವಿತ್ ।। ೧೯.

ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಲ್ಲಾಡದಂತೆ, ಈ ಉಪಮೆ ನೆನಪಿಡಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯೋಗಜ್ಞಾನಿಯು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣೇ ಚ ರಮತೇ ನಿತ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷೋಃ ಸ್ಪರ್ಶನೇ ತಥಾ। ಶ್ರೋತ್ರೇ ಮನಸಿ ಬುದ್ಧೌ ಚ ತಥಾ ವಕ್ಷಸಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೧೯.

ಯಾವಾಗಲೂ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾಲಘರ್ಮಝ್ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸಮೂಹ़ಞ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ದ್ವಾದಶಾಧ್ಯಾತ್ಮಮಿತ್ಯೇವಂ ಯೋಗಧಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ।। ೧೯.

ಕಾಲ, ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಶತಮಷ್ಟ ಶತಂ ವಾಪಿ ಧಾರಣಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧಾರಯೇತ್। ನ ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾಯೋಗಾದ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ।। ೧೯.

ನೂರೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತತಸ್ತ್ವಾಪೂರಯೇದ್ದೇಹಮೋಙ್ಕಾರೇಣ ಸಮಾಹಿತಃ। ಅಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ನ ಕ್ಷರೇತ್ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ । ೧೯.

ನಂತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಓಂನಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗದೆ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಓಙ್ಕಾರಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್। ಏಷ ತ್ರಿಮಾತ್ರೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚಾತ್ರ ಸಸ್ವರಮ್ ।। ೨೦.

ಈಗ ನಾನು ಓಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದು ಮೂರು ಅಳತೆಗಳೆಂದೂ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ಅಕ್ಷರವು ಸ್ವರಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಥಮಾ ವೈದ್ಯುತೀ ಮಾತ್ರಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ತಾಮಸೀ ಸ್ಮೃತಾ। ತೃತೀಯಾ ನಿರ್ಗುಣೀ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಾಮಕ್ಷರಗಾಮಿನೀಮ್ ।। ೨೦.

ಮೊದಲ ಅಳತೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ, ಎರಡನೆಯದು ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮೂರನೆಯದು ಗುಣರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅದು ಅವಿನಾಶಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಗನ್ಧರ್ವೀತಿ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ವರಸಮ್ಭವಾ। ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಮಸ್ಪರ್ಶಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ದ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಅದು ಗಂಧರ್ವಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿಪೀಲಿಕೆಗೆ ಸಮವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಮೋಙ್ಕಾರಂ ಪ್ರತಿನಿರ್ವಾತಿ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ । ತಥೋಙ್ಕಾರಮಯೋ ಯೋಗೀ ಹ್ಯಕ್ಷರೇ ತ್ವಕ್ಷರೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೦.

ಹೀಗೆ ಓಂನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಓಂನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋಗಿ ಅವಿನಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ। ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ಚೇದ್ವಧ್ಯಂ ಶರವತ್ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್ ।। ೨೦.

ಓಂ ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮಾ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮ ಗುರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ, ಬಾಣದಂತೆ ಅವನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗುಹಾಯಾಂ ನಿಹಿತಂ ಪದಮ್। ಓಮಿತ್ಯೇತತ್ರಯೋ ವೇದಾಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ। ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ವೇತೇ ಋಕ್ಸಾಮಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಚ ।। ೨೦.

ಓಂ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಪರಮಪದ; ಓಂ ಎಂಬುದು ಮೂರು ವೇದಗಳು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು, ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು, ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ ವಿಷ್ಣು, ಮತ್ತು ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುಸ್ಸುಗಳೂ ಆಗಿವೆ.

ಮಾತ್ರಾಶ್ಚಾತ್ರ ಚತಸ್ರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಪರಮಾರ್ಥತಃ। ತತ್ರ ಯುಕ್ತಶ್ಚ ಯೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಯ ಸಾಲೋಕ್ಯತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೨೦.

ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಯೋಗಿಗೆ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭಾಗ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಕಾರಸ್ತ್ವಕ್ಷರೋ ಜ್ಞೇಯ ಉಕಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ ಸ್ಮೃತಃ। ಮಕಾರಸ್ತು ಪ್ಲುತೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತ್ರಿಮಾತ್ರ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ ।। ೨೦.

ಅಕ್ಷರ 'ಅ'ಯನ್ನು ಚಿಕ್ಕದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, 'ಉ'ಯನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 'ಮ'ಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಮಾಪನಗಳೆಂದು ಇದರ ಹೆಸರು.

ಅಕಾರಸ್ತ್ವಥ ಭೂರ್ಲೋಕ ಉಕಾರೋ ಭುವರುಚ್ಯತೇ। ಸವ್ಯಞ್ಜನೋ ಮಕಾರಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಲ್ಲೋಕಶ್ಚ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೦.

'ಅ' ಅಕ್ಷರವು ಭೂಲೋಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, 'ಉ' ಅಕ್ಷರವು ಭುವರ್ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, 'ಮ' ಅಕ್ಷರವು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಓಙ್ಕಾರಸ್ತು ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಃ ಶಿರಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪಮ್। ಭುವನಾನ್ತಞ್ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ತತ್ಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಓಂ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು; ಅದರ ತಲೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಪದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾತ್ರಾಪದಂ ರುದ್ರಲೋಕೋ ಹ್ಯಮಾತ್ರಸ್ತು ಶಿವಂ ಪದಮ್। ಏವನ್ಧ್ಯಾನವಿಶೇಷೇಣ ತತ್ಪದಂ ಸಮುಪಾಸತೇ ।। ೨೦.

ಮಾಪಿತ ಸ್ಥಿತಿ ರುದ್ರನ ಲೋಕ, ಮಾಪನವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಶಿವನ ಪದ. ಹೀಗೆ ವಿಶೇಷ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ಧಯಾನರತಿರ್ನಿತ್ಯಮಮಾತ್ರಂ ಹಿ ತದಕ್ಷರಮ್। ಉಪಾಸ್ಯಂ ಹಿ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಶಾಶ್ವತಂ ಪದಮಿಚ್ಛತಾ ।। ೨೦.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನೋ ಅವನು ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಆ ಮಾಪನವಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ಹೃಸ್ವಾ ತು ಪ್ರಥಮಾ ಮಾತ್ರಾ ತತೋ ದೀರ್ಘಾ ತ್ವನನ್ತರಮ್। ತತಃ ಪ್ಲುತವತೀ ಚೈವ ತೃತೀಯಾ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ ।। ೨೦.

ಮೊದಲ ಮಾಪನ ಚಿಕ್ಕದು, ನಂತರದದು ದೀರ್ಘ, ಮೂರನೆಯದು ದೀರ್ಘವಾದಂತೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏತಾಸ್ತು ಮಾತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ । ಯಾವಚ್ಚೈವ ತು ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಧಾರ್ಯನ್ತೇ ತಾವದೇವ ಹಿ ।। ೨೦.

ಈ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ಇರಬೇಕು.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿಂ ಧ್ಯಾಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ಯಃ ಸದಾ । ಅತ್ರಾಷ್ಟಮಾತ್ರಮಪಿಚೇಚ್ಛೃಣುಯಾತ್ಫಲಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಯಾರು ಸದಾ ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಮಾಪನವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಸೇ ಮಾಸೇಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯೋ ಯಜೇತ ಶತಂ ಸಮಾಃ । ನ ಸ ತತ್ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಪುಣ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಯದವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಯಾರು ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಶತ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಎಂತಲೂ, ಒಂದು ಮಾಪನದಿಂದ ಸಿಗುವ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಅಬ್ಬಿನ್ದುಂ ಯಃ ಕುಶಾಗ್ರೇಣ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಪಿಬೇನ್ನರಃ। ಸಂವತ್ಸರಶತಂ ಪೂರ್ಣಂ ಮಾತ್ರಯಾ ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಯಾರು ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರನ್ನೂ ಕುಡಿಯದೆ ಶತ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಮಾಪನದಿಂದ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ್ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೇ ಚ ಯತ್ ಫಲಮ್। ಅಭಕ್ಷಣೇ ಚ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ಸತ್ಯವಚನ, ಮಾಂಸದ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲವನ್ನು ಒಂದು ಮಾಪನದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಸ್ವಾಮ್ಯರ್ಥೇ ಯುಧ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಶೂರಾಣಾಮನಿವರ್ತ್ತಿನಾಮ್। ಯದ್ಭವೇತ್ತತ್ ಫಲಂ ದೃಷ್ಟಂ ಮಾತ್ರಯಾ ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ಸ್ವಾಮಿಯಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲವನ್ನು ಒಂದು ಮಾಪನದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ನ ತಥಾ ತಪಸೋಗ್ರೇಣ ನ ಯಜ್ಞೈರ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣೈಃ। ಯತ್ ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಸಮ್ಯಗ್ ಮಾತ್ರಯಾ ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೦.

ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾನವಿರುವ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಗದ ಫಲವನ್ನು ಒಂದು ಮಾಪನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ತತ್ರ ವೈ ಯೋಽರ್ದ್ಧಮಾತ್ರೋ ಯಃ ಪ್ಲುತೋ ನಾಮೋಪದಿಶ್ಯತೇ। ಏಷಾ ಏವ ಭವೇತ್ ಕಾರ್ಯಾ ಗೃಹಸ್ಥಾನಾನ್ತು ಯೋಗಿನಾಮ್ ।। ೨೦.

ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಮಾಪನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೀರ್ಘ ಮಾಪನವನ್ನು ಗೃಹಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಏಷಾ ಚೈವ ವಿಶೇಷೇಣ ಐಶ್ವರ್ಯಸಮಲಕ್ಷಣಾ। ಯೋಗಿನಾನ್ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಹ್ಯಷ್ಟಲಕ್ಷಣೇ। ಅಣಿಮಾದ್ಯೇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಞ್ಜೀತ ತಾಂ ದ್ವಿಜಃ ।। ೨೦.

ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಣಿಮಾದಿ ಎಂಟು ವಿಧದ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜನು ಇದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಏವಂ ಹಿ ಯೋಗೀ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಶುಚಿರ್ದ್ದಾನ್ತೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ। ಆತ್ಮಾನಂ ವಿನ್ದತೇ ಯಸ್ತು ಸ ಸರ್ವಂ ವಿನ್ದತೇ ದ್ವಿಜಃ ।। ೨೦.

ಹೀಗೆ ಶುದ್ಧ, ದಮನಶೀಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಯೋಗಿ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಂಡವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡಂತಾಗುತ್ತಾನೆ, ದ್ವಿಜನೆ.

ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ವೇದೋಪನಿಷದಸ್ತಥಾ। ಯೋಗಜ್ಞಾನಾದವಾಪ್ನೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧ್ಯಾನಚಿನ್ತಕಃ ।। ೨೦.

ಯಾರು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಯೋಗಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೋ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.